Küba · Yurtdışındaki programdan sonra tanıma

Bir masada hukuk kitapları, kapalı deri evrak çantası ve boş dosyalar; resmî bir Küba kurumu değil, editoryal çizim.
Editoryal illüstrasyon; resmî belge veya Küba devlet dairesi tasvir edilmemektedir.

Küba: Yurt dışındaki taşıyıcı annelikten sonra soybağının tanınması

Yabancı bir doğum belgesi veya soybağı kararı, Küba makamlarının amaçlanan ebeveynleri çocuğun yasal ebeveynleri olarak tanımak zorunda olduğunu tek başına göstermez. İzlenecek yol; belgenin türüne, soybağına uygulanacak hukuka ve talebin nüfus kaydı mı yoksa yabancı mahkeme kararının tanınması mı olduğuna bağlıdır. Küba hukuku yabancı mahkeme kararları ile mahkeme dışı kamu belgeleri için ayrı yollar öngörür; yurt dışındaki her taşıyıcı annelik sonucunun otomatik tanınmasını düzenleyen genel bir kural bilinmemektedir. [C1, C3, C5]

Kısa cevap

Küba’da yabancı belgeler ve mahkeme kararları için mekanizmalar vardır; ancak bunlar birbirinin yerine geçmez. 180 sayılı Nüfus Sicili Kanunu uyarınca yabancı bir mahkeme kararı, uygulanabilir kurallara tabi olarak, ancak Halkın Yüksek Mahkemesi tarafından tanındıktan sonra kayıt dayanağı olabilir. Mahkeme kararı niteliğinde olmayan yabancı kamu belgesi ise sicil memurunun ayrı bir hukuka uygunluk incelemesine tabidir. [S3]

Yabancı taşıyıcı annelik kararı veya doğum belgesinin yalnızca doğum ülkesinde geçerli olduğu, apostil ya da tasdik taşıdığı veya amaçlanan ebeveynleri gösterdiği için otomatik kabul edileceğine ilişkin bir kural bilinmemektedir. Tanıma mümkün olabilir; ancak belgeye, olgulara, uygulanacak hukuka ve kamu düzeni sorunlarına bağlıdır. Belgeye Küba’da güvenmeden önce somut olay değerlendirilmelidir.

Tam olarak neyin tanınmasını istediğinizi belirleyin

“Soybağının tanınması” doğumun kaydedilmesi, yabancı doğum belgesinde yazılı ebeveyn-çocuk ilişkisinin kabulü, yabancı mahkeme kararının tanınması, mevcut bir Küba kaydının düzeltilmesi veya ebeveyn sorumluluğunun belirlenmesi anlamına gelebilir. Bunlar bağlantılı fakat farklı taleplerdir. Bir belge doğumun gerçekleştiğini kanıtlayabilir; ancak belgede adı geçen herkesin Küba’da yasal ebeveyn sayılıp sayılmayacağını kesin olarak çözmeyebilir.

Önce gereken sonucu belirleyin: Küba siciline kayıt, amaçlanan ebeveynin tanınması, mevcut kaydın düzeltilmesi ya da pasaport, vatandaşlık, ikamet veya seyahat izni. Farklı kurallar ve makamlar devreye girebilir. Kayıt, tanıma, soybağı, vatandaşlık ve seyahat izni eş anlamlı değildir.

Soybağına hangi hukuk uygulanır?

Küba Aile Kanunu’nun 467–468. maddeleri (156/2022 sayılı Kanun) kanunlar ihtilafı incelemesinde önemlidir. 467. maddeye göre soybağı, çocuğun doğum anındaki yerleşim yerine uygulanan hukuka tabidir. Soybağı davasının açıldığı tarihte çocuğun mutat meskeninin bulunduğu ülke hukuku daha elverişliyse o hukuk da uygulanabilir. Bu nedenle yalnızca ebeveynlerin vatandaşlığına veya kliniğin bulunduğu yere değil, çocuğun gerçek yaşam koşullarına bakılmalıdır. [S1]

468. madde uyarınca yardımcı üreme yoluyla kurulan soybağının tanınması veya kaydı için yetkili makamın müdahalesi gerekiyorsa çocuğun üstün yararı öncelikli olmalıdır. Bu kural tanımayı garanti etmez ve yabancı belgelerle ilgili şartları ortadan kaldırmaz. Doğum anındaki yerleşim yerini ve başvuru tarihindeki mutat meskeni belirleyin; ikamet, bakım ve yurt dışında kurulmuş hukuki statüye ilişkin kanıtları saklayın.

Yol A: yabancı mahkeme kararı

Yabancı mahkeme soybağını belirleyen kesin bir karar vermişse Küba’nın 141/2021 sayılı Usul Kanunu’nun 473–475. maddeleri ile Nüfus Sicili Kanunu’nun 53(2). maddesi incelenmelidir. 53(2). madde yabancı mahkeme kararının sicile kayıt için ancak Halkın Yüksek Mahkemesi tarafından tanınmasından sonra kullanılabileceğini belirtir. Belirtilen istisna bazı açıklayıcı boşanma kararları içindir; soybağı kararları için değildir. [S2, S3]

473. madde, yabancı kararların etkisini uygulanabilir antlaşmalara göre belirler; konuyu düzenleyen bir antlaşma yoksa kanuni koşullar arasında şunlar bulunur: kararın kaynak devlette kesinleşmiş olması; konunun Küba mahkemelerinin münhasır yetkisinde olmaması; davalıya kaynak devlet hukukuna uygun şekilde usulüne uygun tebligat yapılması; Küba kamu düzenine aykırılık bulunmaması; aynı taraflar, konu ve sebep bakımından daha önce verilmiş uyumsuz bir Küba kararı bulunmaması; kendisi de tanınma koşullarını karşılayan daha önceki uyumsuz bir yabancı karar bulunmaması; yabancı yargılamanın aynı taraflar, konu ve sebep hakkında açılmış herhangi bir Küba yargılamasından önce başlamış olması; yabancı mahkemenin yetkili olması; ve karar belgesinin hem kaynak devlet hem de Küba hukukundaki doğrulama şartlarını karşılaması. Küba’da, kararın icrası istenen kişinin adresini veya bulunduğu yeri belirtmeye ilişkin ayrı şart icraya yöneliktir ve yalnızca tanıma istenen soybağına ilişkin tespit kararına uymayabilir. Kübalı hukukçu, somut karar ve uygulanabilir antlaşma bakımından her koşulu değerlendirmelidir.

474. maddeye göre, bir antlaşma başka bir mahkemeyi yetkili kılmadıkça tanıma ve tenfiz başvurusu Halkın Yüksek Mahkemesine yapılır. Karar, İspanyolca değilse resmî İspanyolca çevirisi ve gerekli nüshalarla sunulur. Karşı tarafa ve savcıya görüş bildirmeleri için 10 gün verilir; mahkeme gerekli görürse 20 günü aşmayan süre içinde duruşma yapabilir. 475. madde uyarınca mahkeme karar verir ve súplica başvuru yolu öngörülür. Uygulanabilir antlaşma, usul sırası ve süreler, talebin yalnızca tanımaya mı yoksa tenfize de mi ilişkin olduğuna göre doğrulanmalıdır.

Kararın tam metnini, kesinleşme belgesini, tebligatları, hüküm fıkrasını, varsa kanun yolunu veya yürütmenin durdurulmasını, önceki süreçleri, gerçeklik ve çeviri şartlarını kontrol edin. Kararın varlığını gösteren bir belge, kararın kendisinin veya Küba’daki tanıma sürecinin yerini tutmaz.

Yol B: yabancı doğum belgesi veya başka bir kamu belgesi

Yabancı doğum belgesi mahkeme kararı değildir. 180 sayılı Kanun’un 54(2). maddesi, düzenleyen devlet hukukuna göre yetkili bir makam tarafından verilmiş ve kaydı Küba kamu düzeniyle açıkça bağdaşmaz olmayan yabancı, yargı dışı bir kamu belgesinin tescile dayanak olmasına izin verir. Aynı hüküm, çeviri, tasdik ve noterlik yoluyla protokolleştirmenin 50. maddenin 1. ve 2. fıkralarına uygun olmasını da belirtir. 54(2). maddede açıkça bu hükümlere atıf yapılır; 52. madde ise yabancı dildeki belgeleri ve yabancı görevlilerce düzenlenen belgeleri ayrıca düzenler. 54(2). maddenin 52. maddeye atıf yaptığı varsayılmamalı; bu hükümlerin birlikte nasıl uygulanacağını Kübalı hukukçu doğrulamalıdır. [S3]

Ayrıca 52. madde, yabancı dildeki belgeler için kural olarak uygun çeviri; yabancı kamu görevlilerince düzenlenen belgeler içinse gerektiğinde tasdik ve noterlik yoluyla protokolleştirme öngörür. Küba Adalet Bakanlığının gerçeklik doğrulaması amacıyla anlaşma yaptığı ülkelerden gelen belgeler bu formalitelerden muaf olabilir; somut anlaşma teyit edilmelidir. Belgenin gerçekliği konusunda şüphe varsa kayıt görevlisi gerekli kontrolleri yapmalıdır. Apostil veya çeviri tek başına kayıtlı soybağının maddi hukuk bakımından etkisini belirlemez.

Kabul; belgeyi düzenleyen makama, doğumun hangi hukuk uyarınca kaydedildiğine, amaçlanan ebeveynlerin kayda alınmasının hukuki dayanağına, altta yatan bir mahkeme veya idari karara ve mevcut Küba kayıtlarına bağlıdır. Soybağı ihtilaflıysa yalnızca sicile başvurmak yeterli olmayabilir.

Delil dosyasını hazırlayın

Duruma göre şu belgeleri içeren numaralı bir dosya hazırlayın: (1) yabancı doğum belgesinin tam örneği; (2) varsa kesin soybağı kararı ve kesinleşme kanıtı; (3) hukuken açıklanması mümkünse taşıyıcı annelik sözleşmesi ve ilgili rızalar; (4) üreme yöntemini açıklamak için gerekli tıbbi kayıtlar; (5) çocuk ve yetişkinlerin kimlik ve medeni hâl belgeleri; (6) çocuğun doğumdaki yerleşim yeri ve mutat meskenine ilişkin kanıtlar; (7) mevcut Küba kayıtları veya kararları.

Doğum ülkesindeki bir avukata, o ülke hukukuna göre soybağını hangi belgenin kurduğunu sorun. Onaylı kopyaları, gerekli tasdiki ve Küba makamının kabul ettiği biçimde İspanyolca çeviriyi alın. Tasdik ve noter protokolüne alma gerekip gerekmediğini veya gerçeklik doğrulama anlaşmasının uygulanıp uygulanmadığını teyit edin. Orijinalleri, kopyaları, çevirileri ve varsa geçerlilik tarihlerini listeleyin.

Bu, hazırlık kontrol listesidir; her yabancı taşıyıcı annelik dosyası için resmî ve zorunlu belge listesi değildir. Orijinalleri göndermeden önce kesin belge listesini, biçimi, kopya sayısını ve başvuru kanalını Kübalı avukat veya yetkili makamdan yazılı olarak doğrulayın.

Küba’nın dayanışmacı gebelik kuralları ne anlama gelir?

Aile Kanunu’nun 130–135. maddeleri Küba’daki “gestación solidaria” yani dayanışmacı gebeliği düzenler. 130. maddeye göre bu yöntem yalnızca özgeci amaçlarla ve insani dayanışma gereği, aile bağı veya yakın duygusal ilişkisi bulunan kişiler arasında ve tıbbi işlem katılımcıların sağlığını tehlikeye atmıyorsa uygulanabilir. Tıbbi bir nedenle gebeliği taşıması mümkün olmayan ancak anne veya baba olmak isteyen kişiler ile bekâr erkekler ya da erkek çiftler yararına öngörülmüştür. Ücret, hediye ve diğer menfaatler yasaktır; gebe kalınan çocuk için yasal nafaka yükümlülüğü ile gebelik ve doğum masraflarının karşılanması istisnadır. Her durumda mahkeme izni gerekir. [S1]

131. madde uyarınca amaçlanan ebeveynler ve gelecekteki taşıyıcı anne, tıbbi işlem başlamadan önce; Halk Sağlığı Bakanlığının gerekliliklerine ve Usul Kanunu’ndaki çekişmesiz yargı prosedürüne uygun olarak mahkeme izni almalıdır. İzin, her iki tarafın rızasının mahkemece onaylanmasını da içerir. 132. madde uyarınca mahkeme, diğer hususların yanı sıra tüm tarafların en az 25 yaşında olmasını; gerektiğinde diğer yardımcı üreme yöntemlerinin tüketilmiş veya başarısız olmuş olmasını; 7. madde ve 100(b)–(c) ile 102(c)–(d) maddelerinde atıf yapılan amaçlanan ebeveyn uygunluk ölçütleri doğrultusunda çocuğun üstün yararını (mali yeterlilik, ebeveynlik görevlerini yerine getirebileceğini gösteren davranışlar, toplumsal cinsiyete dayalı veya aile içi şiddetle bağlantılı suçlar ya da cinsel özgürlük veya dokunulmazlığa veya çocuklara, gençlere veya aileye karşı suçlar nedeniyle fail veya suç ortağı sıfatıyla verilmiş kesin mahkûmiyetlerin bulunmaması ve geri alınması mümkün olmayan nedenlerle daha önce ebeveynlik sorumluluğundan yoksun bırakılmamış olma dâhil); taşıyıcı annenin tam ayırt etme gücünü, fiziksel ve ruhsal sağlığını ve gebeliği başarıyla sürdürebilecek yaşta olmasını; daha önce dayanışmacı gebelik yapmamış olmasını; kendi yumurtasını vermemesini ve yasaklanmış bir ücret bulunmamasını değerlendirir. 133. madde izinsiz embriyo transferini yasaklar ve transferin izin tarihinden itibaren 365 gün içinde başlamasını gerektirir; mahkeme bu süreyi bir kez 60 gün uzatabilir.

134. maddeye göre önceden mahkeme izni yoksa soybağı doğal üreme kurallarına göre belirlenir. İzin bulunmaması veya bu bölümdeki gerekliliklerin herhangi birinin ihlali, ihlali gerçekleştiren sağlık personelinin mesleğini sürekli olarak yapamamasına ve ceza mevzuatı uyarınca sorumluluğa da yol açar. 135. madde, dayanışmacı gebeliği içeren yardımcı üreme yoluyla doğan çocuğun soybağını amaçlanan ebeveynlerin üreme iradesine göre belirler. Bu nedenle iç hukuk rejimi yalnızca özel sözleşme değil, denetimli bir hukuki süreçtir.

Ancak bu iç kurallar, yabancı bir kararın veya belgenin tanınıp tanınmayacağını tek başına belirlemez. Küba’nın iç rejiminden otomatik tanıma veya otomatik ret sonucu çıkarılamaz; yabancı belgeler ve kanunlar ihtilafı kuralları somut olaya uygulanmalıdır.

Kamu düzeni ve çocuğun üstün yararı

Kamu düzeni hukuki bir ölçüttür, otomatik ret nedeni değildir. Aile Kanunu’nun 457. maddesi, yabancı aile hukukunun sonuçları Küba kamu düzeniyle açıkça bağdaşmıyorsa uygulanmasını dışlar; değerlendirme bağlama ve çocukların ya da korunmaya muhtaç kişilerin korunmasına göre yapılır. Mahkeme dışı yabancı kamu belgeleri için Nüfus Sicili Kanunu’nun 54. maddesi benzer bir ölçüt getirir. Yabancı mahkeme kararları Usul Kanunu’na göre ayrıca incelenir. [S1, S2, S3]

Önemli olgular arasında kararın kesinliği, taşıyıcı annenin rızası ve hukuki konumu, ödemelerin uygulanacak hukuka uygunluğu, çocuğun kimliği ve yararının değerlendirilmesi, başka bir ebeveynin zaten kaydedilmiş olması ve soybağının mahkeme kararına mı yoksa yalnızca özel sözleşmeye mi dayandığı bulunabilir. Bunlar araştırılacak konulardır; otomatik ret gerekçeleri değildir.

Çocuğun üstün yararı; bakımın sürekliliği, kimlik, aile ilişkileri ve hukuki belirsizliğin sonuçları gibi somut olgularla desteklenmelidir. Sağlam bir değerlendirme hem tanımanın dayanağını hem de varsa Küba’nın emredici kurallarıyla somut çatışmayı açıklar.

Bir makam başvuruyu reddederse

Hukuki dayanağı, eksik veya kusurlu belgeleri ve makamın konuyu yabancı mahkeme kararı mı yoksa yargı dışı kamu belgesi mi saydığını belirten yazılı bir karar isteyin. Tanıma gerekiyorsa Halkın Yüksek Mahkemesi önündeki usulü inceleyin. Doğum belgesi söz konusuysa 50, 52 veya 54. maddelerdeki hangi şartın karşılanmadığını ve makamın 54(2). maddedeki atfı nasıl yorumladığını sorun.

180 sayılı Kanun farklı başvuru yolları ve süreler öngörür; her karar için tek bir süre yoktur. 195. madde, bildirimden itibaren 10 iş günü içinde kayıt görevlisine Recurso de Reforma başvurusu yapılmasını öngörür. 196. madde, Recurso de Reforma başvurusunun zımnen reddine karşı başvuru da dâhil olmak üzere, bildirimden itibaren 10 iş günü içinde itiraz/istinaf başvurusu öngörür. 197. madde, Merkezî Kayıt Ofisi veya Gerçek Kişiler Kayıtları Direktörünün kararına karşı Adalet Bakanına 20 iş günü içinde Alzada başvurusu yapılmasını düzenler. 198. madde, idari usul mevzuatında belirtilen hâllerde olağanüstü incelemeye izin verir; 45 takvim günlük süre başvurunun yapılması için değil, inceleme hakkında karar verilmesi için azami süredir. Uygun yol, sıra ve süre somut karara bağlıdır ve derhâl Kübalı hukukçuyla doğrulanmalıdır. Tanıma veya düzeltme seçenekleri incelenmeden yeni bir soybağı davası açılmamalıdır.

Uyuşmazlık soybağının kendisiyle ilgiliyse Küba’da ayrı bir aile yargılaması gerekip gerekmediği, hangi mahkemenin yetkili olduğu, 467. madde uyarınca hangi hukukun uygulanacağı ve çocuğun görüşü ile yararının nasıl korunacağı değerlendirilmelidir.

Vatandaşlık, pasaport ve seyahat ayrı konulardır

Soybağının tanınması, doğum kaydı, vatandaşlık, pasaport verilmesi, göçmenlik statüsü ve seyahat izni farklı hukuki meselelerdir. Küba’nın soybağı kararı başka bir devletin pasaport vereceğini veya aynı soybağını tanıyacağını garanti etmez; yabancı pasaport da Küba’nın soybağını kabul ettiğini kanıtlamaz.

172/2024 sayılı Vatandaşlık Kanunu 5 Mayıs 2026 tarihinde Resmî Gazete’nin 39. sayısında yayımlandı; son hükmü, yayımdan 180 gün sonra yürürlüğe gireceğini belirtir. 180 günlük tarih 1 Kasım 2026’ya denk gelir; bu nedenle 22 Ekim 2026 itibarıyla kanun henüz yürürlükte değildir. Vatandaşlık başvurusu yapmadan önce Resmî Gazete’yi, varsa yürürlüğe koyma işlemlerini ve geçiş hükümlerini yeniden kontrol edin. [S4]

Seyahatten önce medeni kayıt, başvuru tarihinde yürürlükte olan vatandaşlık kuralları, pasaport şartları, varış ve transit ülkelerinin giriş kuralları ve gereken rıza veya mahkeme kararları hakkında ayrı ayrı yanıt alın. Vatandaşlık yalnızca doğum yeri, genetik bağ, yabancı doğum belgesi veya soybağı kararıyla varsayılamaz.

Elinizdeki belgeye hangi yol uygun?

Tabloyu ilk değerlendirme için kullanın; sonuç garantisi değildir. Küba makamı belgeyi sınıflandırmalı, olguları ve uygulanacak hukuku değerlendirmelidir.

Elinizdeki belgeKüba’da olası yolTeyit edilecek temel konu
Soybağını belirleyen kesin yabancı mahkeme kararıHalkın Yüksek Mahkemesinden tanıma isteyin; sonra tanınan kararı kayıt için kullanınKesinlik, yetki, tebligat, gerçeklik, kamu düzeni ve çelişen süreçler
Yabancı doğum belgesi veya başka bir mahkeme dışı kamu belgesiNüfus Sicili Kanunu uyarınca sicil memurunun hukuka uygunluk incelemesiDüzenleyen makamın yetkisi, kaynak hukukta etkisi, çeviri, tasdik/protokol ve kamu düzeni
Yalnızca özel taşıyıcı annelik sözleşmesiKüba’da soybağını kurduğunu varsaymayınUygulanacak hukuka göre soybağını kuran kamu veya mahkeme işlemini belirleyin
Mevcut Küba kaydı yabancı belgelerle çelişiyorGerekçeli karar isteyin; düzeltme veya yargı yolunu değerlendirinKaydın doğruluğu, yabancı belgenin statüsü ve mevcut itiraz yolu
Vatandaşlık, pasaport veya seyahat belgesi gerekiyorVatandaşlık ve seyahati ayrı değerlendirinYürürlük tarihi, şartlar, kimlik belgeleri ve diğer devletlerin kuralları

Pratik sıra: belgenin tam metnini ve yurt dışındaki hukuki etkisini alın; çocuğun doğumdaki yerleşim yerini ve başvuru tarihindeki mutat meskenini belirleyin; belgenin mahkeme kararı mı yoksa mahkeme dışı belge mi olduğunu sınıflandırın; çeviri ve tasdik şartlarını teyit edin; Kübalı avukattan veya makamdan yazılı yönlendirme alın; tüm başvuru makbuzlarını ve yanıtları saklayın. Devam eden dosyada yeni prosedürün otomatik uygulanacağını varsaymayın; geçiş hükümlerini kontrol edin.

Önerilen sonraki adımlar

Kübalı avukata kısa bir kronoloji, çocuğun doğum tarihi ve yeri, doğumdaki yerleşim yeri ve mevcut mutat meskeni, amaçlanan ebeveynlerin Küba ile bağlantıları ve belge listesini verin. Yabancı belgenin doğum belgesi, mahkeme kararı, idari karar veya özel sözleşme olup olmadığını belirtin. Mevcut Küba kaydını veya daha önceki ret kararını ekleyin.

Şunların yazılı olarak teyidini isteyin: (a) 467. maddeye göre uygulanacak hukuk; (b) 141 sayılı Kanun ve 180 sayılı Kanun’un 53. maddesi uyarınca Halkın Yüksek Mahkemesi tanımasının gerekip gerekmediği; (c) mahkeme dışı belge için 52/54. maddelerdeki formaliteler ve kamu düzeni incelemesi; (d) ek deliller; (e) ret halinde başvuru yolu ve süre; (f) vatandaşlık, pasaport veya seyahat için ayrı işlemler gerekip gerekmediği. Belirtilen her prosedür, ücret veya süre için resmî hukuki dayanak isteyin.

Bu, koşullara bağlı bir hukuki yol haritasıdır; tanıma garantisi değildir. Somut olayda Küba makamlarının tanıma ve kamu düzeni kurallarını ilgili yabancı belgeye ve taşıyıcı annelik olgularına nasıl uygulayacağı ayrıca belirlenmelidir.

Hukuki kaynaklar

  1. [S1] Ley 156/2022, Código de las Familias

    Dayanışmacı gebelik ve kanunlar ihtilafına ilişkin Aile Kanunu metni.

  2. [S2] Gaceta Oficial No. 138 Ordinaria (7 December 2021), Ley 141/2021, Código de Procesos

    Resmî Gazete metninin yeniden yayımlanmış nüshası; 473–475. maddeler yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizini düzenler.

  3. [S3] Gaceta Oficial No. 26 (16 March 2026): Ley 180/2025, Del Registro Civil; Resolución 61/2026

    Medeni Kayıt Kanunu ve 2026 yönetmeliğini içeren Resmî Gazete metninin yeniden yayımlanmış nüshası. Son hüküm, yayından itibaren 180 takvim günü içinde yürürlüğe girmesini öngörür; bu üst süre 12 Eylül 2026 itibarıyla dolmuştur. Kesin yürürlük tarihi ve geçiş uygulaması teyit edilmelidir.

  4. [S4] Gaceta Oficial No. 39 (5 May 2026): Ley 172/2024, De Ciudadanía

    Vatandaşlık kanunu metni; 180 günlük süre 22 Ekim 2026 itibarıyla dolmamıştı.

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar