Litvanya · Niyet sahibi ebeveynlerin uygunluğu

Bir danışman ve müşteri, kimliksizleştirilmiş belgeleri ve karar şemasını inceliyor.

Litvanya’da taşıyıcı annelik: amaçlanan ebeveynlerin uygunluğu

Kısa cevap: Litvanya’da yurt içi taşıyıcı annelik için uygun başvuru kategorisi yoktur

Litvanya mevzuatının resmî birleştirilmiş metnine göre amaçlanan ebeveynler, belirli bir pasaport, oturma izni, evlilik belgesi veya ilişkinin süresini göstererek Litvanya’da taşıyıcı annelik programına katılma hakkı elde edemez. Yardımcı Üreme Yasası’nın 11. maddesi, bir kadının hamile kalmayı, gebeliği taşımayı ve doğumdan sonra annelik haklarından vazgeçerek bebeği başka kişi veya kişilere teslim etmeyi üstlendiği medeni hukuk işlemlerini hükümsüz sayar. Litvanya insan hakları rehberi de taşıyıcı annelik anlaşmalarının ve taşıyıcı anne olarak doğum yapmanın Litvanya’da izinli olmadığını belirtir. Resmî birleştirilmiş yasa metni ve insan hakları rehberi.

Pratik yanıt bir belge listesi değildir: kanunda tarif edilen işlem baştan itibaren yasaktır. Bu yazı, yurt dışında yapılan her düzenlemenin Litvanya’da otomatik olarak tanınacağını veya geçersiz sayılacağını söylemez; bu ayrı bir sınır ötesi hukuk meselesidir.

11. madde tam olarak neyi düzenler?

11. madde “Taşıyıcı anneliğin yasaklanması” başlığını taşır. Bir kadının gebe kalmayı, gebeliği taşımayı ve doğumdan sonra çocuğu başka kişi veya kişilere teslim etmeyi, doğurduğu çocuk üzerindeki annelik haklarından vazgeçerek üstlendiği medeni hukuk işlemlerini kapsar. Kanun bu işlemleri açıkça hükümsüz sayar. XII-2608 sayılı Litvanya Yardımcı Üreme Yasası 14 Eylül 2016’da kabul edilmiştir; incelenen resmî kayıttaki birleştirilmiş metin 10 Nisan 2026 tarihli görünmektedir. İlgili düzenleme 1 Ocak 2017’den beri yürürlüktedir. Fiilen adım atmadan önce bir Litvanya hukukçusu daha sonraki değişiklikler için resmî mevzuat kaydını yeniden kontrol etmelidir.

Kaynak notu: Litvanya İnsan Hakları Rehberi de taşıyıcı annelik anlaşmalarına izin verilmediğini belirtir. Kanunun e-TAR sayfasındaki tam güncel birleştirilmiş metni ayrıca teyit edilmelidir. Litvanya’da yetkili bir avukat güncel sicili ve sonraki değişiklikleri kontrol edene kadar 11. maddeye ilişkin bu yorumu geçici kabul edin.

Hukuki sonuç doğru sınırlarla açıklanmalıdır. 11. madde tanımladığı medeni hukuk işlemlerinin hükümsüzlüğünü açıkça düzenler. Bu cümle tek başına bağlantılı her davranışın suç olduğunu, başka sorumluluk türlerinin bulunmadığını veya belirli bir mahkeme ya da sicilin gelecekteki uyuşmazlığı belirli şekilde çözeceğini göstermez. Bunlar için somut olgulara göre ayrı mevzuat ve içtihat araştırması gerekir.

Uygunluk tablosu: kişisel durum sonucu değiştirir mi?

Litvanya’da taşıyıcı annelik düzenlemesi için aşağıdaki tüm kategoriler bakımından yanıt aynıdır: Litvanya hukuku, kişisel duruma dayanarak 11. maddeye istisna tanımaz.

Başvuranın durumuYurt içi taşıyıcı annelik yolu var mı?Neden
Litvanya’da ikamet etmeyen yabancı vatandaşHayırVatandaşlık ve giriş statüsü kanuni yasağı ortadan kaldırmaz.
Litvanya’da yaşayan veya oturma izni bulunan yabancıHayırİkamet, 11. maddeye istisna oluşturmaz.
Litvanya vatandaşı veya uzun süreli ikamet eden kişiHayırVatandaşlık veya uzun süreli ikamet kuralı değiştirmez.
Evli çift veya kayıtlı partnerlerHayırEvlilik veya kayıtlı birliktelik yasağın istisnası değildir.
Evli olmayan çift, bekâr kişi veya başka aile yapısıHayırİlişki durumu yasaklı yurt içi işlemi uygun hâle getirmez.

Bu tablo yalnızca Litvanya’daki taşıyıcı annelik uygunluğunu ele alır. Listelenen kişilerin sıradan yardımcı üreme tedavisi, kamu finansmanı, evlat edinme, ebeveynliğin tanınması veya başka ülkedeki hizmetler bakımından aynı haklara sahip olduğu anlamına gelmez.

Vatandaşlık, ikamet ve aile durumu neden programın kapısını açmaz?

Kabul koşulları, bir ülkede izin verilen program ve kanuni katılım şartları varsa önemlidir. Burada önce gelen soru farklıdır: kanunda tarif edilen taşıyıcı annelik işlemi hükümsüzdür. Yabancı pasaport, Litvanya oturma izni, yerel adres, evlilik, kayıtlı partnerlik, bekâr olma veya çocukla genetik bağ tek başına 11. maddeye istisna yaratmaz.

Üç ayrı soruyu birbirine karıştırmayın: (1) Litvanya’da taşıyıcı annelik düzenlemesi hukuken yapılabilir mi? (2) Klinik belirli bir yardımcı üreme tedavisi sunabilir mi? (3) Doğumdan sonra kim yasal ebeveyn olarak tanınacaktır? İlk soru taşıyıcı annelik yasağına tabidir. İkinci ve üçüncü sorular ayrı inceleme gerektirir. Birine verilen olumlu yanıt diğerlerine de olumlu yanıt verildiğini kanıtlamaz.

Taşıyıcı anneliği olağan IVF ile karıştırmayın

Taşıyıcı annelik yasağı, olağan yardımcı üreme tedavisine erişim kurallarından ayrı değerlendirilmelidir. Ulusal Sağlık Sigortası Fonunun 14 Nisan 2026 tarihli resmî açıklamasına göre Litvanya Anayasa Mahkemesi, 10 Nisan 2025 tarihli kararında, ilgili tıbbi ihtiyaç ve kontrendikasyon bulunmaması hâlinde tedavinin yalnızca başvuranların evli olmaması veya kayıtlı partnerliğinin bulunmaması nedeniyle reddedilmesini ilgili kapsamda Anayasa’ya aykırı bulmuştur. Aynı açıklama, mevzuat değişikliği yapılana kadar hizmetlerin yürürlükteki kanun ve ikincil düzenlemelerde belirtilen gruba, yani eşlere veya kayıtlı partnerlere sunulmaya devam etmesi gerektiğini belirtmiştir. Açıklamada erişimi genişletmeyi öngören XVP-1315 sayılı yasa tasarısına da yer verilmiştir. 14 Nisan 2026 tarihli resmî açıklamaya.

Litvanya Sağlık Bakanlığının 11 Nisan 2026 tarihli ve 8 Mayıs 2026'da güncellenen ayrı açıklamasına göre, yardımcı üreme işlemlerine başlamış hastalar işlemlere devam edebilir; yeni hastalar ise ancak uygun kişileri belirleyen yasal değişiklikler kabul edildikten sonra başlayabilir. İki resmî açıklamanın ifadeleri aynı değildir. Yalnızca Ulusal Sağlık Sigortası Fonunun duyurusuna dayanarak yeni bir hastanın tedaviye başlayabileceğini varsaymayın; güncel ve yazılı bir açıklama alın. Bu açıklamaların hiçbiri taşıyıcı annelik yasağına istisna getirmez. Sağlık Bakanlığının açıklamasına bakın.

Bu ayrı ve değişebilecek bir konudur. Bu rehber için bulunan en son resmî birleştirilmiş metin 10 Nisan 2026 tarihini taşımaktadır; IVF ve kamu finansmanı koşulları tedavi öncesinde yeniden kontrol edilmelidir. Olağan yardımcı üremeye ilişkin karar 11. maddeyi yürürlükten kaldırmaz ve taşıyıcı annelik için istisna yaratmaz. Bekâr kişinin veya evli olmayan çiftin IVF bakımından olası uygunluğu, taşıyıcı anne kullanma izni gibi sunulmamalıdır.

Seimas kaydına göre tasarı 7 Ekim 2026’da komitede görüşülmüştür; daha sonraki bir işlem bilinmemektedir. Tasarı kabul edilene kadar yürürlükteki hukuk değildir. Tedavi veya kamu finansmanı kararından önce güncel takip kaydını ve yürürlükteki mevzuatı yeniden kontrol edin.

Amaçlanan ebeveynler yurt dışındaki bir programı düşünüyorsa

Başka bir ülkede yürütülen program ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir. Programın yapıldığı ülkenin hukuku, kliniğin tedaviyi sunup sunamayacağını ve sözleşmenin orada hukuki sonuç doğurup doğurmayacağını belirleyebilir. Litvanya hukuku, amaçlanan ebeveynlerin vatandaşlık veya ikamet ülkesinin hukuku ve çocuğun ebeveynliği ile seyahat belgelerine ilişkin kurallar da önem taşıyabilir. Uygulanacak kurallar olgulara, başvurulacak makama ve kanunlar ihtilafı kurallarına bağlıdır; yabancı sözleşmenin veya doğum belgesinin varlığı her sorunu kendiliğinden çözmez.

Yurt dışındaki programın Litvanya’da otomatik tanınacağını, amaçlanan ebeveynlerin doğum kaydına yazılacağını, çocuğun belirli bir vatandaşlık alacağını veya seyahat belgelerinin gecikmeden düzenleneceğini varsaymayın. Aynı şekilde yalnızca 11. maddeden hareketle tüm yabancı düzenlemelerin aynı sonuca yol açacağı da söylenemez. Ebeveynliğin tanınması, doğum kaydı, vatandaşlık ve çocuğun çıkışı veya girişi ayrı konulardır.

İmzalamadan veya ödeme yapmadan önce güvenli adımlar

  1. Programın yapılacağı yeri belirleyin. Gebelik ve doğumun nerede gerçekleşeceğini, tıbbi ve sözleşmesel adımların hangi ülkelerde olacağını netleştirin.
  2. Kişisel durumu yasağı aşma yolu saymayın. Yabancı vatandaşlık, oturma izni veya evliliğin Litvanya programına erişim sağladığını varsayarak aracıya ödeme yapmayın, sözleşme imzalamayın veya para transfer etmeyin.
  3. Hukuki dayanağı yazılı isteyin. Klinik, ajans veya danışmandan kesin maddeyi, yürürlükteki metni ve yürürlük tarihini isteyin. Reklam ve sözlü güvence hukuki dayanak değildir.
  4. Hukuki konuları ayırın. Tedaviye uygunluk, sözleşmenin geçerliliği, doğumdan sonraki ebeveynlik, doğum kaydı, vatandaşlık ve seyahat belgeleri için ayrı yanıt alın. Yurt dışı programında Litvanya ve ilgili diğer ülkeler hakkında analiz isteyin.
  5. İşlemden önce değişiklikleri kontrol edin. Güncel resmî mevzuatı, ilgili mahkeme kararlarını, düzenlemeleri ve idari talimatları inceleyin. Kaynakların ve yazılı görüşün tarihli kopyalarını saklayın.

Bir sağlayıcı istisna olduğunu ileri sürerse kesin kanun metnini ve somut olayınıza nasıl uygulandığını açıklayan gerekçeyi isteyin. “Yabancıları kabul ediyoruz”, “amaçlanan ebeveyn genetik olarak bağlantılı” veya “sözleşme standart” gibi genel sözlere güvenmeyin.

Bireysel hukuk incelemesi için hazırlanacak bilgiler ve belgeler

11. maddeye rağmen hiçbir belge paketi Litvanya’daki bir taşıyıcı annelik düzenlemesini hukuka uygun hâle getirmez. Belgeler, özellikle yurt dışı programı düşünülüyorsa, ayrı hukuki soruları belirlemeye yardımcı olur. Uygunsa şunları hazırlayın:

  • her amaçlanan ebeveynin pasaportu ve vatandaşlık kanıtı;
  • ilgili her ülkedeki fiilî ikamet ve göçmenlik statüsü kanıtları;
  • varsa evlilik veya kayıtlı partnerlik belgesi ve isim değişikliği belgeleri;
  • klinik, embriyo transferi, gebelik, doğum ve çocuğun tesliminin nerede olacağını gösteren yazılı açıklama;
  • klinik veya ajans sözleşme taslağı, ödeme takvimi, iade koşulları ve rıza formları;
  • önerilen tıbbi işlem hakkında sağlayıcı bilgisi; IVF ile taşıyıcı anneliğin hukuken aynı şey olduğu varsayılmamalıdır;
  • doğumdan sonra ebeveynliği belirleme yöntemi, doğum kaydı prosedürü ve varsa yetkili kurumun yazılı yanıtı;
  • çocuğa uygulanabilecek vatandaşlık, pasaport, çıkış ve giriş şartları.

Bu belgeleri ilgili her hukuk alanında yetkili bir avukata verin. Uygulanacak hukuku, kaynak tarihlerini, henüz bilinmeyen olguları, gerçekçi ret risklerini ve her başvurudan kimin sorumlu olacağını belirten yazılı yanıt isteyin. Alıcıyı ve güvenli iletim yöntemini doğrulamadan gereksiz hassas tıbbi veri göndermeyin.

Örnekler ve yaygın hatalar

Örnek A: Yabancı bir çift Vilnius’ta yaşıyor. Oturma izinleri ve evlilik belgesi 11. maddeye istisna oluşturmaz. Litvanya’da yaşamak, ülkedeki taşıyıcı annelik programına uygunluk sağlamaz.

Örnek B: Litvanya vatandaşı yabancı biriyle evli. Vatandaşlıkların birleşimi yasağı değiştirmez. Yurt dışı programı için ayrı sınır ötesi hukuk görüşü gerekir; bu yazı tanıma sonucunu öngörmez.

Örnek C: Bekâr bir kişi IVF hakkında soruyor. Taşıyıcı annelik yasağı bu soruyu yanıtlamaz. Olağan yardımcı üreme için anayasa mahkemesi kararının ve 2026 tarihli idari açıklamanın güncel etkisi kontrol edilmelidir.

Yaygın hatalar: klinik reklamını yasallık kanıtı saymak; medeni işlemin hükümsüzlüğünü ceza veya idari sorumluluk hakkında eksiksiz sonuçla karıştırmak; genetik bağın ebeveynliği otomatik belirlediğini varsaymak; yabancı doğum belgesinin vatandaşlık veya pasaportu garanti ettiğini düşünmek; IVF uygunluk kurallarını taşıyıcı annelik yasağının istisnası gibi kullanmak.

Sonuç ve doğrulanacak hususlar

Litvanya’da planlanan taşıyıcı annelik için başlangıç noktası Yardımcı Üreme Yasası’nın 11. maddesidir: maddede tanımlanan medeni hukuk işlemleri hükümsüzdür. Yasa; yabancı vatandaşlık, Litvanya’da ikamet, evlilik, kayıtlı partnerlik veya bekâr olma durumuna göre ayrı bir erişim yolu sunmaz. Bu olgular başka hukuki sorularda önemli olabilir, ancak yurt içi taşıyıcı annelik istisnası yaratmaz.

Karar vermeden önce Litvanya’da yetkili bir hukukçu güncel birleştirilmiş metni, sonraki değişiklikleri ve 11. maddenin tam kapsamını kontrol etmelidir. Her yurt dışı programı uygulanacak hukuk, sözleşmenin geçerliliği, ebeveynliğin tanınması, kayıt, vatandaşlık ve seyahat bakımından ayrı analiz gerektirir. Bu konularda yalnızca bu yazıya dayanarak sonuç çıkarılmamalıdır.

Kaynaklar ve hukuki durum notları

İncelenen resmî birleştirilmiş metin 10 Nisan 2026 tarihli; idari açıklama 14 Nisan 2026 tarihli. İşlem yapmadan önce güncel hukuku doğrulayın.

  1. S1. Yardımcı Üreme Yasası, resmî birleştirilmiş metin
  2. S2. Litvanya İnsan Hakları Rehberi: taşıyıcı annelik
  3. S3. Ulusal Sağlık Sigortası Fonu: 14 Nisan 2026 tarihli resmî açıklama
  4. S6. Litvanya Sağlık Bakanlığı: mevzuat değişiklikleri beklenirken yardımcı üremeye erişime ilişkin açıklama (11 Nisan 2026; 8 Mayıs 2026'da güncellendi)
  5. S5. Seimas Sağlık İşleri Komitesinin resmî gündemi: XVP-1315 tasarısının görüşülmesine 7 Ekim 2026'da devam edilmesi

Kullanmadan önce yürürlükteki hukuku ve somut olayın gerçeklerini kontrol edin.

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar