Brezilya · Yurtdışındaki programdan sonra tanıma

Hukuk kütüphanesindeki bir masada yan yana duran iki nüfus kaydı dosyası ve kapalı pasaport benzeri bir kitapçık; sınır ötesi soybağı incelemesini simgeliyor.
Editoryal görseldir; gerçek resmî belgeleri veya gerçek bir olayı göstermez.

Yurt dışındaki taşıyıcı gebelik sonrası kurulan soybağının Brezilya’da tanınması

Kısa yanıt

Brezilya’da, yurt dışında taşıyıcı gebelik yoluyla kurulan her soybağının tanınmasını garanti eden tek ve otomatik bir kural yoktur. İzlenecek yol, öncelikle hangi belgenin bulunduğuna ve hangi hukuki sonucun istendiğine bağlıdır: yabancı doğum belgesi, yabancı mahkeme kararı, Brezilya vatandaşının yurt dışındaki doğumunun Brezilya siciline aktarılması veya vatandaşlık ve seyahat belgeleri hakkında ayrı bir karar.

Doğum belgesi ile mahkeme kararı aynı şey değildir. Soybağını belirleyen yabancı mahkeme kararı, uygulanabilir bir kanun veya antlaşma istisnası bulunmadıkça, Brezilya’da yargısal sonuç doğurabilmesi için kural olarak Superior Tribunal de Justiça (STJ) tarafından tanınmalıdır. Yabancı doğum belgesi farklı değerlendirilir. Apostil ve çeviri tek başına belgede yazan soybağını Brezilya’da hukuken bağlayıcı hâle getirmez.

Bu nedenle güvenli yanıt genel bir “evet” veya “hayır” değildir. İşlem seçilmeden önce çocuğun vatandaşlığı, amaçlanan ebeveynlerin vatandaşlığı ve ikameti, belgeyi düzenleyen makam, belgenin tam metni ve soybağına ilişkin mahkeme kararı olup olmadığı belirlenmelidir.

Önce hangi tanımanın gerektiğini belirleyin

Birbirinden farklı hukuki sorular sık sık tek bir konuymuş gibi ele alınır. Ebeveyn-çocuk ilişkisinin tanınması, hukuken kimin ebeveyn olduğunu belirler. Nüfus kaydı, bu ilişkinin medeni hâl siciline nasıl işlendiğiyle ilgilidir. Vatandaşlık, çocuğun Brezilya veya başka bir ülke vatandaşı olup olmadığını belirler. Pasaport ve seyahat izni ise ayrı idari konulardır. Bir konuda olumlu sonuç alınması diğerlerini kendiliğinden çözmez.

Klinik yazısı, sözleşme veya DNA sonucu delil olabilir; ancak tek başına soybağı, kayıt, vatandaşlık ya da seyahat belgeleri sorunlarını çözmez.

Elinizdeki belgeyle başlayın

İlk karar usule ilişkindir. Aşağıdaki tabloyu başlangıç noktası olarak kullanın; sonuç garantisi olarak görmeyin:

Belge veya durumNe gösterir?İlk pratik adım
Yalnızca yabancı doğum belgesiYabancı nüfus sicilinin doğumu kaydettiğini ve belirli ebeveynleri yazdığını gösterir; Brezilya’daki etkisi ayrıca değerlendirilir.Çocuğun Brezilyalı olup olmadığını ve yasal bir sicile aktarma yolunun uygulanıp uygulanmadığını kontrol edin. Belirsizlik varsa yetkili sicilden yazılı yanıt isteyin.
Soybağına ilişkin kesin yabancı mahkeme kararıBrezilya’daki etkisi kural olarak STJ tanıma prosedürüne bağlı olan yargısal tespit.Brezilyalı bir avukata yabancı kararın STJ tarafından tanınmasının gerekip gerekmediğini inceletin; kesinlik, yetki, tebligat ve kararın yürürlükte olduğunu gösteren belgeleri toplayın.
Yurt dışında doğan çocuğun ebeveynlerinden biri BrezilyalıYurt dışında doğan Brezilyalıların vatandaşlık ve nüfus kaydı kuralları devreye girebilir; soybağı ve vatandaşlık belgelenmelidir.Yetkili Brezilya konsolosluğu veya nüfus siciliyle iletişime geçin; Anayasa ve Kamu Sicilleri Kanunu şartlarını kontrol edin.
Çocuk ve amaçlanan ebeveynler yabancıBrezilyalıların yurt dışındaki doğum kayıtlarına ilişkin özel kural bu durumu otomatik olarak çözmez.Brezilya’da istenen hukuki etki, yabancı belgeler ve yerel yargı süreci gerekip gerekmediği hakkında özel danışmanlık alın.

Yabancı mahkeme soybağını zaten belirlediyse

Brezilya Medeni Usul Kanunu’nun 961. maddesine göre, kanun veya antlaşmada aksi düzenlenmedikçe yabancı karar, kural olarak yabancı mahkeme kararının tanınmasından veya ilgili exequatur işleminden sonra Brezilya’da sonuç doğurur. Anayasa, yabancı kararların tanınması konusunda STJ’ye yetki verir. 961. madde, kesin mahkeme kararlarını ve Brezilya hukukuna göre yargısal nitelik taşıyacak yargı dışı kararları da kapsar.

Belgenin başlığına güvenmeyin: idari bir işlem veya rızaya dayalı kararın Brezilya hukukuna göre hukuki niteliğinin belirlenmesi gerekebilir. Anlaşmalı boşanma istisnası, soybağı için genel bir istisna değildir. Avukat, işlemin hukuki niteliğini, sağlanan hukuki sonucu ve uygulanabilir antlaşmaları incelemelidir.

STJ neyi incelemelidir?

Medeni Usul Kanunu’nun 963. maddesine göre temel koşullar arasında şunlar bulunur: karar yetkili makamca verilmiş olmalı; diğer tarafa usulüne uygun tebligat yapılmış olmalı, taraf gelmemiş olsa bile; karar verildiği ülkede etkili olmalı; Brezilya’da kesin hükümle çatışmamalı; antlaşma istisnası yoksa resmî Portekizce çeviriyle sunulmalı; ve Brezilya kamu düzenini açıkça ihlal etmemelidir. 964. madde, konu Brezilya mahkemelerinin münhasır yargı yetkisindeyse tanımayı engeller.

Bu koşullar onay garantisi değildir. Soybağı kararı, yetki, rıza, taşıyıcı annenin hukuki statüsü, tarafların katılımı ve çocuğun durumu hakkında sorular doğurabilir. Kamu düzeni kanuni bir sınırdır; yabancı ülkenin taşıyıcı gebeliği farklı düzenlemesi tek başına otomatik ret anlamına gelmez. Somut karar ve kanıtlar uygulanabilir koşullar çerçevesinde incelenmelidir.

Yabancı doğum belgesi ne yapabilir, ne yapamaz?

1973 tarihli 6.015 sayılı Kamu Sicilleri Kanunu’nun 32. maddesi, yurt dışında düzenlenen Brezilyalıların doğum, ölüm ve evlilik kayıtlarını özellikle düzenler. Bu kayıtlar, uygulanabilir tasdik kurallarına tabi olarak, düzenlendikleri yer hukukuna göre gerçek kabul edilir. Brezilya’da sonuç doğurmaları gerektiğinde kanun, ilgili medeni hâl siciline aktarılmalarını öngörür.

Bu, her yabancı çocuğun her yabancı doğum belgesinin Brezilya’da soybağını otomatik olarak belirlediği anlamına gelen evrensel bir kural değildir. Kanun metni yurt dışındaki Brezilyalıların kayıtlarına yöneliktir. Çocuk Brezilyalı değilse veya talep edilen sonuç mevcut kayıt yolunu aşıyorsa, yalnızca 32. maddenin yeterli olduğunu varsaymayın. Doğum belgesi yabancı mahkeme kararıyla da aynı değildir. Sicilden önerdiği işlemin hukuki dayanağını açıklamasını isteyin.

Brezilya’daki taşıyıcı gebelik kuralları farklı bir konudur

Brezilya Federal Tıp Konseyi’nin (CFM) 2.320/2022 sayılı kararı, Brezilyalı hekimlerin uyması gereken yardımcı üreme tekniklerine ilişkin etik standartları belirler. Brezilya’da yürütülen taşıyıcı gebelik düzenlemelerinde, genetik donörün gebeliği taşımasını engelleyen veya gebeliği tıbben sakıncalı kılan bir tıbbi neden bulunmalıdır; taşıyıcının en az bir yaşayan çocuğu olmalı ve kural olarak amaçlanan ebeveynlerden biriyle dördüncü dereceye kadar kan hısımlığı bulunmalıdır. Düzenleme kâr amaçlı veya ticari olamaz; yetkili Bölgesel Tıp Konseyi (CRM), hısımlık şartına istisna tanıyabilir.

Bu tıbbi-etik kurallar, Brezilya’da sağlık profesyonelleri tarafından yürütülen programlarla ilgilidir. Tek başlarına başka bir ülkede kurulmuş soybağının tanınması için tam bir kanuni ölçüt oluşturmazlar. Benzer bir işlem Brezilya kliniğinde yapılabilir diye yabancı soybağının mutlaka tanınacağı ya da yabancı kurallar farklı diye mutlaka reddedileceği sonucuna varmayın. Tanıma, mesleki düzenleme ve sözleşmenin uygulanabilirliği ayrı konulardır.

Sonucu önemli ölçüde değiştirebilecek olgular

İzlenecek yolu değerlendirmeden önce en azından şu olguları belirleyin: (1) çocuğun doğum yeri ve tarihi ile mevcut vatandaşlığı veya vatandaşlıkları; (2) amaçlanan ebeveynlerden birinin Brezilyalı olup olmadığı ve ebeveyn-çocuk bağının hukuken nasıl kurulduğu; (3) nüfus belgesi, mahkeme kararı veya her ikisinin bulunup bulunmadığı; (4) kararın kesin ve etkili olup olmadığı; (5) ebeveyn olarak kimin yazıldığı, taşıyıcı annenin kayıtta yer alıp almadığı; ve (6) Brezilya’da daha önce kayıt veya yazılı ret bulunup bulunmadığı.

Programın koşullarını da belgeleyin: taşıyıcının bilgilendirilmiş rızası ve hukuki statüsü, amaçlanan ebeveynlerin rızası, donör gamet veya embriyo kullanımı, genetik bağ bulunup bulunmadığı ve yabancı yargılamada bu hususların incelenip incelenmediği. Ödeme veya tazminat biçimi ve doğum ülkesinin hukuku da önem taşıyabilir. Bu olgular sonucu otomatik belirlemez; ancak kanıtları, prosedürü ve kamu düzeni değerlendirmesini etkileyebilir.

Başvuru öncesinde kanıt dosyasını hazırlayın

Avukatın değerlendirmesi için bir belge dosyası hazırlayın. Olaya göre şunlar gerekebilir:

  • yabancı doğum belgesinin tam örneği ve değiştirilmiş veya yeniden düzenlenmiş tüm sürümleri;
  • yabancı kararın tam metni, gerekçesi ve kesin veya etkili olduğunu gösteren kanıt;
  • yabancı makamın yetkisini, usulüne uygun tebligatı, tarafların katılımını veya geçerli rızasını gösteren belgeler;
  • açıklanması hukuka uygun ve konu bakımından gerekli ise taşıyıcı gebelik sözleşmesi ve rıza belgeleri;
  • işlemi ve donör kullanımını açıklayan mevcut tıbbi veya klinik belgeler;
  • çocuk ve amaçlanan ebeveynlerin pasaport ve kimlik belgeleri ile vatandaşlık, ikamet ve medeni hâl kanıtları;
  • mevcut Brezilya kayıtları, önceki başvurular, sicil makamının eksiklik yazıları ve yazılı retler.

Bu, pratik bir hazırlık listesidir; her belgenin her olayda kanunen zorunlu olduğu iddiası değildir. Avukat hangi belgelerin ilgili olduğunu, ek kanıt gerekip gerekmediğini ve çocuğun hassas tıbbi ve kimlik bilgilerinin nasıl korunacağını belirlemelidir.

Yol A: çocuk Brezilyalı veya ebeveynlerinden biri Brezilyalı

Önce çocuğun Brezilya ile hukuki bağını doğrulayın. Federal Anayasa’nın 12. maddesinin 1(c) bendi, Brezilyalı baba veya anneden yurt dışında doğan kişileri düzenler; yetkili Brezilya makamına kayıt veya alternatif anayasal yol olarak Brezilya’da ikamet edip reşit olduktan sonra vatandaşlığı seçme olanağı bulunur. Ebeveyn-çocuk ilişkisi somut olgularla kanıtlanmalıdır; amaçlanan ebeveyn statüsü yalnızca yabancı program belgelerinden çıkarılmamalıdır.

Yetkili Brezilya konsolosluğuna veya nüfus siciline hangi aktarım prosedürünün uygulandığını, yabancı belge, tasdik ve resmî Portekizce çeviri şartlarını sorun. 6.015/1973 sayılı Kanun’un 32. maddesi, yurt dışında doğan Brezilyalıların ilgili kayıtları için iç aktarım yolunu belirler. Taşıyıcı gebelik olguları olağan kayıt işleminin çözemediği bir sorun doğuruyorsa, ek şartların yazılı açıklamasını isteyin.

Bu yol bakımından, CNJ’nin yürürlükteki Ulusal Normlar Kodu’nun 149/2023 sayılı Provimento’sunun 462. maddesi, yurt dışında düzenlenen Brezilya vatandaşlarına ait doğum, evlilik ve ölüm kayıtlarının aktarılması için açıkça CNJ’nin 155/2012 sayılı Kararı’na ve Koda atıf yapar. Bu, söz konusu Brezilya kayıtlarına ilişkin usul çerçevesini doğrular; ancak taşıyıcı gebelikten doğan tüm soybağı meselelerini çözmez ve Brezilyalı olmayan çocuklar için genel bir yol oluşturmaz.

Yol B: yabancı mahkeme kararı soybağını belirliyor

Yabancı kararın Brezilya’da kullanılmak üzere soybağını belirlemesi veya doğrulaması amaçlanıyorsa, Brezilyalı bir avukat STJ nezdinde yabancı kararın tanınması için başvuru yapılmasını değerlendirmelidir. Dosyada genellikle tasdikli tam karar, kesinlik veya yürürlük kanıtı, usulüne uygun tebligat ya da katılım belgeleri, resmî Portekizce çeviri ve soybağı tespitini açıklayan belgeler bulunur. Kesin dosya, STJ’nin güncel usul kuralları ve uygulanabilir antlaşmalar doğrultusunda kontrol edilmelidir; bu liste kapsamlı değildir ve usul kurallarının yerini tutmaz.

Tanıma ile uygulama ayrı aşamalardır. Karar tanındıktan sonra avukat, istenen pratik sonucu elde etmek için yetkili Brezilya makamını veya ek prosedürü belirlemelidir. Tanıma kendiliğinden doğum belgesi ya da pasaport düzenlemez, tüm vatandaşlık sorunlarını otomatik çözmez ve her idari kurumun belgeleri eksiksiz kabul edeceğini garanti etmez.

Yol C: yalnızca belge var veya sicil makamı belgeyi reddediyor

Yabancı mahkeme kararı yoksa, doğum belgesinde amaçlanan ebeveynler yazıyor diye otomatik olarak STJ’ye yabancı kararın tanınması için başvuruda bulunmayın. Önce bu çocuk ve bu belge için doğrudan aktarım veya başka bir nüfus kaydı yolunun mevcut olup olmadığını belirleyin. Çocuk Brezilyalı değilse 32. maddedeki özel yol sorunu çözmeyebilir. Brezilyalı bir avukat, istenen hukuki etkiyi ve Brezilya’da yerel bir mahkeme tespiti ya da başka bir işlem gerekip gerekmediğini değerlendirmelidir.

Sicil makamı başvuruyu reddederse hukuki gerekçeleri içeren yazılı ret isteyin, sunulan belgeleri saklayın ve sicil ofisi ile tarihi kaydedin. Bu kayıt, avukatın eyalet düzeyindeki sicil incelemesi veya yargı yolunu değerlendirmesini sağlar. Belirtilen eksikliği gidermeden aynı belgelerin değiştirilmiş sürümlerini tekrar tekrar sunmaktan kaçının. Yazılı ret çoğu zaman sorunun tasdik, çeviri, eksik kanıt, yetki veya soybağının esasına ilişkin olup olmadığını gösterir.

Kamu düzeni ve taşıyıcı annenin hukuki statüsü

Brezilya usul hukuku, yabancı kararın tanınmasında kamu düzenine açık aykırılığı doğrudan bir sınır olarak kabul eder. Bu, yurt dışındaki her taşıyıcı gebelik düzenlemesinin otomatik olarak kamu düzenine aykırı olduğu veya her durumun kabul edileceği anlamına gelmez. Sağlam bir değerlendirme; kararın hükmünü, yabancı yargılamayı, katılımcıların rızasını ve usul haklarını, taşıyıcı annenin hukuki statüsünü ve çocuğun medeni hâlini incelemelidir. Sözleşme tek başına bu incelemenin yerini tutmaz.

Doğum belgesi ile karar çelişiyorsa, taşıyıcının rızası veya hukuki statüsü tartışmalıysa ya da Brezilya’da zaten bir kayıt varsa izlenecek yol değişebilir. Kesin görüş vermeden önce STJ’nin benzer olgulara ilişkin güncel içtihadı kontrol edilmelidir.

Soybağı vatandaşlık veya pasaportla aynı şey değildir

Soybağı tanınsa bile vatandaşlık ve seyahat belgeleri ayrı konulardır. Brezilyalı bir ebeveynden yurt dışında doğan çocuk için anayasal vatandaşlık yolunun kendi koşulları vardır ve ebeveyn-çocuk bağının hukuken kurulmasına bağlıdır. Pasaport, vize ve çıkış ya da giriş izinleri ilgili makamların ayrı kurallarına tabidir; seyahat rezervasyonu yapmadan önce doğrulayın.

Pratik eylem planı

Ardından Brezilyalı avukattan dört soruya yazılı yanıt isteyin: Tam olarak hangi hukuki sonuç gerekiyor? Belge bir sicil kaydı mı yoksa karar mı? Bir sonraki aşamada hangi Brezilya makamı yetkili? Hangi olgusal veya hukuki engel sonucu önleyebilir? Konsolosluk veya sicil makamı sürece dahilse, geçerli belge listesini ve ek şartların yazılı açıklamasını isteyin. Asılları saklayın ve farklı başvurularda çelişkili bilgi vermeyin.

Sonuç

Özetle soybağı, kayıt, vatandaşlık ve seyahat belgelerini ayrı değerlendirin; yabancı kayda güvenmeden önce doğru yolu Brezilyalı bir hukukçuyla doğrulayın.

Resmî kaynaklar

  1. [S01] Lei nº 13.105/2015 — Código de Processo Civil, arts. 961–965
  2. [S02] Lei nº 6.015/1973 — Lei de Registros Públicos, art. 32
  3. [S03] Emenda Constitucional nº 54/2007 — Constituição Federal, art. 12(I)(c)
  4. [S04] STJ — Homologação de decisão estrangeira
  5. [S05] CFM — Mesa sobre genética e reprodução humana debate desafios éticos da reprodução assistida e do destino de embriões
  6. [S06] HCCH — Convention of 5 October 1961 Abolishing the Requirement of Legalisation for Foreign Public Documents
  7. [S07] HCCH — Brazil: Competent Authority under the Apostille Convention
  8. [S08] CNJ — Provimento n. 149/2023, Código Nacional de Normas, art. 462 (texto compilado)

Hukukçularımızın uygulamasından

Brezilya yabancı kararın kesinleştiğinin kanıtını istedi

Brezilyalı bir aile, yurt dışındaki programdan ebeveynliğe ilişkin yabancı mahkeme kararıyla döndü. Onaylı nüshaları vardı, ancak kararın kesinleştiğini ve tarafların usulüne uygun bilgilendirildiğini gösteren belgeler yoktu. Hukukçumuz Yüksek Adalet Mahkemesine (STJ) tanıma başvurusunu hazırladı. Ailenin yerel hukukçusu aracılığıyla yabancı mahkemeden eksik belgeleri istedi. Yalnızca doğum belgesini tercüme etmek işe yaramazdı; tanınması gereken kararın kendisiydi.

Belgeler gelince STJ yabancı kararı tanıdı. Aile bu sonuçla Brezilya'daki kayıt aşamasına geçti. Başvurudan tanımaya kadar birkaç ay geçti. Çocuğun Brezilya vatandaşlığı ise ayrı ele alındı.

Müvekkilin gizliliğini korumak için bazı ayrıntılar değiştirilmiştir.

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar