Peru · Tıbbi ve bağış koşulları

Arka planda laboratuvar mikroskobu bulunan tıbbi onam inceleme masası; editoryal illüstrasyon

Peru: Taşıyıcı gebelikte tıbbi ve donör şartları

Kısaca: taşıyıcı gebelik bağlamında donör seçimine ilişkin, güvenle tek bir yaş sınırı, test paneli veya anonimlik kuralına indirgenebilecek, açıkça kodlanmış ülke çapında bir rejim bilinmemektedir. Temel hukuki sorun farklıdır. Peru Genel Sağlık Kanunu’nun 7. maddesi, genetik anne ile gebeliği taşıyan annenin aynı kişi olmasını şart koşar ve önceden yazılı rıza ister. Bu nedenle donör yumurtası ile ayrı bir taşıyıcı, yalnızca klinik formu meselesi değil, gerçek bir hukuki çatışma doğurur.

Bu rehber bağlayıcı kanun metnini, Anayasa Mahkemesinin gerekçesini ve kliniğin kendi tıbbi protokolünü birbirinden ayırır. Yumurta, sperm, bağışlanmış embriyo ve gebeliği taşıyacak kişi ele alınır. Aday ebeveynlerin vatandaşlığı veya aile durumuna göre uygunluğu, sözleşme ve ödemelerin geçerliliği, soybağı kaydı, çocuğun vatandaşlığı ya da seyahat belgeleri hakkında karar vermez; bunlar ayrı hukuki konulardır. Bir kliniğin işlem sunması, işlemin hukuka uygun olduğunu veya soybağının güvence altında bulunduğunu kanıtlamaz.

1. Bağlayıcı yasal başlangıç noktası

26842 sayılı Genel Sağlık Kanunu’nun 7. maddesi, kısırlık tedavisine ve yardımcı üreme tekniklerine erişimi tanır; ancak genetik anne ile gebeliği taşıyan annenin aynı kişi olması gerektiğini belirtir. Madde ayrıca yardımcı üreme tekniklerinin uygulanması için “biyolojik ebeveynlerin” önceden yazılı rızasını şart koşar. Bu ifade resmî kanun metninde yer alır ve 2025 tarihli Anayasa Mahkemesi kararında da aktarılır.

Roller ayrıldığında bu ifade özellikle önemlidir. Yumurta bağışında yumurtayı sağlayan kadın gebeliği taşıyan kadın değildir. Gestasyonel taşıyıcı gebelikte de aday anne ile taşıyıcı farklı kişilerdir. Aynı kişi olma şartının lafzî yorumu her iki düzenleme için ciddi bir engel oluşturur. Özel bir taşıyıcı gebelik kanununun bulunmaması, Genel Sağlık Kanunu’nda açıkça yazılı bir koşulun otomatik olarak göz ardı edilebileceği anlamına gelmez.

7. madde, insan yumurtalarının insan üremesi dışındaki amaçlarla döllenmesini ve insan klonlamasını ayrıca yasaklar. Bu açık yasaklar, tam kapsamlı bir donör rejimi anlamına gelmez: metin tek başına donör yaşı, ülke çapında enfeksiyon testleri, genetik tarama listesi, donör başına aile sayısı sınırı, ücretlendirme kuralı veya yeknesak anonimlik sistemi belirlemez.

Önceden yazılı rıza kanunda açıkça öngörülmüştür; ancak üçüncü kişilere ait gametlerin kullanıldığı bir döngüde bunun pratik uygulanışı bütünüyle açıklığa kavuşmamıştır. Aşağıda ele alınan 2025 davasında Mahkeme, rıza meselesinin ileri sürülmediğini ve karara bağlanmadığını açıkça belirtmiştir. Güvenlik amacıyla ilgili tüm katılımcılardan işleme özgü ayrı yazılı rızalar alın; yine de kimin hukuken imza atması gerektiğini ve formların gerçek etkisini Perulu bir avukat belirlemelidir.

2. Anayasa Mahkemesinin 2025’te verdiği karar

Peru Anayasa Mahkemesi, 30 Haziran 2025 tarihinde Exp. No. 01367-2019-PA/TC dosyasında Pleno Sentencia 176/2025 kararını verdi. Dosya kayıtlarında, ebeveyn olmayı amaçlayan çiftin kendi gametleriyle çocuk sahibi olamadığı belirtiliyordu; işlemde donör yumurta ve sperm kullanıldı ve gebeliği taşıyıcı bir kadın sürdürdü. Mahkemenin hüküm kısmı, çocuğun amaçlanan annenin kızı olarak kaydedilmesini engelleyen RENIEC kararlarını iptal etti ve çocuğun anne soyadının düzeltilmesini emretti.

Bu sonuç önemlidir ancak her donör veya taşıyıcı gebelik düzenlemesi için genel bir izin değildir. Karar, belirli bir çocuk ve belirli bir nüfus kaydı uyuşmazlığıyla sınırlıydı. Ana gerekçe, 7. maddeyi, kısırlığın tedavi edilebildiği veya yardımcı üremenin genetik annelik ile gebelik taşıma rolünü ayırmadan sonuç verebildiği durumlarda yumurta bağışı ve taşıyıcı gebeliği sınırlayacak şekilde yorumladı; mutlak ve geri döndürülemez kısırlığın açıkça düzenlenmediğini belirtti. Hâkimlerin ayrı görüşleri 7. maddenin anlamı ve taşıyıcı gebelik konusunda farklılaştı. Tek bir davanın sonucunu evrensel bir kurala dönüştürmeyin.

3. İlerlemeden önce tıbbi yapıyı karşılaştırın

Bu matrisi, kliniğin işlemi kabul edeceğine veya soybağının tanınacağına dair bir güvence olarak değil, Perulu avukata yöneltilecek sorular listesi olarak kullanın. Sonuç; somut tıbbi olgulara, her gameti kimin sağladığına, gebeliği kimin taşıdığına ve uygulanabilir içtihadın nasıl yorumlandığına bağlı olabilir.

Tıbbi yapıHukuki değerlendirme ve sonraki adım
Aday anne yumurtayı sağlar ve gebeliği kendisi taşır.Bu yapı, iki anne rolünün aynı kişide birleşmesini isteyen 7. madde lafzına en yakındır. Yine de önceden yazılı rıza, klinik uygunluk ve kayıt/soybağı hakkında ayrı hukuki değerlendirme gerekir; metne yakınlık tek başına güvenli bir hukuki sonuç garanti etmez.
Yumurtayı bir donör sağlar; gebeliği aday anne taşır.Genetik annelik ve gebeliği taşıma rolü iki farklı kadındadır. Bu durum 7. maddenin lafzî yorumuyla çatışır; 2025 kararı bu yolu genel olarak izinli hâle getirmemiştir. Tedaviden önce olaya özgü hukuki görüş alınmalıdır.
Yumurtayı aday anne sağlar, ancak gebeliği başka bir kadın taşır.Aday anne çocukla genetik bağ taşısa bile bu, gestasyonel taşıyıcı gebeliktir. 7. maddedeki aynı kişi şartı önemli bir sorun olmaya devam eder. Yalnızca genetik bağ, hukuka uygunluğu, sözleşmenin geçerliliğini veya soybağını çözmez.
Yumurtayı donör sağlar ve gebeliği ayrı bir kadın taşır.Yumurta bağışı ile gestasyonel taşıyıcı gebelik birlikte söz konusudur. 2025 davasında benzer olgular vardı; ancak kayıt düzeltme kararı yalnızca o davaya ilişkindi ve genel tıbbi veya donör kodu oluşturmadı. Hukuki belirsizlik yüksektir.
Yalnızca sperm donördendir; yumurtayı aday anne sağlar ve gebeliği kendisi taşır.Annenin genetik ve gebelik taşıma rolleri aynı kişide kalabilir; yine de 7. maddedeki yazılı rıza ve donörün hukuki statüsü ayrı incelenmelidir. 7. maddede sperm bağışının açıkça yasaklanmaması, tam bir donör rejimi bulunduğu anlamına gelmez.
Hem yumurta hem sperm bağışlanmıştır ve embriyoyu üçüncü bir kişi taşır.Genetik, niyet edilen ebeveynlik ve gebelik taşıma rolleri tamamen ayrıdır. 2025 davasında donör yumurta ve sperm ile taşıyıcı vardı; ancak Mahkeme tüm benzer düzenlemeleri çözmedi ve donör uygunluğu, anonimlik veya rıza hakkında genel kurallar koymadı.

4. Donörler için belirlenenler ve belirsiz kalanlar

Peru’da donör kabulüne ilişkin kapsamlı ve genel olarak uygulanabilir yayımlanmış bir yasal kontrol listesi bilinmemektedir. Özellikle ülke çapında yaş sınırı, zorunlu enfeksiyon veya genetik test paneli, donör kimliğine ilişkin evrensel kural, kullanım sınırı, ücretlendirme kuralı, kayıt saklama süresi veya yeknesak rıza geri çekme mekanizması öngören bir kural bilinmemektedir. Bununla birlikte başka bir düzenleme, meslek kuralı veya bağlayıcı idari gereklilik bulunabilir. Tedavi öncesinde yürürlükteki kurallar kontrol edilmelidir.

Tıbbi tarama yine de gereklidir. Klinik güvenliği ile hukuki uygunluk ölçütünü birbirinden ayırmak gerekir. Donörün rolüne ve planlanan işleme göre üreme uzmanı tıbbi öykü, muayene, enfeksiyon testleri, aile öyküsü incelemesi, sperm analizi veya başka testler isteyebilir. Bu gereklilikler tıbben gerekçeli veya kliniğin protokolünün parçası olabilir; ancak somut bağlayıcı düzenleme gösterilmeden Peru çapında yasal donör listesi olarak sunulmamalıdır.

Donör anonimliği ve çocuğun genetik kökenini öğrenme hakkı özellikle hassastır. 2025 kararı donör kimliği, anonimlik ve bağışlanmış gametlerle dünyaya gelen kişinin haklarıyla ilgili güçlükleri ele alır; ayrı bir görüş bu konuların kapsamlı biçimde çözülmediğini belirtir. Anonimlik, gelecekte kimlik açıklaması, tıbbi kayıtlara erişim, saklama süresi veya donörün rızasını geri çekmesi konusunda tam bir ulusal rejim bilinmemektedir. Hangi verilerin toplandığını ve saklandığını, kimin ne zaman ve hangi hukuki temelle erişebileceğini yazılı olarak sorun.

5. Klinik tıbbi kuralları ülke çapında kanun değildir

Kliniğin kabul ölçütleri, o kuruma veya programa özgü operasyonel kurallardır. Yasal asgari şartlardan daha sıkı olabilir, sunulan hizmetlere bağlı olabilir veya klinik rehberler güncellendiğinde değişebilir. Buna karşılık, yaygın uygulama ya da kliniğin hizmet vermeye istekli olması 7. maddeyi yürürlükten kaldırmaz ve RENIEC’i veya mahkemeyi bağlamaz. Her şartın (1) kanun veya bağlayıcı düzenleme, (2) mahkeme kararı, (3) resmî klinik kılavuz ya da (4) kurum içi protokol veya tıbbi değerlendirme olarak sınıflandırılmasını isteyin.

Bağlam açısından, Instituto Nacional Materno Perinatal (INMP) 2021’de onaylanmış üreme tıbbı kılavuzlarını yayımladı. Bu belgede açıklanan IVF programı; 40 yaşına kadar olma, yeterli yumurtalık rezervi, HIV, sifiliz, hepatit B ve hepatit C bulunmaması, ilgili program kapsamında yumurta bağışı endikasyonu olmaması ve hamile hastanın hayatını tehdit eden patoloji bulunmaması gibi ölçütler içeriyordu. Bunlar, kurumun 2021 kılavuzlarında açıklanan IVF programına ait ölçütlerdir; ülke çapında bir donör kanunu veya taşıyıcı gebeliğe uygunluk kanıtı değildir.

INMP’nin 7 Ağustos 2026 tarihli daha sonraki bir kararı, üreme tıbbı hizmeti için teknik işlemleri onaylayan karar olarak listelenmiştir. Tam metin ayrıca doğrulanmalıdır; 2021 tarihli işlem ölçütlerinden hangilerinin yürürlükte kaldığı veya yeni belgenin bunları değiştirip değiştirmediği henüz doğrulanmış değildir. INMP uygulamasına dayanacak kişiler güncel tam protokolü doğrudan istemeli, onay tarihini ve kapsamını kontrol etmelidir.

6. Tıbbi tarama sorularını yazılı olarak sorun

Uygun bir tıbbi değerlendirme; kısırlık tanısını, planlanan tekniği, gebeliği taşıyacak kişinin sağlık durumunu ve bu kişi ya da doğacak çocuk açısından önemli riskleri belirlemelidir. Duruma göre klinik üreme öyküsünü, rahim anatomisini, yumurtalık rezervini, semen parametrelerini, enfeksiyon risklerini ve ilgili genetik aile öyküsünü değerlendirebilir. Kesin test listesi klinik ve olaya özgüdür; her testin Peru hukukunca zorunlu olduğu veya genel IVF protokolünün otomatik olarak taşıyıcı gebeliği ya da donör seçimini yönettiği varsayılmamalıdır.

Örnek alınmadan veya kullanılmadan önce gamet donörlerinin kabul ve tarama protokolünü yazılı olarak isteyin. Protokol tıbbi ve aile öyküsü sorularını, enfeksiyon ve genetik testleri, anormal, belirsiz veya süresi geçmiş sonuçların nasıl ele alındığını, örneklerin tanımlanması ve saklanmasını, rızanın belgelenmesini ve sonradan bir sağlık riski ortaya çıkarsa izlenecek yolu açıklamalıdır. Hangi şartın kanundan, meslek standardından veya kurum içi politikadan kaynaklandığını sorun ve hukuki eşik olarak sunulan her ölçüt için kesin kaynağı talep edin.

7. Tedaviden önce alınması gereken belgeler

Ödeme yapmadan veya tedaviye başlamadan önce şunları isteyin: tam olarak planlanan tekniğe ilişkin güncel klinik protokol; donör ve taşıyıcı için tarama takvimleri; laboratuvar ve örnek izlenebilirliği prosedürleri; aday ebeveynlerin, taşıyıcının ve gerektiğinde donörlerin yazılı rıza formları; donör kimliği ve gelecekte kayıtlara erişim politikası; kullanılmayan gamet veya embriyoların saklanması, kullanılması ya da imhasına ilişkin kurallar; ayrıca kliniğin 7. maddeyi nasıl ele aldığını açıklayan yazılı görüş. Belgeleri yalnızca klinik veya aracıya değil, bağımsız bir Perulu avukata inceletin.

8. Daha güvenli karar sırası

  1. Adım 1 — Rolleri açıkça haritalandırın. Yumurtayı kimin sağladığını, spermi kimin sağladığını, bağışlanmış embriyo kullanılıp kullanılmadığını ve çocuğu kimin taşıyıp doğuracağını kaydedin. Genel “donör programı” ifadesiyle yetinmeyin; yumurta, sperm, embriyo bağışı ve gestasyonel taşıyıcı gebelikte hukuki sorun değişir.
  2. Adım 2 — Güncel bir tıbbi rapor alın. Rapor tanıyı, kısırlığın tedavi edilebilir mi yoksa mutlak ve geri döndürülemez mi olduğunu, önerilen tekniğin neden tıbben gerekli görüldüğünü ve gebeliği taşıyan kişi açısından riskleri açıklamalıdır. Tedavi edilebilir kısırlık ile mutlak ve geri döndürülemez kısırlık ayrımı 2025 kararının ana gerekçesinde önemliydi; ancak tek başına hukuki uygunluk belgesi değildir.
  3. Adım 3 — Perulu bir avukattan 7. madde ve Exp. 01367-2019-PA/TC kapsamında tam yapılandırmaya ilişkin yazılı analiz isteyin. Görüş; kanun metnini, 2025 kararının hüküm kısmını, ana gerekçeyi ve ayrı görüşleri birbirinden ayırmalıdır. Hangi sonuçların yerleşik, hangilerinin tartışmalı olduğunu ve klinik, katılımcılar ve çocuk bakımından hangi pratik risklerin kaldığını belirtmelidir.
  4. Adım 4 — Embriyo oluşturulmadan veya transfer edilmeden önce rıza ve donör kayıtları konusunu çözün. Her formu kimin imzaladığını, donörün anonim mi kimliği belirlenebilir mi olacağını, hangi verilerin saklanacağını, çocuğun gelecekte bunları isteyip isteyemeyeceğini ve rızanın geri çekilmesi ya da kullanılmayan örneğin nasıl ele alınacağını doğrulayın. Sözleşmenin emredici hukuku geçersiz kılabileceğini veya tek başına soybağını belirleyebileceğini varsaymayın.
  5. Adım 5 — Seçtiğiniz klinikten güncel tıbbi protokolü doğrudan doğrulayın. Sürüm numarasını, onay tarihini, kapsamı ve 2021 sonrasındaki güncellemeleri isteyin. Kurum INMP veya başka bir kamu kurumunun kılavuzuna dayanıyorsa, belgenin aslını alın ve aynı işlem, hasta grubu ve donör rolü için geçerli olduğunu kontrol edin.
  6. Adım 6 — Gerekçe yalnızca reklama, aracının mesajına veya “herkes böyle yapıyor” şeklindeki sözlü güvenceye dayanıyorsa durun. Tedaviden önce hukuki görüşü ve tıbbi protokolü yazılı alın, klinik veya nüfus müdürlüğü reddederse izlenecek alternatif yolu belirleyin ve soybağı ile seyahat sonuçlarını ayrı ayrı değerlendirin. Gebeliğin başarılı olması, rıza, soybağı veya kayıt eksikliğini kendiliğinden gidermez.

Klinik işlemin yasal olduğunu söylüyorsa

Klinik donör tedavisinin veya taşıyıcı gebeliğin “Peru’da yasal” olduğunu söylüyorsa, bu iddiayı destekleyen kanunu, maddeyi, bağlayıcı mahkeme kararını ve somut koşulları göstermesini isteyin. Sonucun tam olarak yumurtanın kaynağı, spermin kaynağı ve taşıyıcı kombinasyonunu kapsayıp kapsamadığını sorun. Yaygın uygulamaya, önceki başarılı bir davaya veya genel bir hukuk görüşüne atıf, sizin olayınıza ilişkin gerekçeli incelemenin yerini tutmaz.

Sonuç

Pratik sonuç şudur: başlangıç noktası, 7. maddenin genetik anne ile gebeliği taşıyan annenin aynı kişi olması şartı ve yazılı rıza gerekliliğidir. 2025 Anayasa Mahkemesi kararı, belirli olgulara özgü dar bir çözüm sunar; ancak önemli görüş ayrılıkları ve düzenleme boşlukları bırakır. Kapsamlı bir ulusal donör tarama rejimi bilinmemektedir. Bağlayıcı bir hukuk kaynağı gösterilmedikçe klinik ölçütlerini tıbbi gereklilikler olarak değerlendirin; ilerlemeden önce güncel tıbbi belgeleri ve bağımsız Peru hukuk incelemesini alın.

Resmî kaynaklar

  1. Peru Cumhuriyeti Kongresi, 26842 sayılı Kanun, Genel Sağlık Kanunu (resmî metin)
  2. Peru Anayasa Mahkemesi, Pleno Sentencia 176/2025, Exp. No. 01367-2019-PA/TC (resmî karar ve ayrı görüşler)
  3. Instituto Nacional Materno Perinatal, RD No. 139-2021-DG-INMP/MINSA ile onaylanan üreme tıbbı klinik ve işlem kılavuzları
  4. Instituto Nacional Materno Perinatal, RD No. 208-2026-DG-INMP/MINSA (metaveri görünür; tam metin ayrıca doğrulanmalıdır)

Tıbbi görüş veya kişiye özel hukuki danışmanlık değildir.

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar