ΠΑΡΕΝΘΕΤΗ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑ & ΔΙΕΘΝΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

Ιαπωνία · Αναγνώριση μετά από πρόγραμμα στο εξωτερικό

Ιαπωνικοί και αλλοδαποί νομικοί φάκελοι, διαβατήριο και χάρτες σε σκούρο γραφείο, ως απεικόνιση διασυνοριακών εγγράφων γονικής σχέσης.

Ιαπωνία: αναγνώριση γονικής σχέσης μετά από παρένθετη κύηση στο εξωτερικό

Σύντομη απάντηση: δεν υπάρχει αυτόματη αναγνώριση

Η Ιαπωνία δεν υιοθετεί αυτόματα τη γονική σχέση που καταχωρίστηκε στο εξωτερικό μετά από παρένθετη κύηση. Αφετηρία είναι η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ιαπωνίας της 23ης Μαρτίου 2007, υπόθεση 2006 (Kyo) αρ. 47. Στην υπόθεση αυτή, ένα ιαπωνικό ζευγάρι είχε γενετική σχέση με δίδυμα, δικαστήριο της Νεβάδα το αναγνώρισε ως γονείς και τα αμερικανικά πιστοποιητικά γέννησης το ανέφεραν ως γονείς. Παρ’ όλα αυτά, το Ανώτατο Δικαστήριο δεν διέταξε να γίνουν δεκτές οι δηλώσεις γέννησης στην Ιαπωνία.

Το Δικαστήριο θεώρησε νομική μητέρα τη γυναίκα που κυοφόρησε και γέννησε τα παιδιά και έκρινε ότι η αλλοδαπή απόφαση γονικής σχέσης δεν παράγει αποτελέσματα στην Ιαπωνία λόγω αντίθεσης στη δημόσια τάξη. Αυτό αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για την αναγνώριση της επιδιωκόμενης μητέρας. Η θέση του επιδιωκόμενου πατέρα, η ιθαγένεια του παιδιού και τυχόν χωριστή οδός θεμελίωσης της γονικής σχέσης πρέπει να εξετάζονται ανεξάρτητα. Πιστοποιητικό, σύμβαση, εξέταση DNA ή δικαστική απόφαση του εξωτερικού δεν εγγυάται από μόνη της το αποτέλεσμα.

Διαχωρίστε τέσσερα νομικά ζητήματα

Μια διασυνοριακή υπόθεση συνήθως περιλαμβάνει τουλάχιστον τέσσερα διαφορετικά ερωτήματα: (1) ποιος είναι γονέας βάσει του δικαίου του τόπου γέννησης· (2) αν η Ιαπωνία θα αναγνωρίσει αλλοδαπή δικαστική απόφαση· (3) ποια εγγραφή μπορεί να γίνει στο ιαπωνικό οικογενειακό μητρώο (koseki) ή στην αρμόδια αρχή· και (4) ποια ιθαγένεια έχει το παιδί, αν μπορεί να λάβει διαβατήριο και να ταξιδέψει με τους επιδιωκόμενους γονείς. Η θετική απάντηση σε ένα ερώτημα δεν επιλύει τα υπόλοιπα.

Το άρθρο αφορά την αναγνώριση της γονικής σχέσης στην Ιαπωνία. Δεν κρίνει αν το πρόγραμμα ήταν νόμιμο στη χώρα γέννησης, αν κλινική ή πρακτορείο τήρησε τους τοπικούς κανόνες ή αν θα εκδοθούν μεταναστευτικά έγγραφα. Σημαντικά στοιχεία είναι η ημερομηνία και ο τόπος γέννησης, η ιθαγένεια και η οικογενειακή κατάσταση των ενηλίκων, η προέλευση ωαρίου και σπέρματος, η οικογενειακή κατάσταση της κυοφόρου, το ακριβές περιεχόμενο της αλλοδαπής απόφασης και το αν άλλο πρόσωπο έχει ήδη καταχωριστεί νόμιμα ως γονέας.

Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου του 2007

Η υπόθεση αφορούσε δίδυμα που γεννήθηκαν στη Νεβάδα μετά από μεταφορά εμβρύων με ωάρια της Ιαπωνίδας επιδιωκόμενης μητέρας και σπέρμα του Ιάπωνα επιδιωκόμενου πατέρα. Η κυοφόρος και ο σύζυγός της είχαν συναινέσει. Δικαστήριο της Νεβάδα αναγνώρισε το ζευγάρι ως νόμιμους γονείς και τα αμερικανικά πιστοποιητικά γέννησης το ανέφεραν ως τέτοιους. Μετά την επιστροφή στην Ιαπωνία, η δημοτική αρχή αρνήθηκε τις δηλώσεις γέννησης επειδή η επιδιωκόμενη μητέρα δεν είχε γεννήσει τα παιδιά.

Το Ανώτατο Δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση του Ανώτερου Δικαστηρίου του Τόκιο που είχε διατάξει την αποδοχή. Έκρινε ότι αλλοδαπή απόφαση που θεμελιώνει φυσική σχέση γονέα-παιδιού μεταξύ προσώπων που δεν δικαιούνται τέτοια σχέση βάσει του ιαπωνικού Αστικού Κώδικα αντίκειται στη δημόσια τάξη της Ιαπωνίας κατά το άρθρο 118(iii) του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Έκρινε επίσης ότι, ακόμη και όταν χρησιμοποιείται ωάριο άλλης γυναίκας σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, μητέρα είναι η γυναίκα που κυοφόρησε και γέννησε, όχι η δότρια του ωαρίου.

Σημασία και όρια του προηγούμενου

Η απόφαση μοιάζει με ένα συνηθισμένο σύγχρονο σενάριο: η επιδιωκόμενη μητέρα παρείχε το ωάριο, ο επιδιωκόμενος πατέρας το σπέρμα, η κυοφόρος συναίνεσε, αλλοδαπό δικαστήριο εξέδωσε απόφαση γονικής σχέσης και αλλοδαπά πιστοποιητικά ανέφεραν τους επιδιωκόμενους γονείς. Τα στοιχεία αυτά δεν αρκούσαν για να αναγνωριστεί η επιδιωκόμενη μητέρα ως νόμιμη μητέρα στην Ιαπωνία. Η γενετική σχέση, η συναίνεση των ενηλίκων και το συμφέρον του παιδιού αποτελούσαν μέρος του πλαισίου, αλλά δεν παραμέρισαν τον κανόνα του Δικαστηρίου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ερώτημα για κάθε γονέα, έγγραφο ή οικογενειακή διαδικασία έχει πάντοτε την ίδια απάντηση. Ειδικότερα, τυχόν οδός για τη θεμελίωση της πατρότητας του επιδιωκόμενου πατέρα πρέπει να εξεταστεί χωριστά. Η απόφαση είναι σημαντικό δυσμενές προηγούμενο, αλλά δεν υποκαθιστά την ανάλυση των συγκεκριμένων περιστατικών και του ισχύοντος δικαίου.

Μία σύμφωνη γνώμη εξέτασε την ειδική υιοθεσία ως πιθανό τρόπο διευθέτησης του καθεστώτος των παιδιών. Δεν ήταν η θέση της πλειοψηφίας· οι σημερινές προϋποθέσεις και η διαδικασία πρέπει να ελεγχθούν χωριστά.

Έλεγχος αναγνώρισης αλλοδαπών αποφάσεων

Σύμφωνα με το άρθρο 118 του ιαπωνικού Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, μια οριστική αλλοδαπή δικαστική απόφαση παράγει αποτελέσματα στην Ιαπωνία μόνο εφόσον πληρούνται και οι τέσσερις νόμιμες προϋποθέσεις: αναγνωρίζεται, βάσει του ιαπωνικού δικαίου ή εφαρμοστέας συνθήκης, η δικαιοδοσία του αλλοδαπού δικαστηρίου· στον ηττηθέντα εναγόμενο επιδόθηκε κανονικά το εισαγωγικό έγγραφο ή η διαταγή που απαιτείται για την έναρξη της διαδικασίας, εξαιρουμένης της επίδοσης με δημοσίευση ή παρόμοιας υποκατάστατης μεθόδου, ή εκείνος εμφανίστηκε χωρίς να έχει λάβει την επίδοση· ούτε η απόφαση ούτε η διαδικασία αντίκεινται στη δημόσια τάξη της Ιαπωνίας· και υπάρχει εγγύηση αμοιβαιότητας. Στην υπόθεση του 2007, το Ανώτατο Δικαστήριο αρνήθηκε να αναγνωρίσει αποτελέσματα στην απόφαση της Νεβάδα ακριβώς λόγω της δημόσιας τάξης. Η αντιμετώπιση άλλης απόφασης εξαρτάται από τον οριστικό χαρακτήρα της, τη διαδικασία, τα μέρη και το συγκεκριμένο έννομο αποτέλεσμα που προβάλλεται.

Η δικαστική απόφαση πρέπει να διακρίνεται από το πιστοποιητικό γέννησης. Το άρθρο 118 αφορά αλλοδαπές δικαστικές αποφάσεις· το πιστοποιητικό αποδεικνύει τι καταχώρισε το αλλοδαπό σύστημα ληξιαρχικών εγγραφών, αλλά δεν είναι το ίδιο είδος δικαστικής κρίσης. Συνεπώς, μια τελεσίδικη αλλοδαπή απόφαση δεν αναγνωρίζεται αυτόματα και το πιστοποιητικό μόνο του δεν καθορίζει οριστικά τη γονική σχέση στην Ιαπωνία. Πριν επιλεγεί διαδικασία, προσδιορίστε το έγγραφο και το νομικό αποτέλεσμα που ζητείται.

Ο νόμος του 2020 για την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή

Ο ιαπωνικός νόμος αριθ. 76 του 2020 θεσπίζει ειδικούς κανόνες γονικής σχέσης για τις τεχνολογίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ART). Το άρθρο 9 ορίζει ότι, όταν μια γυναίκα συλλαμβάνει και γεννά μέσω ART με χρήση ωαρίου άλλης γυναίκας (συμπεριλαμβανομένου εμβρύου που προέρχεται από αυτό το ωάριο), μητέρα είναι η γυναίκα που γεννά. Το άρθρο 10 αφορά διαφορετική περίπτωση: εάν η σύζυγος συλλάβει με τη συγκατάθεση του συζύγου μέσω ART χρησιμοποιώντας σπέρμα άλλου άνδρα (ή έμβρυο που προέρχεται από αυτό), ο σύζυγος, το παιδί ή η σύζυγος δεν μπορούν, βάσει της διάταξης αυτής, να αμφισβητήσουν ότι το παιδί γεννήθηκε εντός γάμου.

Οι διατάξεις του Κεφαλαίου III για τη γονική σχέση τέθηκαν σε ισχύ στις 11 Δεκεμβρίου 2021 και, σύμφωνα με τον αρχικό μεταβατικό κανόνα, εφαρμόζονται σε παιδιά που γεννήθηκαν την ημερομηνία αυτή ή αργότερα. Το άρθρο 10 τροποποιήθηκε αργότερα με τον Νόμο αρ. 102 του 2022· ο μεταβατικός κανόνας του διαφέρει από τον αρχικό κανόνα έναρξης ισχύος και, αν έχει σημασία για την υπόθεση, πρέπει να εξεταστεί χωριστά. Ο ίδιος νόμος αναθεώρησε το τεκμήριο πατρότητας του άρθρου 772 του Αστικού Κώδικα: οι νέοι κανόνες εφαρμόζονται σε παιδιά που γεννήθηκαν την 1η Απριλίου 2024 ή αργότερα· για προγενέστερες γεννήσεις ισχύει κατά κανόνα η προηγούμενη διατύπωση, με την επιφύλαξη ειδικών μεταβατικών διατάξεων. Επομένως, η ακριβής ημερομηνία γέννησης έχει σημασία. Οι διατάξεις αυτές δεν θεσπίζουν γενικό μηχανισμό αναγνώρισης κάθε αλλοδαπής απόφασης για παρένθετη κύηση· πρέπει να εξακριβωθεί ποια έκδοση του νόμου εφαρμόζεται στο συγκεκριμένο παιδί. Για παιδί που γεννήθηκε στο εξωτερικό, το αν το άρθρο 9 διέπει τη γονική σχέση αποτελεί και το ίδιο ζήτημα σύγκρουσης νόμων· η ημερομηνία γέννησης και η προέλευση του ωαρίου από μόνες τους δεν αποδεικνύουν ότι εφαρμόζεται το ιαπωνικό δίκαιο.

Επιδιωκόμενη μητέρα: η γενετική δεν αρκεί

Σε κυοφορική παρένθετη κύηση με ωάριο της επιδιωκόμενης μητέρας, η απόφαση του 2007 έχει ιδιαίτερη σημασία: αυτή ακριβώς ήταν η περίπτωση που εξέτασε το Ανώτατο Δικαστήριο, το οποίο παρ’ όλα αυτά θεώρησε νόμιμη μητέρα τη γυναίκα που γέννησε. Για παιδί που γεννήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2021 ή αργότερα, το άρθρο 9 μπορεί να στηρίξει αυτό το αποτέλεσμα μόνο αν πληρούνται οι ουσιαστικές προϋποθέσεις του και το ιαπωνικό δίκαιο διέπει τη γονική σχέση· σε γέννηση στο εξωτερικό, το ζήτημα αυτό σύγκρουσης νόμων πρέπει να ελεγχθεί και όχι να θεωρηθεί δεδομένο.

Μην υποθέτετε ότι η επιδιωκόμενη μητέρα μπορεί να καταχωριστεί ως μητέρα μόνο επειδή το DNA αποδεικνύει γενετική σχέση, αλλοδαπό δικαστήριο την κατονομάζει ή η κυοφόρος υπέγραψε συναίνεση. Αν χρησιμοποιήθηκε το ωάριο της ίδιας της κυοφόρου, ασυνήθιστη μέθοδος ή διαφορετική νομική δομή, απαιτείται χωριστός έλεγχος της νομικής κατάταξης. Η αβεβαιότητα δεν ισοδυναμεί με αναγνώριση.

Επιδιωκόμενος πατέρας: χωριστή εξέταση πατρότητας

Η θέση του πατέρα που προορίζεται να αναγνωριστεί πρέπει να εξεταστεί χωριστά. Ο γενετικός δεσμός μπορεί να αποτελεί σημαντικό αποδεικτικό στοιχείο, αλλά δεν θεμελιώνει αυτομάτως νομική πατρότητα στην Ιαπωνία. Σύμφωνα με το άρθρο 29 του ιαπωνικού νόμου περί γενικών κανόνων εφαρμογής των νόμων, το δίκαιο που διέπει τη γονική σχέση παιδιού που γεννήθηκε εκτός γάμου εξαρτάται από το εθνικό δίκαιο του πατέρα και της μητέρας κατά τον χρόνο γέννησης· για την αναγνώριση ισχύουν πρόσθετοι κανόνες. Το άρθρο 779 του Αστικού Κώδικα επιτρέπει την αναγνώριση παιδιού που γεννήθηκε εκτός γάμου, αλλά αυτός ο εσωτερικός μηχανισμός δεν αποτελεί αυτόματη οδό σε κάθε διασυνοριακή υπόθεση παρένθετης κύησης.

Ελέγξτε την υφιστάμενη νομική κατάσταση του παιδιού πριν από οποιαδήποτε κατάθεση. Αν η κυοφόρος ήταν παντρεμένη, τεκμήριο πατρότητας ή η καταχώριση άλλου πατέρα μπορεί να επηρεάσει την υπόθεση. Η αναθεωρημένη εκδοχή του άρθρου 772 για το τεκμήριο πατρότητας εφαρμόζεται σε παιδιά που γεννήθηκαν την 1η Απριλίου 2024 ή αργότερα· για προγενέστερες γεννήσεις ισχύει κατά κανόνα η προηγούμενη εκδοχή, με την επιφύλαξη των μεταβατικών διατάξεων. Εξετάστε από κοινού το ιστορικό γάμων της κυοφόρου, τους κανόνες σύγκρουσης νόμων, τα υπάρχοντα μητρώα και την αλλοδαπή απόφαση. Μην υποβάλετε δήλωση αναγνώρισης και μην θεωρήσετε ότι η πατρότητα έχει κριθεί πριν Ιάπωνας νομικός επιβεβαιώσει το εφαρμοστέο δίκαιο και τη διαθέσιμη διαδικασία.

Πίνακας αποδείξεων: τι αποδεικνύει κάθε έγγραφο

Οργανώστε τον φάκελο με βάση το συγκεκριμένο νομικό ερώτημα στο οποίο απαντά κάθε έγγραφο. Ένα έγγραφο μπορεί να είναι σημαντικό αποδεικτικό στοιχείο χωρίς να έχει στην Ιαπωνία το νομικό αποτέλεσμα που προσδοκά η οικογένεια.

Έγγραφο ή αποδεικτικό στοιχείο Τι μπορεί να αποδείξει Τι δεν κρίνει στην Ιαπωνία
Αλλοδαπό πιστοποιητικό γέννησης Πώς καταχωρίστηκε η γέννηση στο εξωτερικό και ποιος αναφέρεται ως γονέας. Δεν θεμελιώνει από μόνο του οριστικά τη νομική γονική σχέση στην Ιαπωνία.
Αλλοδαπή δικαστική απόφαση ή διαταγή Την ακριβή αλλοδαπή δικαστική κρίση και το επικαλούμενο νομικό αποτέλεσμα. Η αναγνώριση υπόκειται στο άρθρο 118 και στο δυσμενές προηγούμενο του 2007 για τη δημόσια τάξη.
Σύμβαση παρένθετης κύησης και συναινέσεις Τις προθέσεις, τους όρους και τη συγκατάθεση των μερών. Η σύμβαση από μόνη της δεν καθιστά την επιδιωκόμενη μητέρα νόμιμη μητέρα στην Ιαπωνία.
Αρχεία ART και αποδείξεις DNA Τη διαδικασία, την προέλευση γαμετών/εμβρύου και τη γενετική σχέση. Η γενετική δεν καθορίζει αυτόματα τη νόμιμη μητρότητα ή πατρότητα.
Έγγραφα οικογενειακής κατάστασης και αλλοδαπού δικαίου Πιθανή ανταγωνιστική γονική σχέση, εφαρμοστέο δίκαιο και βάση του αλλοδαπού καθεστώτος. Δεν εγγυώνται ότι η Ιαπωνία θα υιοθετήσει το αλλοδαπό αποτέλεσμα.
Επικυρωμένες μεταφράσεις και πιστοποιήσεις Την ταυτότητα και τη χρηστικότητα των υποβληθέντων εγγράφων. Μετάφραση, συμβολαιογραφική επικύρωση ή apostille δεν θεραπεύει ουσιαστικό νομικό εμπόδιο.

Στοιχεία που μπορούν να αλλάξουν την ανάλυση

Καταγράψτε την ακριβή ημερομηνία γέννησης, την ιατρική διαδικασία, την προέλευση ωαρίου και σπέρματος, την οικογενειακή κατάσταση της κυοφόρου στον νομικά κρίσιμο χρόνο, την ιθαγένεια και οικογενειακή κατάσταση των επιδιωκόμενων γονέων, τις υφιστάμενες εγγραφές για ιθαγένεια και γονική σχέση, καθώς και αν η αλλοδαπή απόφαση είναι τελεσίδικη, ποια μέρη συμμετείχαν και τι ακριβώς αποφάσισε. Η ημερομηνία γέννησης έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της έναρξης ισχύος του νόμου του 2020.

Τα στοιχεία αυτά μπορεί να επηρεάσουν το εφαρμοστέο δίκαιο, τη δυνατότητα διαδικασίας πατρότητας, τη σημασία της αλλοδαπής απόφασης και τα έγγραφα που απαιτεί η ιαπωνική αρχή. Κανένας μεμονωμένος παράγοντας—γενετική, συναίνεση, τρόπος πληρωμής ή πραγματική φροντίδα του παιδιού—δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως αποφασιστικός χωρίς σύνδεση με συγκεκριμένο κανόνα και πηγή.

Έγγραφα που πρέπει να συγκεντρωθούν πριν από την επικοινωνία με την Ιαπωνία

Συγκεντρώστε, όπου είναι διαθέσιμα, επικυρωμένα ή επισήμως εκδοθέντα αντίγραφα: (1) της πλήρους αλλοδαπής απόφασης και απόδειξη τελεσιδικίας· (2) του πλήρους πιστοποιητικού γέννησης και τυχόν διορθωμένων ή αντικατασταθέντων εγγράφων· (3) της συμφωνίας παρένθετης κύησης και χωριστών συναινέσεων· (4) ιατρικών αρχείων που προσδιορίζουν τη μέθοδο και την προέλευση ωαρίου, σπέρματος και εμβρύου· (5) εγγράφων για την οικογενειακή κατάσταση της κυοφόρου και την ταυτότητα και οικογενειακή κατάσταση των επιδιωκόμενων γονέων· και (6) αλλοδαπών διατάξεων ή νομικής γνωμοδότησης που στηρίζουν τη γονική σχέση στο εξωτερικό.

Διατηρήστε επίσης αποδείξεις κοινοποίησης, συμμετοχής ή συναίνεσης στην αλλοδαπή διαδικασία και επίσημη αλληλογραφία σχετικά με την απόφαση. Ρωτήστε τον ιαπωνικό δήμο, το προξενείο ή τον δικηγόρο ποιες ιαπωνικές μεταφράσεις και φόρμες απαιτούνται και αν χρειάζεται apostille, νομιμοποίηση ή άλλη πιστοποίηση. Οι απαιτήσεις διαφέρουν ανά έγγραφο και αρχή. Η συμβολαιογραφική επικύρωση ή apostille δεν θεραπεύει ουσιαστικό νομικό εμπόδιο.

Προσεκτική διαδικασία βήμα προς βήμα

Πρώτα ετοιμάστε σύντομο χρονολόγιο και πίνακα οικογενειακών σχέσεων που να περιλαμβάνει όλα τα πρόσωπα των οποίων η νομική κατάσταση μπορεί να έχει σημασία. Έπειτα αποκτήστε τον πλήρη αλλοδαπό φάκελο, όχι μόνο περίληψη, επιστολή κλινικής ή διαβατήριο. Ζητήστε από Ιάπωνα δικηγόρο οικογενειακού δικαίου να εξετάσει το προηγούμενο του 2007, το πεδίο εφαρμογής και την έναρξη ισχύος του νόμου του 2020, το εφαρμοστέο δίκαιο και τη θέση του επιδιωκόμενου πατέρα.

Πριν από την υποβολή, επικοινωνήστε με το τμήμα οικογενειακού μητρώου του αρμόδιου δήμου ή με ιαπωνικό προξενείο και δηλώστε ότι το παιδί γεννήθηκε μέσω παρένθετης κύησης. Ζητήστε κατάλογο εγγράφων και εξηγήστε πώς θα αξιολογηθεί η αλλοδαπή απόφαση και το πιστοποιητικό γέννησης. Αντιμετωπίστε παράλληλα αλλά χωριστά τη γονική σχέση, την ιθαγένεια, το διαβατήριο, τη μετανάστευση, την επιμέλεια και τα ταξίδια, ελέγχοντας κάθε προθεσμία ξεχωριστά.

Δήλωση γέννησης και ιαπωνικό οικογενειακό μητρώο

Η καταχώριση γέννησης στο εξωτερικό δεν ισοδυναμεί με εγγραφή στο ιαπωνικό koseki ή με ιαπωνικό καθορισμό της νομικής γονικής σχέσης. Στην υπόθεση του 2007, τα αλλοδαπά πιστοποιητικά ανέφεραν τους επιδιωκόμενους γονείς, αλλά η ιαπωνική αρχή αρνήθηκε τις δηλώσεις γέννησης και το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσε την άρνηση.

Όλες οι δηλώσεις πρέπει να είναι πραγματικά ακριβείς. Μην αναφέρετε την επιδιωκόμενη μητέρα ως τη γυναίκα που γέννησε αν αυτό δεν συνέβη και μην αποκρύπτετε την παρένθετη κύηση όταν είναι ουσιώδης για την απόφαση. Ρωτήστε την αρχή και τον Ιάπωνα δικηγόρο πώς να παρουσιάσετε τα πραγματικά περιστατικά και ποια σχέση γονικής ιδιότητας μπορεί να δηλωθεί. Αν εμπλέκεται ιαπωνική ιθαγένεια ή Ιάπωνας γονέας, θέστε το ζήτημα αμέσως, καθώς μπορεί να ισχύουν χωριστοί κανόνες και προθεσμίες.

Αν ιαπωνική αρχή αρνηθεί την υποβολή

Ζητήστε γραπτή απόφαση και αιτιολογία, κρατήστε τα υποβληθέντα έγγραφα και την απόδειξη υποβολής και σημειώστε την ημερομηνία άρνησης. Ιάπωνας δικηγόρος πρέπει άμεσα να προσδιορίσει τη σωστή διαδικασία επανεξέτασης ή δικαστικής προσβολής, το αρμόδιο δικαστήριο, τη νομιμοποίηση, τις αποδείξεις και τις προθεσμίες. Η διαδικασία εξαρτάται από το τι απορρίφθηκε και για ποιο λόγο· μια συνηθισμένη διοικητική ένσταση δεν είναι πάντοτε η κατάλληλη οδός.

Η υπόθεση του 2007 δείχνει ότι άρνηση σχετικά με αλλοδαπή απόφαση γονικής σχέσης από παρένθετη κύηση μπορεί να φτάσει σε δικαστήριο, αλλά το αποτέλεσμα ήταν δυσμενές για τους επιδιωκόμενους γονείς. Επομένως, η προσβολή πρέπει να αντιμετωπίζει το συγκεκριμένο νομικό εμπόδιο και τις ουσιώδεις διαφορές από το προηγούμενο, όχι να στηρίζεται μόνο στο αλλοδαπό πιστοποιητικό, στη γενετική, στη συναίνεση ή σε γενικές εκκλήσεις επιείκειας.

Ιθαγένεια, διαβατήριο και ταξίδι είναι χωριστά ζητήματα

Αλλοδαπό πιστοποιητικό γέννησης ή διαβατήριο δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι η Ιαπωνία θεωρεί το παιδί Ιάπωνα πολίτη ή θα εκδώσει ιαπωνικό διαβατήριο. Η ιθαγένεια μπορεί να εξαρτάται από τους ιαπωνικούς κανόνες γονικής σχέσης και τα συγκεκριμένα περιστατικά· η έξοδος από τη χώρα γέννησης, η είσοδος στην Ιαπωνία και το ταξίδι με τους επιδιωκόμενους γονείς μπορεί να απαιτούν χωριστά έγγραφα και αποφάσεις.

Αν ένας επιδιωκόμενος γονέας είναι Ιάπωνας πολίτης, ζητήστε επειγόντως συμβουλή για τη δήλωση γέννησης, το koseki, την απόκτηση ή διατήρηση ιθαγένειας και τα προξενικά έγγραφα. Ελέγξτε κάθε προθεσμία απευθείας με την αρμόδια αρχή. Μην περιμένετε να ολοκληρωθεί η διαφορά γονικής σχέσης για να ρωτήσετε ποια προσωρινά ή προστατευτικά έγγραφα μπορεί να είναι διαθέσιμα για το παιδί.

Ενδεικτικά σενάρια, χωρίς εγγυημένα αποτελέσματα

Σενάριο Α: η επιδιωκόμενη μητέρα έδωσε το ωάριο, ο επιδιωκόμενος πατέρας το σπέρμα, η κυοφόρος γέννησε και αλλοδαπό δικαστήριο αναγνώρισε το ζευγάρι ως γονείς. Η περίπτωση μοιάζει πολύ με εκείνη του 2007 και δημιουργεί σοβαρό εμπόδιο για την αναγνώριση της επιδιωκόμενης μητέρας, ακόμη κι αν η απόφαση είναι τελεσίδικη και όλοι οι ενήλικες συμφωνούν.

Σενάριο Β: ο επιδιωκόμενος πατέρας έχει γενετική σχέση με το παιδί, αλλά η επιδιωκόμενη μητέρα όχι. Η πιθανή οδός του πατέρα πρέπει να εξεταστεί χωριστά, λαμβάνοντας υπόψη την οικογενειακή κατάσταση της κυοφόρου, τυχόν άλλο νόμιμο πατέρα και το εφαρμοστέο δίκαιο· αυτό δεν επιλύει αυτομάτως τη θέση της επιδιωκόμενης μητέρας.

Σενάριο Γ: η οικογένεια διαθέτει αλλοδαπό πιστοποιητικό γέννησης αλλά όχι δικαστική απόφαση. Το πιστοποιητικό μπορεί να αποδεικνύει την αλλοδαπή καταχώριση, αλλά δεν εγγυάται αναγνώριση στην Ιαπωνία. Ρωτήστε τι απαιτεί η αρχή και αν χρειάζεται χωριστή δικαστική ή άλλη διαδικασία γονικής σχέσης.

Σενάριο Δ: το παιδί γεννήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2021 ή αργότερα μέσω ART με ωάριο άλλης γυναίκας. Το άρθρο 9 μπορεί να έχει σημασία μόνο αν το ιαπωνικό δίκαιο διέπει τη γονική σχέση και πληρούνται οι προϋποθέσεις και οι χρονικοί κανόνες εφαρμογής της διάταξης· δεν δημιουργεί γενική οδό αντικατάστασης της γυναίκας που γέννησε από την επιδιωκόμενη μητέρα στο ιαπωνικό δίκαιο.

Παραδοχές που πρέπει να αποφεύγονται

Μην υποθέτετε ότι το DNA ισοδυναμεί με νομική γονική σχέση, ότι η σύμβαση παρένθετης κύησης δεσμεύει τις ιαπωνικές αρχές, ότι αλλοδαπό πιστοποιητικό γέννησης λύνει οριστικά το ζήτημα στην Ιαπωνία ή ότι κάθε τελεσίδικη αλλοδαπή απόφαση πρέπει να αναγνωριστεί. Η νομιμότητα του προγράμματος στη χώρα όπου πραγματοποιήθηκε δεν υποχρεώνει την Ιαπωνία να του αποδώσει το ίδιο αποτέλεσμα ως προς τη γονική σχέση.

Το συμφέρον του παιδιού και η συναίνεση των ενηλίκων είναι σημαντικά, αλλά στην υπόθεση του 2007 δεν παραμέρισαν τον κανόνα του Ανώτατου Δικαστηρίου. Αντίστοιχα, μην υποθέτετε ότι ο επιδιωκόμενος πατέρας δεν έχει καμία πιθανή οδό μόνο επειδή η θέση της επιδιωκόμενης μητέρας είναι δύσκολη. Κάθε σχέση γονικής ιδιότητας και κάθε ένδικο μέσο χρειάζεται χωριστή ανάλυση.

Πρακτικό συμπέρασμα και επόμενα βήματα

Η ασφαλέστερη προσέγγιση είναι να αντιμετωπίζεται η αναγνώριση στην Ιαπωνία ως χωριστή νομική απόφαση, όχι ως αυτόματη συνέχεια των μητρώων της χώρας γέννησης. Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου του 2007 αποτελεί σοβαρό εμπόδιο για την αναγνώριση της επιδιωκόμενης μητέρας ως νόμιμης μητέρας μετά από παρένθετη κύηση στο εξωτερικό. Ο νόμος του 2020 περιέχει ειδικούς κανόνες για ορισμένες περιπτώσεις ART, αλλά δεν καταργεί την ανάγκη ακριβούς νομικού χαρακτηρισμού των γεγονότων και ελέγχου του εφαρμοστέου δικαίου.

Πριν από την κατάθεση, συγκεντρώστε τον πλήρη αλλοδαπό φάκελο, ζητήστε από Ιάπωνα νομικό χωριστή αξιολόγηση της μητρότητας και της πατρότητας, επιβεβαιώστε τις απαιτήσεις εγγράφων της αρμόδιας αρχής και ελέγξτε παράλληλα την ιθαγένεια και το ταξίδι του παιδιού. Ο οδηγός δεν αποτελεί νομική έγκριση· Ιάπωνας νομικός πρέπει να επιβεβαιώσει το εφαρμοστέο κείμενο, τις μεταβατικές διατάξεις και τη διαδικασία για το συγκεκριμένο παιδί.

Πηγές και περιορισμοί πρόσβασης

Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου ήταν άμεσα προσβάσιμη. Η περιγραφή βασίζεται σε σχετικά νομοθετικά αποσπάσματα ευρετηριασμένων αποτελεσμάτων επίσημων πηγών· τα πλήρη κείμενα αρκετών κυβερνητικών σελίδων και PDF μεταφράσεων χρειάζονται επιβεβαίωση. Ιάπωνας νομικός πρέπει να ελέγξει το ισχύον ιαπωνικό κείμενο, τις μεταβατικές διατάξεις και την εφαρμογή τους στο συγκεκριμένο παιδί.

  1. S1 — Supreme Court of Japan, decision 2006 (Kyo) No. 47, 23 March 2007. Official Supreme Court of Japan judgment; directly accessed. https://www.courts.go.jp/english/Judgments/search/883/index.html
  2. S2 — Japanese Ministry of Justice, overview of Act No. 76 of 2020 on assisted reproductive technology and parent-child relationships. Official MOJ overview covering Article 9 and the original commencement rule; indexed text, while direct retrieval was blocked in this environment. https://www.moj.go.jp/MINJI/minji07_00172.html
  3. S3 — Japanese Law Translation, Code of Civil Procedure, Article 118 (foreign judgments). Official English translation; the indexed text of Article 118 was reviewed, while direct PDF retrieval was blocked in this environment. https://www.japaneselawtranslation.go.jp/en/laws/download/4797/09/h08Aa001090704en16.0_r4A48.pdf
  4. S4 — e-Gov Japan, Civil Code (Act No. 89 of 1896), current Japanese text, including Articles 772 and 779. Official consolidated Japanese text; the English translation previously linked in the draft is not relied on as a current version. https://laws.e-gov.go.jp/law/129AC0000000089
  5. S5 — Japanese Law Translation, Act on General Rules for Application of Laws, Article 29. Official English translation; the indexed text of Article 29 was reviewed, while direct PDF retrieval was blocked in this environment. https://www.japaneselawtranslation.go.jp/en/laws/download/3783/14/h18Aa000780301je14.0.pdf
  6. S6 — e-Gov Japan, Act No. 76 of 2020 on assisted reproductive technology and parent-child relationships, current Japanese text. Official current Japanese statute, including Articles 9 and 10. https://laws.e-gov.go.jp/law/502AC0100000076
  7. S7 — House of Representatives of Japan, Act No. 102 of 2022 amending the Civil Code and related laws. Official enacted law text; includes the Article 10 amendment and transitional provisions. https://www.shugiin.go.jp/internet/itdb_housei.nsf/html/housei/21020221216102.htm
  8. S8 — Japanese Ministry of Justice, overview of Act No. 102 of 2022 and the revised presumption-of-paternity rules. Official MOJ overview confirming the 1 April 2024 commencement and the general transitional rule for Article 772. https://www.moj.go.jp/MINJI/minji07_00315.html

Τελευταία ενημέρωση:

Συντάκτης: Khachatrian Razmik, LL.M.

Διεθνείς νομικές υπηρεσίες για παρένθετη μητρότητα και συγγένεια — LEX SURROGACY της Lex Agency · Προφίλ συντάκτη · Συντακτικά πρότυπα