Litvanya · Vatandaşlık, pasaport ve yurtdışına çıkış

Koyu bir masada Avrupa haritasının yanında yazısız pasaport ve boş belgeler; vatandaşlık ve seyahat belgesi kontrollerinin ayrı olduğunu anlatan editoryal görsel.
Editoryal görseldir; gerçek bir belgeyi, kişiyi, makamı veya hukuki onayı göstermez.

Litvanya: doğumdan sonra çocuğun vatandaşlığı, pasaportu ve ülkeden çıkışı

Kısa cevap

Doğum, hukuki soybağı, vatandaşlık, pasaport ve sınırdan geçiş hakkı ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Litvanya hukuku, belirli taşıyıcı annelik işlemlerini hükümsüz sayar: Yardımcı Üreme Yasası’nın 11. maddesi, bir kadının gebe kalmayı, hamileliği sürdürmeyi ve doğurduğu bebeği annelik haklarından vazgeçerek başka bir kişiye teslim etmeyi üstlendiği medeni hukuk işlemlerini kapsar. Medeni Kanun’un 3.139. maddesinin önceki birleştirilmiş metni, tıbbi doğum belgesinde doğumu yapan kadın olarak belirtilen kişinin anne kaydedilmesini öngörür. 27 Eylül 2026’dan beri yeni bir birleştirilmiş metin yürürlükte olduğundan, bu kurala dayanılmadan önce güncel metin teyit edilmelidir.

Çocuğun Litvanya’da doğması tek başına Litvanya vatandaşlığı kazandırmaz. Taşıyıcı annelik sözleşmesi, genetik bağ veya yabancı doğum belgesi de tek başına Litvanya pasaportu ya da çocuğu yurt dışına çıkarma hakkı sağlamaz. Her aşama için ayrı bir hukuki dayanak gerekir.

Litvanya hukukunda taşıyıcı annelik sözleşmeleri hükümsüzdür

11. madde yalnızca klinik politikası değil, kanuni bir hükümdür. Niyet sahibi ebeveynler, soybağını kurmak veya idari belge almak için Litvanya’da taşıyıcı annelik sözleşmesinin uygulanabileceğini varsaymamalıdır. Sözleşme, genetik bağları veya ödemeleri açıklasa bile tek başına ebeveynlik statüsünü devretmez.

Yasak, çocuğun haklarını ortadan kaldırmaz ve doğmuş bir bebeğe kimin bakacağını kendiliğinden belirlemez. Böyle bir durum; hukuka uygun soybağı, doğum kaydı, vesayet veya bakım ve gerektiğinde çocuk koruma prosedürleriyle, çocuğun üstün yararı gözetilerek çözülmelidir. Sözleşme, emredici kanun hükümlerini geçersiz kılıyormuş gibi sunulmamalıdır.

Litvanya vatandaşlığı nasıl değerlendirilir

Litvanya Vatandaşlık Yasası’nın 14. maddesine göre, hukuken belirlenmiş ebeveynlerden biri veya ikisi Litvanya vatandaşıysa çocuk doğumla Litvanya vatandaşlığı kazanır; doğum yeri önemli değildir. Ebeveynlerden biri Litvanya vatandaşıyken çocuk doğmadan önce ölmüşse de aynı kural uygulanır. Bu nedenle belirleyici olan yalnızca genetik bağ veya sözleşme değil, hukuken tanınan ebeveynliktir.

Niyet sahibi baba Litvanya vatandaşıysa ancak çocuğu taşıyıcı anne doğurmuşsa, genetik bağın otomatik olarak vatandaşlık verdiği varsayılmamalıdır. Babalığın önce hukuken belirlenmesi veya tanınması gerekebilir. Hukuken tanınan ebeveynlerden hiçbiri Litvanya vatandaşı değilse, aşağıda açıklanan 15. ve 16. maddelerdeki özel güvenceler saklı kalmak üzere, doğum yeri tek başına kural olarak vatandaşlık kazandırmaz. Çocuk başka bir devletin hukukuna göre o devletin vatandaşlığını kazanabilir.

Vatansızlık veya ebeveynlerin bilinmemesi istisnaları

15. madde, ebeveynleri vatansız olup Litvanya’da hukuka uygun şekilde ikamet eden çocuklar için, çocuk Litvanya’da veya yurt dışında doğmuş olsun, doğumda başka bir vatandaşlık kazanmamışsa özel kurallar öngörür. Ebeveynlerden biri vatansız ve Litvanya’da hukuka uygun şekilde ikamet ediyor, diğer ebeveyn ise bilinmiyorsa aynı kural uygulanır; bu durumda da doğum yeri önemli değildir ve çocuk doğumda başka bir vatandaşlık kazanmamış olmalıdır. 16. madde, ebeveynleri bilinmeyen ve Litvanya’da bulunan veya yaşayan çocukları kapsar. Ayrıca Litvanya’daki bir çocuk bakımından her iki ebeveynin veya tek ebeveynin ölmesi, hukuken kayıp sayılması ya da mahkemece belirli bir alanda ehliyetsiz kabul edilmesi veya ebeveynlik yetkisinin süresiz kısıtlanması ve çocuğun sürekli vesayet altına alınması hâllerinde de uygulanır. Çocuk, başka bir devletin vatandaşlığını kazandığı veya böyle bir vatandaşlığı kazanacağını gösteren koşullar ortaya çıkmadıkça Litvanya’da doğmuş sayılır ve Litvanya vatandaşlığını kazanır.

Bunlar, Litvanya’da doğan her çocuğa vatandaşlık veren genel bir kural değil, somut koşullara bağlı güvencelerdir. Hukuki ebeveynlik, ebeveynlerin vatandaşlığı veya vatansızlığı, gerektiğinde Litvanya’da hukuka uygun ikamet, çocuğun başka bir vatandaşlığı bulunup bulunmadığı ve dayanılan ölüm, kayıp, belirli alanda ehliyetsizlik, ebeveynlik yetkisinin süresiz kısıtlanması veya sürekli vesayet kararları güvenilir belgelerle kanıtlanmalıdır.

Doğum kaydı ve hukuki soybağı

Medeni Kanun’un 3.138. maddesine göre doğum kaydı, kayda geçen ebeveynleri gösterir. 3.139. madde uyarınca anne, doğum yapan kadını belirten tıbbi doğum belgesine dayanılarak kaydedilir. Anneye ilişkin bilgi yoksa veya annelik başarıyla itiraz konusu yapılmışsa mahkeme anneliği belirleyebilir.

Babalık için evlilik, tanıma ve mahkeme kararı gibi ayrı kurallar vardır. Doğru prosedür olaylara, mevcut kayıtlara ve uygulanacak hukuka bağlıdır. Doğum kayıt örneği kaydedilmiş bilgileri kanıtlar; ancak niyet sahibi ebeveyni kendiliğinden hukuki ebeveyn yapmaz ve yabancı bir soybağı kararının tanınması sorununu çözmez. Yukarıdaki açıklama 3.139. maddenin 26 Eylül 2026 tarihine kadar yürürlükte olan birleştirilmiş metnine dayanır. Resmî sicilde 27 Eylül 2026’dan itibaren yürürlükte olan daha sonraki bir Medeni Kanun sürümü listelenmektedir; bu nedenle bu kurallara dayanmadan önce 3.138. ve 3.139. maddelerin güncel metni teyit edilmelidir.

Çocuk yurt dışında doğmuşsa

Yurt dışındaki doğum belgesi veya taşıyıcı annelik sonrası verilen mahkeme/idari karar önemli bir kanıt olabilir; ancak tek başına Litvanya vatandaşlığını kanıtlamaz ve Litvanya pasaportunu garanti etmez. Yetkililer doğum ülkesinin hukukunu, belgelerin gerçekliğini, tercümeleri, gerekiyorsa apostil veya tasdiki, soybağı kararının tanınmasını ve hukuken tanınmış Litvanyalı ebeveyn bulunup bulunmadığını inceleyebilir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 8. maddenin, yurt dışında taşıyıcı annelik yoluyla doğan çocuk ile biyolojik babası olan niyet sahibi baba arasındaki hukuki ilişkinin tanınmasına iç hukukta imkân verilmesini gerektirdiğine karar vermiştir. Mahkeme her yabancı doğum belgesinin otomatik kaydını veya otomatik vatandaşlık ya da pasaport verilmesini zorunlu kılmaz; devletler tanıma yöntemini seçebilir ve somut olayın koşulları önemlidir. Mahkeme, daha dar bir durumda niyet sahibi annenin hukuken tanınabilmesi için de bir yol bulunmasını gerekli görmüştür: çocuk, niyet sahibi babanın gametleri ve üçüncü kişi bir donörün yumurtaları kullanılarak yurt dışında gestasyonel taşıyıcı annelik yoluyla doğmuş ve yabancı doğum belgesi niyet sahibi anneyi hukuken anne olarak belirlemiş olmalıdır. Devlet tanıma yöntemini seçebilir; bu, her belgenin otomatik kaydı veya otomatik vatandaşlık ya da pasaport verilmesi anlamına gelmez.

Hangi pasaport veya seyahat belgesi verilebilir

Litvanya Göç Dairesi, Litvanya pasaportlarını Litvanya vatandaşlarına verir. Önce vatandaşlık ve nüfus kayıt bilgileri netleştirilmelidir. Özellikle soybağı tartışmalıysa doğum belgesi tek başına vatandaşlığı kanıtlamayabilir. Başvuru güncel prosedüre göre yetkili Göç Dairesi birimine veya Litvanya konsolosluğuna yapılmalı; belge listesi, randevu, ücret ve süreler başvuru öncesinde kontrol edilmelidir.

Çocuk Litvanya vatandaşı değilse, sahip olduğu vatandaşlığın devletinin büyükelçiliği veya konsolosluğuna başvurup o devletin pasaportu ya da seyahat belgesini sorun. Doğum yeri veya niyet sahibi ebeveynin vatandaşlığı nedeniyle Litvanya’nın pasaport vereceğini varsayarak bilet almayın. Çocuğun vatandaşlığı belirlenmemişse veya vatansız olma ihtimali varsa, herhangi bir konsolosluğun pasaport vereceği varsayılmamalıdır. Hukuken mümkün bir seyahat belgesi veya geçici çözüm bulunup bulunmadığını Litvanya Göç Dairesine ve çocuk koruma makamına sorun ve hukuki danışmanlık alın.

Litvanya’dan çıkış: belge ve rıza ayrı koşullardır

Çocuğun varış ve transit ülkelerince kabul edilen geçerli bir seyahat belgesi bulunmalı, vize ve giriş kurallarına uyulmalıdır. Litvanya’nın geçici seyahatlere ilişkin resmî açıklamasına göre, Schengen ülkelerine seyahatte Litvanya kuralları uyarınca ebeveynlerden birinin yazılı rızası aranmaz. Schengen dışı bir ülkeye ebeveynlerden biriyle seyahatte de diğer ebeveynin yazılı rızası Litvanya kuralına göre gerekmez; soyadları farklıysa sınır görevlileri doğum kaydını isteyebilir. Bu rıza kuralları Litvanya’da ikamet eden bir çocuğun geçici yurt dışı seyahati içindir; çocuğun ikameti veya hukuki durumu farklıysa prosedürün uygulanıp uygulanmadığı doğrulanmalıdır.

Çocuk Schengen dışı bir ülkeye ebeveyni veya vasisi olmadan gidiyorsa, ebeveynlerden birinin veya vasinin yazılı rızası gerekir. İmza resmî açıklamada belirtilen şekilde onaylanmalı ve rızada refakatçinin bilgileri yer almalıdır. Bu kurallar taşıyıcı annelik uyuşmazlığında kimin hukuken ebeveyn veya vasi olduğunu belirlemez. Varış ülkesi ve taşıyıcı şirket ek belge isteyebilir. Soybağı veya velayet çözülmemişse çocuğu çıkarmak için olağan rıza kurallarına güvenmeyin. Bu kuralları özetleyen Litvanya Çocuk Hakları Koruma Servisi sayfası en son 10 Aralık 2023’te güncellendi. Litvanya Adalet Bakanlığının daha yeni açıklaması 7 Ağustos 2025’te yayımlandı; AB’nin “Your Europe” rehberi ise en son 14 Eylül 2026’da kontrol edildi. AB’de reşit olmayanların seyahat iznine ilişkin tek bir kural yoktur: seyahatten önce ilgili tüm ülkelerin ve taşıyıcının koşullarını kontrol edin.

Başvurudan önce toplanacak belgeler

Tıbbi doğum bildirimi ve doğum belgesini; güncel doğum kaydı örneğini; hukuken kayıtlı her ebeveynin kimlik ve vatandaşlık belgelerini; babalıkla ilgili evlilik veya medeni durum belgelerini; babalığın tanınmasına ilişkin beyanı veya mahkeme kararını toplayın. 15. maddeye dayanılıyorsa vatansızlık ve Litvanya’da hukuka uygun ikamet kanıtlarını da ekleyin. Çocuk yurt dışında doğduysa yabancı doğum belgesini ve soybağı kararını, gerekiyorsa onaylı tercüme, apostil veya tasdikle birlikte saklayın.

Tıbbi ve yardımcı üreme kayıtlarını, ilgili genetik kanıtları, vesayet/velayet belgelerini, onaylanmış seyahat rızasını ve varış ülkesinin giriş şartlarını da saklayın. Genetik kanıtlar olayları destekleyebilir ama hukuki soybağının yerini otomatik olarak almaz. Taşıyıcı annelik koşullarını doğru açıklayın; belgeleri değiştirmeyin veya yanıltıcı biçimde sunmayın.

Pratik yol ve ret halinde yapılacaklar

Doğum kaydı veya düzeltmesi için nüfus kayıt makamına; vatandaşlık ve pasaport için Göç Dairesine; yabancı vatandaşlık veya seyahat belgesi için ilgili büyükelçilik ya da konsolosluğa başvurun. Çocuğun bakımından sorumlu olduğu açık bir kişi yoksa veya acil bir güvenlik sorunu varsa Devlet Çocuk Haklarını Koruma ve Evlat Edinme Servisi ya da ilgili belediye birimiyle iletişime geçin. Soybağı ve yabancı kararların tanınması için Litvanya aile hukuku avukatı kullanın.

Yetkiliden eksik kanıtı ve hukuki dayanağı yazılı olarak belirtmesini isteyin. Ret veya gecikme durumunda gerekçeli kararı alın, başvuru kanıtlarını ve tarihleri saklayın; doğru idari itiraz veya dava yolunu ve süresini avukata kontrol ettirin. Somut karar ve prosedür bilinmeden tek bir genel süre verilemez. Geçersiz veya ihtilaflı belgeyle sınırı geçmeye çalışmayın.

Tipik durumlar ve bu metnin sınırları

Durum 1: çocuk Litvanya’da taşıyıcı annelik sonrasında doğmuştur. Sözleşme hükümsüzdür; normalde doğuran kadın anne olarak kaydedilir. Doğum yeri tek başına vatandaşlık veya otomatik Litvanya pasaportu sağlamaz. Vatandaşlık ve bakım, çocuğun gerçek hukuki statüsüne göre değerlendirilmelidir.

Durum 2: çocuk yurt dışında doğmuş ve niyet sahibi ebeveyn Litvanya vatandaşıdır. Yabancı doğum kaydı, ebeveynlerin hukuki statüsü, Litvanya’daki tanıma kuralları ve çocuğun vatandaşlığı ayrı ayrı incelenmelidir; genetik bağ veya yabancı belge pasaportu garanti etmez. Durum 3: çocuk başka bir vatandaşlığa ve hukuken tanınan yabancı ebeveynlere sahiptir. İlgili yabancı makam seyahat belgesi verebilir, ancak çıkış ve varış kuralları yine geçerlidir.

Bu rehber, 21 Ekim 2026’ya kadar bulunan mevzuat ve resmî açıklamalara dayanır. İlgili hükümler resmî arama dizininde yer almaktadır; tam güncel resmî metin, tanımaya ilişkin içtihat ve varış/transit ülkelerinin kuralları ayrıca doğrulanmalıdır.

Hukuki kaynaklar ve resmî açıklamalar

  1. S1 — Law on Assisted Reproduction, Article 11 (official Lithuanian text)
  2. S2 — Civil Code, Article 3.139 (Lithuanian legal-text database; displayed edition through 26 September 2026)
  3. S3 — Civil Code, current consolidated-edition record (official Legal Acts Register; 27 September–8 December 2026)
  4. S4 — Law on Citizenship, Articles 14–16 (official English translation; current Lithuanian text requires recheck)
  5. S5 — Lithuanian Passport — Migration Department
  6. S6 — When travelling to Schengen countries — State Child Rights Protection and Adoption Service (page last updated 10 December 2023)
  7. S7 — How to order a birth-record extract — Centre of Registers
  8. S8 — ECHR Knowledge Sharing: Key Theme — Article 8, Surrogacy (updated 31 August 2026)
  9. S9 — Lithuanian Ministry of Justice: notarised parental consent for a child travelling alone or with another person (7 August 2025)
  10. S10 — Documents for minors travelling in the EU — Your Europe (last checked 14 September 2026)

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar