Macierzyństwo zastępcze w Izraelu: wymogi medyczne i gamety od dawców
Izrael: ustawowa kontrola komisji zatwierdzającej, kryteria dla kandydatki na surogatkę, czynniki medyczne, komórki jajowe i nasienie dawców.
Krótka odpowiedź: ustal rodzaj wymogu
Procedura macierzyństwa zastępczego w Izraelu obejmuje kilka poziomów wymogów. Ustawa o umowach dotyczących noszenia zarodka z 5756 r. (1996) reguluje zatwierdzanie umowy. Aktualna strona Ministerstwa Zdrowia opisuje warunki komisji zatwierdzającej i wymagane dokumenty. Osobne wytyczne medyczne wymieniają czynniki zdrowotne przy ocenie kandydatki na surogatkę. Szpitalne jednostki IVF mogą też żądać badań związanych z konkretnym leczeniem. Źródła te nie mają jednakowej rangi prawnej: ustawowy warunek zatwierdzenia, administracyjna lista dokumentów i kliniczny czynnik ryzyka to różne rzeczy.
Ten przewodnik dotyczy dowodów medycznych oraz pochodzenia i łączenia gamet. Nie rozstrzyga wszystkich kwestii kwalifikacji rodziców zamierzonych, umowy, ustalenia pochodzenia dziecka, obywatelstwa ani uznania transgranicznego. Ministerstwo wskazuje, że w razie sprzeczności z informacją na stronie pierwszeństwo ma ustawa. Przed konkretnym leczeniem należy sprawdzić aktualny tekst ustawy po hebrajsku, bieżące formularze komisji i uzyskać pisemne potwierdzenie właściwego organu izraelskiego.
Ustawowa kontrola komisji zatwierdzającej
Umowa o macierzyństwo zastępcze musi zostać zatwierdzona przez komisję przewidzianą w ustawie. Gotowość kliniki do przeprowadzenia IVF nie zastępuje tej zgody. Zgodnie z podsumowaniem Ministerstwa komisja musi ustalić, że wszystkie strony dobrowolnie wyraziły zgodę i rozumieją znaczenie oraz skutki umowy, nie widać zagrożenia dla zdrowia surogatki ani dobra przyszłego dziecka, a umowa nie narusza bezpodstawnie praw stron lub dziecka.
Umowa może przewidywać najwyżej sześć prób przeniesienia zapłodnionych komórek jajowych do macicy surogatki. Ministerstwo podaje też, że IVF, transfer, ciąża i poród powinny odbywać się w Izraelu. Komisja może zezwolić na część ciąży za granicą z uzasadnionych powodów i na określonych warunkach. Jeśli przed transferem zarodka zmienią się istotne informacje, strony muszą niezwłocznie powiadomić komisję; przed implantacją może ona ponownie ocenić zgodę.
Kandydatka na surogatkę: podstawowe kryteria
Według aktualnych opublikowanych kryteriów Ministerstwa surogatka musi mieszkać w Izraelu i w chwili zatwierdzenia umowy mieć co najmniej 22 lata, ale mniej niż 39. Musiała wcześniej być w ciąży i urodzić dziecko w inny sposób niż jako surogatka; dzieci nie mogły zostać jej odebrane na podstawie prawa. Nie może być krewną żadnego z rodziców zamierzonych. Mężatka zasadniczo nie zostanie zatwierdzona, chyba że komisja uzna, iż rozsądne próby znalezienia niezamężnej kandydatki nie powiodły się, a małżonek został poinformowany o ryzyku i mógł wyrazić stanowisko. Strona usługi odnosi wiek do chwili zatwierdzenia umowy, natomiast wytyczne medyczne wskazują również wiek przy składaniu dokumentów i podpisaniu umowy. Jeśli kandydatka zbliża się do 39 lat, należy uzyskać pisemne potwierdzenie, który moment jest rozstrzygający.
Zaktualizowane wytyczne medyczne dopuszczają do trzech procedur surogacji, ale stanowią, że trzecia nie zostanie zatwierdzona, jeżeli dwie wcześniejsze zakończyły się: (1) porodem w każdej z nich; (2) porodem w jednej i wyczerpaniem sześciu transferów zarodków w drugiej; albo (3) wyczerpaniem sześciu transferów w obu. Angielska strona usługi zawiera krótsze podsumowanie; aktualna strona hebrajska wymienia te same trzy sytuacje co szczegółowe wytyczne. Jest to zatem różnica w szczegółowości, a nie potwierdzona sprzeczność merytoryczna. Należy ujawnić wszystkie wcześniejsze procedury, porody i wyniki transferów oraz uzyskać pisemne potwierdzenie, jak komisja je zlicza. Kandydatka nie powinna mieć więcej niż czterech wcześniejszych porodów, powinna mieć prawidłowy wywiad położniczy i nie mieć istotnych powikłań ciąży ani porodu. Przy złożeniu kompletnego wniosku od porodu drogami natury musi minąć co najmniej 12 miesięcy, a od cesarskiego cięcia co najmniej 18 miesięcy. Partner kandydatki również musi wykonać wymagane badania.
Ministerstwo wskazuje również, że wcześniejsze porody powinny odbyć się o czasie i bez powikłań, masa urodzeniowa noworodków powinna być prawidłowa dla wieku ciążowego, a wszystkie wymagane badania kandydatki i jej partnera powinny być prawidłowe. Aktualna hebrajska strona usługi podaje, że badania i gromadzenie dokumentów można rozpocząć najwcześniej 11 miesięcy po porodzie drogami natury lub 17 miesięcy po cesarskim cięciu. Aktualna strona angielska również wskazuje 11 miesięcy po porodzie drogami natury, ale 15 miesięcy po cesarskim cięciu. Ta rozbieżność pozostaje nierozstrzygnięta. Przed skorzystaniem z wcześniejszego terminu 15 miesięcy należy uzyskać pisemne potwierdzenie od krajowej osoby odpowiedzialnej.
Czynniki medyczne wymienione w wytycznych Ministerstwa
Zaktualizowane 7 grudnia 2025 r. wytyczne medyczne Ministerstwa zawierają część „Przypadki, w których kandydatka nie zostanie zatwierdzona”. Wymieniają brak wcześniejszego porodu albo pięć lub więcej porodów; co najmniej dwa cesarskie cięcia; ostatni poród przed 35. tygodniem ciąży lub wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu (IUGR); położnicze uszkodzenie zwieracza odbytu stopnia 3B lub wyższego (stopień 3A ocenia się indywidualnie); oraz ciążę pozamaciczną. Wskazują też operacje mogące wpływać na zdrowie lub przyszłą ciążę (ocena indywidualna), operację bariatryczną (indywidualna ocena, jeśli po niej nastąpił poród), poronienie związane z ryzykiem niewydolności szyjki macicy i martwe urodzenie; w kilku z tych sytuacji wytyczne wyraźnie przewidują indywidualną ocenę.
Wcześniejszy, marcowy PDF Ministerstwa z 2024 r. dotyczący badań przesiewowych wymieniał również: cukrzycę typu 2 u rodziców kandydatki wraz z nieprawidłowym wynikiem doustnego testu tolerancji glukozy z 75 g glukozy; cukrzycę ciążową lub nadciśnienie w jednej albo kilku ciążach; obecne lub przebyte nadciśnienie; stan przedrzucawkowy w drugiej lub kolejnej ciąży (przypadek z pierwszej ciąży ocenia się indywidualnie); opryszczkę narządów płciowych, kłykciny lub HPV; nieprawidłowe zmiany komórek szyjki macicy; konizację szyjki macicy; bliską historię rodzinną raka piersi lub jajnika albo mutację BRCA; krew Rh-ujemną przy dodatnim teście Coombsa; używanie tytoniu, narkotyków lub alkoholu; niektóre zaburzenia osobowości lub zdrowia psychicznego, hospitalizację psychiatryczną lub aktualne leczenie psychiatryczne; depresję przed porodem lub po nim; oraz niezdolność do wyrażenia świadomej zgody. Wymieniono także choroby przewlekłe mogące zagrażać kandydatce lub płodowi. Aktualne wytyczne hebrajskie zaktualizowano 7 grudnia 2025 r.; dostępny oficjalny fragment indeksu wskazuje BMI poniżej 18,5 jako czynnik wymagający indywidualnej oceny. Pełny aktualny tekst wymaga potwierdzenia. Dodatkowe szczegóły z wcześniejszego PDF są zatem wyłącznie historycznym punktem odniesienia i nie dowodzą, że wszystkie pozycje pozostają bez zmian ani że mają dziś ten sam status. Przed powołaniem się na nie należy potwierdzić aktualną listę i zasady indywidualnej oceny w komisji. Wytyczne wymagają również badań w kierunku zakażeń u partnera kandydatki.
Czynnik medyczny nie zawsze oznacza bezwzględny zakaz ustawowy
Wytyczne medyczne z 2025 r. wyraźnie stanowią, że komisja może rozpatrywać każdy przypadek indywidualnie, uwzględniając okoliczności medyczne i inne, i nie jest związana wymienionymi zaleceniami. Listę należy więc traktować jako opublikowane ramy badań Ministerstwa, a nie zamiennik ustawy ani gwarancję identycznego wyniku w każdej sprawie. Niektóre czynniki wskazano jako podstawę odmowy, inne wyraźnie pozostawiono do indywidualnej oceny.
Nie ukrywaj diagnozy, wyniku wcześniejszej ciąży, operacji, leków, palenia ani leczenia psychiatrycznego, aby spełnić listę. Poproś lekarza prowadzącego o pisemne wyjaśnienie aktualnego ryzyka klinicznego, a komisję o pisemne potwierdzenie, czy dany czynnik automatycznie wyklucza kandydatkę, czy może być oceniony indywidualnie. Ustawowa ocena nadal dotyczy braku niepokojącego ryzyka dla zdrowia surogatki i dobra dziecka oraz spełnienia pozostałych warunków prawnych.
Dokumentacja medyczna rodziców zamierzonych
W przypadku matki zamierzonej Ministerstwo wymaga opinii ginekologa-położnika lub właściwego specjalisty wyjaśniającej, dlaczego nie może zajść w ciążę i jej donosić albo dlaczego ciąża mogłaby poważnie zagrozić jej zdrowiu. Wymagane jest też podsumowanie dokumentacji od lekarza rodzinnego. Przy chorobie podstawowej instrukcje przewidują dodatkową opinię właściwego lekarza prowadzącego. Komisja bierze pod uwagę zdrowie rodziców zamierzonych; kompletny wniosek nie gwarantuje zgody.
W przypadku ojca zamierzonego lista wymaga opinii lekarza rodzinnego, wskazania źródła komórki jajowej, aktualnego badania nasienia w uznanym instytucie, jeśli używane jest jego nasienie, oraz testów na HIV, wirusowe zapalenie wątroby B/C i kiłę (VDRL). Dla samotnej matki zamierzonej wymaga się również wskazania źródła nasienia, potwierdzenia, że komórka jajowa należy do niej, grupy krwi i testów na HIV, zapalenie wątroby i kiłę; Ministerstwo wskazuje, że w tej indywidualnej ścieżce nie wolno korzystać z komórki jajowej dawczyni. Angielska strona niekonsekwentnie skraca test w kierunku zapalenia wątroby jako „HbSAg”; należy poprosić o aktualną listę badań laboratoryjnych, zamiast zakładać, że jeden marker obejmuje oba wirusy.
Więź genetyczna, wiek komórek jajowych i kombinacje dawców
Co najmniej jedna gameta użyta w IVF musi pochodzić od rodzica zamierzonego. Według Ministerstwa można wykorzystać komórki jajowe matki zamierzonej lub dawczyni tylko wtedy, gdy pobrano je przed ukończeniem przez nią 43 lat; liczy się wiek w chwili pobrania, a nie podpisania umowy. Strona komisji podaje, że komórki pobrane po tej granicy nie zostaną zatwierdzone. Surogatka nie może przekazać własnych komórek jajowych: izraelski model dotyczy noszenia zarodka, a nie genetycznego macierzyństwa kobiety, która jest w ciąży.
Wytyczne Ministerstwa dotyczące dawstwa komórek jajowych wyraźnie stanowią, że w procedurze surogacji komórki jajowe dawczyni są dostępne tylko wtedy, gdy przyszli rodzice tworzą parę: kobietę i mężczyznę; w tej samej procedurze surogacji nie można łączyć dawstwa komórek jajowych z dawstwem nasienia. Chociaż ogólna strona o surogacji dopuszcza samotnego przyszłego ojca, ogólna zasada kwalifikacji nie uchyla szczególnego ograniczenia dotyczącego kombinacji gamet. Opublikowane wytyczne nie wskazują zatwierdzonej drogi użycia komórek jajowych dawczyni przez samotnego mężczyznę lub parę mężczyzn ani nie stwierdzają, że import tworzy wyjątek. Przed zapłatą, utworzeniem zarodków lub wysyłką materiału należy uzyskać pisemne potwierdzenie od krajowego nadzoru nad surogacją i uznanej izraelskiej jednostki IVF dla konkretnych rodziców, materiału i planowanej drogi.
Jeśli rodzicami zamierzonymi jest dwóch mężczyzn (lub oboje dostarczają męskie gamety), nasienie musi według Ministerstwa pochodzić od jednego z nich. Nie wolno mieszać nasienia obu mężczyzn w ramach jednego zapłodnienia ani przenosić zarodków obu ojców w tym samym cyklu leczenia. Jeżeli w oddzielnych cyklach używa się komórek jajowych zapłodnionych nasieniem każdego z ojców, surogatka musi wcześniej wyrazić zgodę w umowie.
Dawczynie komórek jajowych: kwalifikacja, zdrowie i zgoda
W przypadku dawstwa komórek jajowych w Izraelu Ministerstwo wskazuje dawczynię mieszkającą w Izraelu, w wieku 21–35 lat. Nie może być prawnie niezdolna do czynności prawnych, pozostawać pod opieką, być zatrzymana ani osadzona w więzieniu. Co do zasady nie może być krewną biorczyni ani zamierzonego ojca genetycznego; gdy wykorzystuje się nasienie dawcy, uwzględnia się również pokrewieństwo dawczyni komórek jajowych i dawcy nasienia. Zwykle dawczyni i biorczyni powinny wyznawać tę samą religię, a dawczyni ochotnicza powinna być niezamężna. Dozwolone są maksymalnie trzy cykle dawstwa, oddzielone co najmniej 180 dniami.
Nie wszystkie warunki są bezwzględne: Ministerstwo opisuje komisję wyjątków, która może zezwolić na określone odstępstwa, np. inną religię, zamężną dawczynię lub dawczynię znaną/powiązaną rodzinnie. Dawczyni musi otrzymać wyjaśnienie procedury i ryzyka, przejść badanie fizyczne i laboratoryjne oraz ocenę psychologiczną, a także uzyskać zgodę szpitalnej komisji dawstwa komórek jajowych. Komisja sprawdza, czy zgoda jest świadoma i dobrowolna, bez nacisku rodzinnego, społecznego, finansowego lub innego. W przypadku komórek z zagranicy nie zakładaj automatycznie, że wszystkie krajowe kryteria stosuje się identycznie; potwierdź pisemnie ścieżkę importu i protokół badań.
Dawcy nasienia: badania i znaczenie słowa „preferowany”
Strona Ministerstwa dotycząca dawstwa nasienia wskazuje nieżonatych mężczyzn jako dawców, a wiek 18–30 lat określa jako preferowany, nie jako bezwzględną ustawową granicę wieku. Selekcja obejmuje wstępną rozmowę i badania nasienia, w tym zamrażanie i rozmrażanie w celu oceny jakości; bank może odrzucić materiał niespełniający norm laboratoryjnych. Analizuje się też osobistą i rodzinną historię medyczną, możliwe choroby genetyczne, tło społeczne, badanie fizykalne, badania krwi i test na kiłę, a w razie wskazań medycznych także inne testy.
Korzystaj z banku nasienia uznanego przez Ministerstwo i poproś o aktualny pisemny zapis badań konkretnego materiału. Ministerstwo opisuje anonimowość i poufność w krajowym systemie, ale zakres informacji dostępnych biorcom może zależeć od źródła i ścieżki. W surogacji nie wystarcza, że nasienie jest medycznie użyteczne: kombinacja gamet musi też spełniać wymóg więzi genetycznej z rodzicem zamierzonym i zakaz łączenia komórek jajowych dawczyni z nasieniem dawcy.
Komórki jajowe lub zarodki z zagranicy i protokoły kliniki
Ministerstwo opisuje ścieżkę otrzymywania komórek jajowych z zagranicy za pośrednictwem jednostek IVF i zagranicznych klinik uprawnionych do współpracy z jednostkami izraelskimi. Procedurę organizują izraelscy lekarze albo zapłodnione komórki są przywożone do Izraela zatwierdzoną drogą. Nie oznacza to, że każda zagraniczna agencja, bank czy klinika jest automatycznie akceptowana. Przed zapłatą lub wysyłką sprawdź aktualne zezwolenie/uznanie, rodzaj materiału objęty zgodą (niezapłodnione komórki jajowe czy zarodki), izraelską jednostkę przyjmującą, dokumenty, wyniki badań zakaźnych i genetycznych oraz daty wygaśnięcia lub czasowego przedłużenia zezwolenia.
Jednostka IVF może wymagać badań nosicielstwa chorób genetycznych, dodatkowych testów infekcyjnych, poradnictwa genetycznego lub innych badań zależnie od dawczyni, biorczyni, historii rodzinnej i leczenia. Mogą być uzasadnione klinicznie, ale nie każdy protokół kliniki jest zakazem ustawowym. Poproś na piśmie o wskazanie, czy każde badanie wynika z ustawy, aktualnego formularza Ministerstwa/komisji, zezwolenia importowego czy wewnętrznego protokołu klinicznego. Zachowaj odpowiedź w aktach.
Praktyczna lista przed podpisaniem lub rozpoczęciem leczenia
Przed podpisaniem umowy, zapłatą za materiał od dawcy lub rozpoczęciem stymulacji jajników/IVF poproś krajową komisję i uznaną jednostkę IVF o datowaną pisemną listę kontrolną. Potwierdź: (1) wiek i miejsce zamieszkania surogatki, wcześniejsze porody, wcześniejsze próby surogacji, historię położniczą i czas od ostatniego porodu; (2) dokładne badania medyczne i zakaźne jej i partnera; (3) opinie specjalistów i podsumowania zdrowia rodziców zamierzonych; (4) źródło każdej komórki jajowej i próbki nasienia, datę pobrania i wiek komórki w tej dacie oraz aktualne badanie nasienia, jeśli używane jest nasienie ojca zamierzonego; (5) kwalifikację, badania, zgodę i dokumenty dawcy.
Należy też uzyskać pisemne potwierdzenie limitu sześciu transferów, dozwolonej kombinacji gamet dla tych przyszłych rodziców oraz wszelkich wymaganych zezwoleń na import komórek jajowych lub zarodków. Nie należy płacić za materiał dawcy ani go wysyłać, dopóki pisemna odpowiedź nie obejmie konkretnego materiału i drogi postępowania.
Gdy klinika i komisja udzielają różnych odpowiedzi
Jeśli klinika twierdzi, że stan zdrowia automatycznie wyklucza kandydatkę, porównaj to z aktualnymi wytycznymi Ministerstwa i zapytaj, czy możliwa jest indywidualna ocena. Jeśli klinika mówi, że leczenie jest dozwolone, nie dowodzi to, że komisja zatwierdzi umowę ani że ścieżka dawstwa spełnia wymogi. Poproś na piśmie o podstawę prawną lub administracyjną i zleć izraelskiemu lekarzowi oraz prawnikowi analizę tej samej wersji dokumentów.
Jeżeli komisja odrzuci wniosek, należy zażądać pisemnej decyzji, ustaleń faktycznych i wskazania konkretnej zastosowanej reguły. Należy niezwłocznie skonsultować z izraelskim prawnikiem, czy istnieje tryb ponownego rozpatrzenia lub odwołania i jaki termin obowiązuje; nie należy zakładać istnienia środka zaskarżenia ani konkretnego terminu bez sprawdzenia aktualnych przepisów. Istotne zmiany informacji przekazanych przed transferem zarodka trzeba zgłaszać. Ustne zapewnienie, oświadczenie agencji dawcy ani techniczny sukces cyklu IVF nie zastępują prawnej zgody.
Źródła i uwagi dotyczące weryfikacji
Oficjalne strony Ministerstwa sprawdzono bezpośrednio tam, gdzie było to możliwe; niektóre hebrajskie strony i pliki PDF były 23 października 2026 r. dostępne jedynie poprzez oficjalne fragmenty indeksu wyszukiwania. Pełny aktualny tekst medyczny z grudnia 2025 r. i skonsolidowany tekst ustawy wymagają potwierdzenia. Źródło S10 to wcześniejszy PDF z marca 2024 r., wykorzystywany wyłącznie jako historyczny punkt odniesienia; aktualną listę medyczną i status indywidualnej oceny każdego czynnika należy potwierdzić w aktualnej wersji komisji.
- [S1] Israel Ministry of Health, “Surrogacy in Israel” (English service page)
- [S2] Israel Ministry of Health, “Medical Requirements from a Surrogate Mother Candidate” (Hebrew PDF; updated 7 December 2025)
- [S3] Israel Ministry of Health, “Medical Requirements from Intended Parents” (Hebrew PDF; updated January 2023)
- [S4] Israel Ministry of Health, “Receive Ova Donations from Israel or Abroad” (English service page)
- [S5] Israel Ministry of Health, “Ovum Donation” (Hebrew service page)
- [S6] Israel Ministry of Health, “Sperm Donation” (English service page)
- [S7] Israel Ministry of Health, “Receiving a Sperm Donation” (English service page)
- [S8] Knesset, official legislative record: Embryo Carrying Agreements Law (Agreement Approval and Status of the Newborn), 5756-1996 Odnaleziono oficjalny wpis; pełny aktualny tekst ujednolicony wymaga potwierdzenia.
- [S9] Israel Ministry of Health, “Surrogacy in Israel” (current Hebrew service page; cross-check for timing and medical criteria)
- [S10] Israel Ministry of Health, earlier “Medical Requirements from a Surrogate Mother Candidate” PDF (March 2024; historical version) Wcześniejsza, nieaktualna wersja z marca 2024 r. Aktualne wymagania należy potwierdzić w wytycznych z grudnia 2025 r.
