Kanada: rodzicielstwo przy surogacji, sąd, rejestracja i dokumenty przed porodem
Krótka odpowiedź
Kanada nie ma jednej ogólnokrajowej procedury, która automatycznie czyni rodziców intencjonalnych prawnymi rodzicami przed porodem. O tym, kto jest rodzicem, decyduje prawo prowincji lub terytorium; przepisy stanu cywilnego określają sposób rejestracji lub zmiany aktu urodzenia. Ścieżka może wynikać bezpośrednio z ustawy, prowadzić przez rejestratora albo wymagać orzeczenia sądu. Podpisana umowa o surogację jest ważna, ale sama nie zastępuje warunków prawnych wymaganych po porodzie.
Znaczenie ma nie tylko szpital lub miejsce porodu. Domicyl osoby surogacyjnej i rodziców intencjonalnych, metoda poczęcia, liczba i status rodziców, fakty genetyczne oraz wycofanie lub odmowa zgody mogą zmienić procedurę. Tekst porównuje pięć przykładów prowincji, a nie wszystkie 13 prowincji i terytoriów.
Najpierw ustal właściwą jurysdykcję
Najpierw ustal prowincję lub terytorium właściwe dla kwestii rodzicielstwa. Następnie sprawdź domicyl osoby surogacyjnej i rodziców intencjonalnych, planowane miejsce urodzenia, metodę wspomaganego rozrodu, liczbę rodziców intencjonalnych i ewentualne wycofanie się lub spór. Fakty te mogą zmienić organ, wymagane dowody i termin złożenia wniosku. Nie przenoś terminu zgody ani terminu sądowego z jednej prowincji do drugiej. Sprawa transgraniczna może wymagać dodatkowej analizy kolizyjnoprawnej.
Przykłady oparto na wskazanych ustawach i rozporządzeniach. Pokazują różne ścieżki, ale nie gwarantują, że te same zasady obowiązują gdzie indziej. Przed poradą w konkretnej sprawie trzeba osobno sprawdzić źródła pierwotne pozostałych prowincji i terytoriów.
Na pierwszą konsultację z prawnikiem przygotuj krótką kartę faktów: domicyl i obywatelstwo każdej strony; planowaną prowincję urodzenia; metodę poczęcia i wkład genetyczny; liczbę rodziców intencjonalnych; status rodzinny, jeśli ma znaczenie według prawa lokalnego; czy umowę już podpisano lub doszło już do poczęcia; oraz każdy element zagraniczny. Nie zakładaj, że po poczęciu da się bezpiecznie naprawić wszystkie braki; niektóre formalności muszą być spełnione wcześniej.
Przed poczęciem: przygotuj ścieżkę prawną, nie tylko umowę
Jeżeli wymaga tego właściwe prawo, umowa musi być pisemna i podpisana przed poczęciem. W Ontario i Manitobie każda strona musi uzyskać niezależną poradę prawną przed podpisaniem; Quebec ma własne spotkania informacyjne i formalności notarialne. Prawnik powinien sprawdzić obowiązkowe postanowienia, formę, uprawnienie stron i krąg osób, które mogą zostać rodzicami prawnymi. Zachowaj oryginał oraz dowody porady, podpisu i daty poczęcia lub transferu zarodka.
Prawo federalne reguluje odrębną kwestię. Art. 6 Assisted Human Reproduction Act zakazuje płacenia lub oferowania zapłaty wynagrodzenia kobiecie, aby została surogatką, oraz reklamowania takiej płatności; przyjmowania wynagrodzenia za organizowanie usług surogacyjnych, oferowania organizacji takich usług za wynagrodzeniem lub reklamowania ich organizacji; a także płacenia lub oferowania zapłaty innej osobie za zorganizowanie tych usług albo reklamowania takiej płatności. Zakazuje również doradzania kobiecie lub nakłaniania jej do zostania surogatką, a także wykonania zabiegu medycznego w tym celu, jeżeli osoba działająca wie lub ma powód sądzić, że kobieta nie ukończyła 21 lat. Art. 6(5) nie rozstrzyga o ważności umowy według prawa prowincji. Przestrzeganie federalnych zasad płatności nie ustanawia więc rodzicielstwa ani nie kończy rejestracji urodzenia. Nie oznacza to ogólnego zakazu zwrotu wszelkich wydatków: odrębne przepisy federalne dopuszczają zwrot określonych kosztów związanych z surogacją oraz niektórych strat dochodu z pracy, pod warunkiem spełnienia wymogów dokumentacyjnych. Zasady płatności są odrębne od ustalenia rodzicielstwa.
Przed poczęciem ustal, kto zbierze każdy dokument i kto złoży go po porodzie. Sprawdź, czy wymagane są oryginały, kopie notarialne, oświadczenia pod przysięgą, tłumaczenia lub kopie poświadczone przez sąd oraz czy można złożyć dokumenty elektronicznie. Brak zaświadczenia lub spóźniona zgoda może opóźnić rejestrację mimo spełnienia pozostałych warunków.
Pięć przykładów prowincji: brak jednolitej procedury
Tabela jest praktycznym punktem orientacyjnym, a nie zamiennikiem pełnego tekstu ustawy i aktualnych instrukcji rejestracyjnych. „Bez zwykłego orzeczenia” oznacza, że wskazana ścieżka może działać bez niego po spełnieniu wszystkich warunków; w sporze sąd nadal może być potrzebny.
| Jurysdykcja | Przed poczęciem | Po porodzie | Sąd / rejestracja |
|---|---|---|---|
| Kolumbia Brytyjska | Pisemna umowa przed poczęciem w drodze wspomaganego rozrodu; nikt nie wycofuje się przed poczęciem. Ścieżka obejmuje jednego rodzica intencjonalnego albo dwie osoby pozostające w małżeństwie lub relacji podobnej do małżeństwa. | Pisemna zgoda po porodzie; rodzice intencjonalni przejmują opiekę. | Bez zwykłego orzeczenia po spełnieniu art. 29; zwolnienie z wymogu zgody ograniczone. |
| Ontario | Umowa przed poczęciem; niezależna porada dla każdej strony; do czterech rodziców intencjonalnych w trybie art. 10. | Na podstawie art. 10 (do czterech rodziców intencjonalnych) pisemnej zgody nie można udzielić przed 7. dniem po porodzie. Art. 11, dotyczący ponad czterech rodziców, przewiduje odrębną zasadę zgody po porodzie; nie należy automatycznie przenosić siedmiodniowego terminu z art. 10. O ile umowa nie stanowi inaczej, osoba surogacyjna i rodzice intencjonalni dzielą prawa i obowiązki rodzicielskie od urodzenia do czasu wydania przez sąd deklaratoryjnego orzeczenia o rodzicielstwie. | W prawidłowej sprawie z art. 10 zwykłe orzeczenie sądu nie jest potrzebne; sąd rozpoznaje określone problemy ze zgodą. Wniosek z art. 11 dla ponad czterech rodziców intencjonalnych można złożyć dopiero po porodzie i, o ile sąd nie postanowi inaczej, najpóźniej w pierwszą rocznicę urodzenia dziecka. |
| Manitoba | Umowa przed poczęciem; niezależna porada i zaświadczenie dla każdej strony. | Pisemna zgoda nie wcześniej niż w 2. dniu; rodzice intencjonalni przejmują opiekę. O ile umowa nie stanowi inaczej, osoba surogacyjna i rodzice intencjonalni dzielą prawa i obowiązki rodzicielskie od urodzenia do ukończenia przez dziecko dwóch dni. | Orzeczenie deklaratoryjne; wniosek z art. 23 w ciągu 30 dni od urodzenia, chyba że sąd przedłuży termin; odrębna ścieżka z art. 24 w razie odmowy lub niemożności uzyskania zgody albo nieodnalezienia osoby surogacyjnej. Na podstawie art. 24 głównym kryterium sądu jest dobro dziecka. |
| Quebec, procedura krajowa: rodzic intencjonalny działający samodzielnie albo małżonkowie będący rodzicami intencjonalnymi oraz osoba surogacyjna muszą mieć domicyl w Quebecu co najmniej rok przed zawarciem umowy | Umowa przed poczęciem; osoba surogacyjna musi mieć co najmniej 21 lat w chwili podpisania; osobne spotkania informacyjne; akt notarialny w języku francuskim. | Wyraźna zgoda w ciągu 30 dni od urodzenia, ale nie przed 7. dniem; w formie aktu notarialnego albo dokumentu prywatnego w obecności dwóch świadków niezainteresowanych projektem. | Pochodzenie uznaje się za ustalone od urodzenia tylko po spełnieniu warunków ustawowych. Jeżeli osoba, która urodziła dziecko, odmówi lub zniknie z dzieckiem przed wyrażeniem swojej woli, art. 541.17 odsyła do zwykłych zasad ustalania pochodzenia przez uznanie lub więź krwi; potrzebna jest porada prawnika z Quebecu. W takim wariancie nie stosuje się domniemania rodzicielstwa małżonka osoby, która urodziła dziecko, a na podstawie tego przepisu nie można ustalić pochodzenia na rzecz osoby trzeciej, która przekazała materiał rozrodczy; potrzebna jest porada prawnika z Quebecu. |
| Nowa Szkocja | Umowa przed poczęciem i deklaracja ustawowa; brak wycofania przed poczęciem. Niezależna porada prawna; deklaracja potwierdza więź genetyczną dziecka z co najmniej jednym rodzicem intencjonalnym. | Pisemna zgoda po porodzie. | Rejestrator może zmienić wpis bez zwykłego orzeczenia przy spełnieniu wymogów; zwolnienie sądowe ograniczone. Możliwa jest droga przez rejestratora lub orzeczenie deklaratoryjne, jeśli spełniono wszystkie warunki, w tym więź genetyczną. |
Dokumenty do przygotowania przed porodem
Przygotuj dokumentację przed porodem, nawet jeśli część dokumentów można podpisać dopiero później. Dokładny zestaw zależy od jurysdykcji; to lista przygotowawcza, a nie uniwersalny wykaz do złożenia.
- Umowa sprzed poczęcia i dowód daty podpisania
- Zaświadczenia o niezależnej poradzie prawnej, jeśli są wymagane
- Dokumenty tożsamości i dowody domicylu właściwych stron, w tym dowód wymaganego rocznego domicylu w Quebecu oraz, w stosownych przypadkach, obywatelstwa Kanady lub statusu stałego rezydenta.
- Dokumentacja kliniczna dotycząca wspomaganego rozrodu i istotnych dat
- Pisemna zgoda po porodzie w wymaganej formie i dozwolonym terminie
- Dowód przejęcia opieki przez rodziców intencjonalnych, jeśli wymagany
- Wymagana deklaracja ustawowa, w tym deklaracja przewidziana w Nowej Szkocji; w Quebecu potwierdzenia spotkań informacyjnych, akt notarialny w języku francuskim i wymagane uprzednie zezwolenia.
- Projekt wniosku sądowego, oświadczenia, dowody doręczenia i tłumaczenia przysięgłe, jeśli możliwy jest proces
Gdy zgoda zostaje odmówiona lub fakty się zmieniają
Umowa sprzed poczęcia nie zastępuje automatycznie zgody po porodzie; w przytoczonych ustawach jest to odrębny krok prawny. Ontario i Manitoba wyraźnie stanowią, że umowa nie podlega przymusowemu wykonaniu, choć może dowodzić zamiaru stron. Kolumbia Brytyjska i Nowa Szkocja również odróżniają umowę od zgody po porodzie.
W razie odmowy zgody, wycofania przed poczęciem, śmierci lub niezdolności, niemożności odnalezienia osoby, rozbieżności genetycznych lub zmiany liczby/statusu rodziców intencjonalnych nie polegaj wyłącznie na standardowej liście. Pilnie uzyskaj poradę prawną w odpowiedniej prowincji. Uprawnienia sądu i terminy różnią się. Zachowaj umowę, korespondencję, dokumentację kliniczną i dowody rozsądnych prób kontaktu.
Rodzicielstwo, rejestracja i akt urodzenia to różne etapy
Ustalenie rodzicielstwa i rejestracja urodzenia są powiązane, ale nie są tym samym. Ustawa lub sąd określa prawnych rodziców; rejestrator rejestruje urodzenie i stosuje właściwą ścieżkę ustawową lub orzeczenie. Manitoba przewiduje złożenie orzeczenia w Vital Statistics; Nowa Szkocja pozwala rejestratorowi zmienić wpis po spełnieniu wymogów; Kolumbia Brytyjska określa warunki rodzicielstwa bezpośrednio w ustawie. Akt urodzenia jest ważnym dokumentem urzędowym, ale nie zawsze zastępuje podstawę prawną rodzicielstwa. Zapytaj rejestratora o dokumenty, a prawnika o zdarzenie prawne ustanawiające rodzicielstwo. Bezpieczna kolejność: ustal jurysdykcję i domicyle; przed poczęciem uzyskaj lokalną poradę; sprawdź prawo, formularze i zezwolenia; podpisz umowę; przygotuj zgodę po porodzie, ale nie podpisuj jej zbyt wcześnie; zanotuj terminy; sprawdź końcową rejestrację. Przy wątpliwościach nie czekaj do wypisu ze szpitala.
Uprzednie zezwolenie, orzeczenie o rodzicielstwie i decyzja o rejestracji urodzenia nie są zamienne. Ścieżka ustawowa w Quebecu jest przewidziana dla osoby działającej samodzielnie albo dla małżonków, a nie dla dowolnej grupy rodziców intencjonalnych. Jeśli osoba surogacyjna ma domicyl poza Quebeciem, rodzice intencjonalni muszą spełnić wymogi uprzedniej zgody ministra, w tym mieć domicyl w Quebecu przez co najmniej rok przed złożeniem wniosku. Trzeba również sprawdzić, czy wybrane państwo znajduje się na liście wskazanej przez Quebec; przed podjęciem zobowiązań należy zweryfikować aktualną listę i wszystkie warunki. Jeśli osoba surogacyjna ma domicyl poza Kanadą, samotny rodzic intencjonalny lub co najmniej jeden z małżonków w parze rodziców intencjonalnych musi dodatkowo być obywatelem Kanady albo stałym rezydentem. Uprzednie zezwolenie nie zastępuje zgody po porodzie. W tej ścieżce, gdy osoba surogacyjna ma domicyl poza Quebeciem, uprzednia zgoda jest tylko pierwszym zatwierdzeniem: po jej uzyskaniu projekt umowy należy przed podpisaniem przedłożyć ministrowi do odrębnego zatwierdzenia. Po porodzie rodzice intencjonalni muszą uzyskać zaświadczenie o zgodności i wystąpić do sądu o uznanie. Oficjalne wytyczne Quebecu wymieniają Albertę, Kolumbię Brytyjską, Manitobę, Nową Szkocję, Ontario, Wyspę Księcia Edwarda i Saskatchewan jako wskazane jurysdykcje; przed podjęciem zobowiązań należy ponownie sprawdzić aktualną listę i wszystkie warunki. W Ontario wniosek z art. 11 dotyczący ponad czterech rodziców intencjonalnych można złożyć dopiero po porodzie i, o ile sąd nie postanowi inaczej, najpóźniej w pierwszą rocznicę urodzenia dziecka; nie należy automatycznie stosować siedmiodniowego terminu z art. 10 do odrębnej ścieżki z art. 11. W Manitobie wniosek z art. 23 należy złożyć w ciągu 30 dni od urodzenia, chyba że sąd przedłuży termin. Przy spełnieniu warunków Kolumbia Brytyjska lub Nowa Szkocja mogą przewidywać ścieżkę ustawową/rejestracyjną bez zwykłego orzeczenia o rodzicielstwie. Zapytaj rejestratora na piśmie o formularze, oryginały, dokumenty tożsamości i sposób złożenia; spór o rodzicielstwo należy rozwiązać we właściwym trybie prawnym, a nie przez nieformalną rozmowę z urzędem.
Rola rejestratora jest zwykle administracyjna: odzwierciedla wynik prawny zgodnie z właściwą ustawą lub złożonym orzeczeniem. Nie zastępuje sądu w sporze o rodzicielstwo lub zgodę. Z drugiej strony nie należy zakładać, że orzeczenie sądu jest zawsze konieczne, jeśli ustawa przewiduje zgodną z prawem ścieżkę bez sądu. Poproś prawnika o wskazanie zdarzenia prawnego ustanawiającego rodzicielstwo, dokumentu potwierdzającego i odrębnej czynności aktualizującej rejestr.
Praktyczna kolejność i ograniczenia
Artykuł nie rozstrzyga uznania rodzicielstwa za granicą, obywatelstwa, paszportu ani zgody na wyjazd z Kanady. To odrębne kwestie prawne, nawet gdy kanadyjski akt urodzenia wymienia rodziców intencjonalnych. Źródła pierwotne sprawdzono tylko dla Kolumbii Brytyjskiej, Ontario, Manitoby, Quebecu i Nowej Szkocji. Zasady Alberty, Saskatchewan, Nowego Brunszwiku, Nowej Fundlandii i Labradoru, Wyspy Księcia Edwarda, Jukonu, Terytoriów Północno-Zachodnich i Nunavut nie zostały tu zweryfikowane i nie wolno ich wywodzić z przykładów.
Sprawdzone podstawowe źródła prawa i oficjalne wytyczne
- Assisted Human Reproduction Act, section 6 (S-FED)
- British Columbia Family Law Act, section 29 (S-BC)
- Ontario Children’s Law Reform Act, sections 10–11 (S-ON)
- Manitoba Family Law Act, sections 22–24 and 29 (S-MB)
- Civil Code of Québec, articles 541.1–541.17 and 541.26–541.33 (S-QC)
- Nova Scotia Birth Registration Regulations, sections 2, 5 and 8–12 (S-NS)
- Reimbursement Related to Assisted Human Reproduction Regulations (SOR-2019-193) (S-EXP)
- Rząd Quebecu: procedura, gdy osoba surogacyjna ma domicyl poza Quebeciem (S-QC-GOV)
Lex Agency LLC.
