Australia · Akt urodzenia i dokumenty

Właściwy rejestr i rodzaj dokumentu — Dokumenty i wydanie aktu urodzenia

Australia: akt urodzenia po surogacji, sprostowanie i apostille

Właściwy rejestr i rodzaj dokumentu

W Australii nie istnieje jedna federalna procedura rejestracji urodzenia. Właściwy jest urząd stanu cywilnego danego stanu lub terytorium, w którym dziecko przyszło na świat. Przed złożeniem wniosku należy ustalić miejsce urodzenia, w razie potrzeby miejsce poczęcia, istnienie pierwszego wpisu i ewentualnego sądowego orzeczenia o rodzicielstwie. Umowa o surogację, dokumentacja szpitalna, pokrewieństwo genetyczne oraz australijski akt urodzenia potwierdzają odmienne okoliczności. Żaden z tych dokumentów nie zastępuje automatycznie postanowienia sądu, jeżeli przeniesienie prawnego rodzicielstwa wymaga takiego orzeczenia. Istnieje wąski wyjątek przygraniczny: mieszkańcy określonych kodów pocztowych rejonu Albury mogą pod dodatkowymi warunkami zarejestrować w NSW urodzenie dziecka w Wodonga (Victoria). Nie wolno zarejestrować tego samego urodzenia w obu stanach. Należy ustalić, który rejestr rzeczywiście przechowuje wpis albo może go zgodnie z prawem przyjąć.

Rejestracja urodzenia i zamówienie odpisu aktu to dwie różne czynności. W Nowej Południowej Walii zasadniczo należy zgłosić narodziny w ciągu 60 dni, jednak możliwa jest również późniejsza rejestracja. Odrębny termin 180 dni dotyczy określonych trudności w ustaleniu cech płciowych dziecka. Szpital przekazuje zawiadomienie o narodzinach, lecz nie dokonuje zgłoszenia za rodziców. Rejestracja jest obowiązkowa, natomiast wydanie urzędowego odpisu zwykle stanowi odrębną i fakultatywną usługę. Urzędowy odpis należy zamówić w rejestrze faktycznie prowadzącym wpis, a nie w prywatnej agencji pośredniczącej.

W przypadku surogacji trzeba odróżnić rodziców wpisanych w chwili narodzin od rodziców zamierzonych. Oficjalne zasady Victorii i Queensland przewidują najpierw zgłoszenie przez osobę, która urodziła dziecko, oraz, zależnie od sytuacji, jej partnera lub innego rodzica przy urodzeniu. W Victorii surogatka i ewentualny partner są na tym etapie uznawani za rodziców. Prywatna umowa nie powoduje od razu wpisania rodziców zamierzonych. Późniejsze orzeczenie sądowe może zmienić wpis. Pierwszy i nowy odpis mogą zatem zgodnie z prawem zawierać dane różnych osób.

Macierzyństwo zastępcze a wpis o rodzicach

Gdy dziecko zostało poczęte i urodzone w Victorii, rodzice zamierzeni zwracają się do County Court o Substitute Parentage Order, zwykle między 28. dniem a szóstym miesiącem po porodzie. Po orzeczeniu urząd przekazuje numer referencyjny, przeprowadza ponowną rejestrację, zamyka pierwotny wpis i tworzy nowy wpis rodziców zamierzonych. Jeśli poczęcie nastąpiło w innym australijskim stanie lub terytorium, lecz narodziny zarejestrowano w Victorii, może być konieczny inny tryb z orzeczeniem międzystanowym i Victorian Registration Order. Nie można stosować pierwszej procedury bez sprawdzenia drugiego wariantu. Po wydaniu Substitute Parentage Order urząd w Victorii wysyła rodzicom zamierzonym numer referencyjny. Muszą oni samodzielnie dokonać nowej rejestracji, podać wymagane informacje o leczeniu z użyciem komórek dawcy i odpowiedzieć na wiadomość urzędu. Samo orzeczenie nie skutkuje automatycznym wydaniem nowego aktu.

W Queensland rodzice przy urodzeniu najpierw rejestrują narodziny. Po spełnieniu wymogów dotyczących umowy, poradnictwa i specjalistycznego raportu rodzice zamierzeni mogą wnieść do Children's Court o parentage order. Zgodnie z oficjalnymi wskazówkami w chwili wniosku dziecko powinno mieć od 28 dni do sześciu miesięcy, a znaczenie mają również inne warunki, w tym dotyczące zamieszkania. Następnie orzeczenie rejestruje się w urzędzie Queensland. W Australijskim Terytorium Stołecznym wniosek do Sądu Najwyższego składa się zwykle od czterech tygodni do sześciu miesięcy, z pewnymi wyjątkami. Nie istnieje jeden termin dla całej Australii. W Queensland dziecko co do zasady musi zamieszkiwać z wnioskodawcami przez co najmniej 28 kolejnych dni przed złożeniem wniosku i nadal z nimi mieszkać w chwili jego złożenia oraz rozprawy. Sąd bada zamieszkanie, zgody, niezależną pomoc prawną i poradnictwo przed umową, podpisaną przed poczęciem umowę niekomercyjną, specjalistyczny raport oraz dobro dziecka. Zgodnie z art. 21–23 Surrogacy Act 2010 spóźniony wniosek wymaga zgody sądu uzasadnionej wyjątkowymi okolicznościami i dobrem dziecka; zwolnienie z innych wymogów jest ustawowo ograniczone. Sama umowa nie przenosi rodzicielstwa. Queensland wymaga ponadto wykazania potrzeby medycznej lub społecznej w rozumieniu tamtejszej ustawy oraz co do zasady, aby matka zastępcza, jej małżonek lub partner (jeżeli istnieje) i każdy z rodziców zamierzonych mieli co najmniej 25 lat w chwili zawarcia porozumienia. Jeżeli dwoje rodziców zamierzonych stanowiło wtedy parę, zasadniczo składają wniosek wspólnie; art. 21 dopuszcza samodzielny wniosek jednego z nich po rozstaniu lub śmierci drugiego. Sąd może odstąpić od niektórych wymogów wieku lub potrzeby wyłącznie na ściśle określonych warunkach z art. 23.

W Nowej Południowej Walii dane oraz określenia rodziców w rejestrze i na odpisie mają odpowiadać otrzymanemu orzeczeniu o rodzicielstwie lub adopcji. Oficjalne wskazówki wymagają, aby oznaczenia matka, ojciec lub rodzic odpowiadały dokładnie sentencji postanowienia sądu. Warto wcześniej porównać żądanie, treść orzeczenia i planowany odpis. Zwykły formularz sprostowania wpisu nie zastępuje sądowej procedury przeniesienia rodzicielstwa. W konkretnej sprawie prawnik powinien sprawdzić właściwość sądu, materiał dowodowy, zgody i terminy ustawowe. Ten tekst nie rozstrzyga indywidualnej kwalifikacji. W NSW istnieje też odrębna procedura dopisania rodzica w określonych sytuacjach, np. przy ustawowym domniemaniu rodzicielstwa lub niektórych formach wspomaganego rozrodu. Nie jest ona tym samym co sądowe przeniesienie rodzicielstwa po surogacji; trzeba ustalić konkretną podstawę prawną.

Dokumenty i wydanie aktu urodzenia

Przed pierwszym zgłoszeniem trzeba uzgodnić imię dziecka, datę i miejsce narodzin z zawiadomieniem szpitalnym oraz dokumentami tożsamości. Należy zapytać miejscowy urząd, jak wskazać osobę rodzącą, jej ewentualnego partnera i leczenie z wykorzystaniem gamet dawcy. Warto przechowywać umowę, dowody poradnictwa i niezależnej porady prawnej oraz dokumenty tożsamości, ale nie zakładać, że wszystkie załączniki są wymagane zawsze. Zakres dokumentów zależy od stanu i rodzaju postępowania. Do późniejszego wniosku sądowego trzeba zachować pierwotny wpis i dokumenty wymagane przez właściwy sąd.

Urzędowy odpis aktu urodzenia zamawia się po ustaleniu, jakiej wersji wymaga odbiorca: pierwotnej, wydanej po rejestracji orzeczenia albo obu wraz z odpisem orzeczenia. Dokument pamiątkowy nie zastępuje urzędowego. W Queensland rejestracja parentage order wymaga urzędowej kopii orzeczenia i dokumentów potwierdzających; wydanie aktu zamawia się odrębnie. W Victorii dokument wystawia się po ponownej rejestracji. Wcześniejsze odpisy przechowuje się zgodnie z przepisami o dostępie, ale nie przedstawia nieaktualnego dokumentu jako dowodu bieżącego rodzicielstwa po jego zmianie. Przy rejestracji orzeczenia o rodzicielstwie w Queensland urząd wymaga urzędowego odpisu orzeczenia, trzech dokumentów tożsamości każdego rodzica, w tym potwierdzenia adresu, dodatkowych dowodów i uwierzytelnionych kopii. Opłata za rejestrację nie obejmuje nowego odpisu aktu urodzenia; zamawia się go osobno.

Sprostowanie błędu a zmiana rodzicielstwa

Literówka w nazwisku lub błędna data wpisana przy urodzeniu może wymagać sprostowania. Dodanie albo usunięcie prawnego rodzica na podstawie orzeczenia sądu wymaga innej procedury. Nazwisko przyjęte kilka lat po narodzinach zwykle nie jest pierwotną omyłką pisarską. Nowa Południowa Walia wyraźnie odróżnia Correct an entry od zmiany nazwiska oraz dodania lub usunięcia rodzica, a Victoria przewiduje dla tych czynności odrębne usługi. Tryb wybiera się według podstawy prawnej żądanej zmiany, a nie wyłącznie wyglądu dokumentu.

Sprostowanie w Nowej Południowej Walii wymaga dowodu tożsamości i dokumentów potwierdzających dane prawidłowe w chwili zdarzenia, np. paszportów, dokumentów migracyjnych lub aktów urodzenia czy małżeństwa rodziców. Błędne odpisy należy zwrócić do urzędu, a dokumenty obcojęzyczne przełożyć na angielski przez tłumacza z akredytacją NAATI. Opłaty mogą być różne przy pomyłce urzędu i błędzie zgłaszającego; niekompletne dowody wydłużają sprawę. Tłumacz, notariusz ani pośrednik nie mogą samodzielnie zmienić wpisu w publicznym rejestrze.

Victoria ocenia wnioski o sprostowanie indywidualnie i wymaga materiału wskazującego, co było prawidłowe lub zamierzone w dacie urodzenia. O korektę aktu małoletniego występują zasadniczo uprawnieni rodzice, a gdy figurują dwie osoby, może być potrzebny udział obojga. Dokumenty w języku innym niż angielski wymagają tłumaczenia przez wykwalifikowanego tłumacza. Spór o rodzicielstwo prawne, brak wymaganej zgody lub kwestionowane orzeczenie należy najpierw rozwiązać właściwą drogą prawną. Nie wolno przedstawiać takiego sporu jako zwykłej literówki dla łatwiejszego formularza.

Tłumaczenie i wykorzystanie za granicą

Jeśli australijski akt urodzenia będzie używany za granicą, najpierw należy uzyskać pisemne wymagania organu, któremu ma zostać przedstawiony. Australijskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Handlu DFAT wystawia apostille lub poświadczenie autentyczności na kwalifikujących się australijskich dokumentach urzędowych. Właściwy rodzaj zależy od kraju i odbiorcy. Oryginał australijskiego dokumentu publicznego zwykle można przedłożyć bezpośrednio; inne dokumenty mogą wymagać wcześniejszego poświadczenia notarialnego. Poświadczenie dołącza się do dokumentu. Kopię notarialną wybiera się tylko za zgodą zagranicznego odbiorcy. Opłaty i zasady należy potwierdzić.

Apostille stosuje się, gdy Konwencja haska z 1961 r. obowiązuje między Australią a państwem odbioru i obejmuje dany dokument. W pozostałych sytuacjach może być potrzebne poświadczenie autentyczności i dalsza legalizacja konsularna; niektóre organy w ogóle nie wymagają legalizacji. Apostille potwierdza podpis, funkcję podpisującego oraz pieczęć lub stempel, a nie legalność surogacji, uznanie rodzicielstwa za granicą czy obywatelstwo dziecka. Należy sprawdzić tabelę stron HCCH i wymagania konkretnego urzędu. Apostille samo w sobie nie gwarantuje uznania zagranicznego stosunku rodzicielskiego.

Tłumaczenie i legalizacja to osobne wymogi. Przy składaniu zagranicznych dokumentów do australijskiego rejestru stosuje się instrukcje miejscowego organu: w NSW do sprostowania wymaga się tłumaczenia NAATI. Przy przedkładaniu anglojęzycznego australijskiego aktu za granicą trzeba sprawdzić język, kwalifikacje tłumacza, postać poświadczenia i kolejność apostille oraz tłumaczenia. Czasami trzeba również przetłumaczyć postanowienie sądu i samą apostille. Tłumaczenie odtwarza treść, lecz nie zmienia rejestru ani nie naprawia wad orzeczenia. Należy uzgodnić pisownię, transliterację nazwisk i numery.

Praktyczna kolejność działań

Zalecana kolejność: ustalić miejsce narodzin i pierwotnie wpisanych rodziców; sprawdzić rejestrację; w razie potrzeby uzyskać orzeczenie o rodzicielstwie; zarejestrować je i zamówić właściwy odpis urzędowy; odrębnie sprostować rzeczywistą historyczną pomyłkę; następnie potwierdzić u zagranicznego odbiorcy potrzebę apostille, poświadczenia i tłumaczenia. Gdy postanowienie jest dopiero rozpoznawane albo niewpisane, nie wolno twierdzić, że rodzice zamierzeni już figurują w rejestrze. Warto zachowywać kopie, potwierdzenia złożenia, poświadczone orzeczenia i datowane odpowiedzi urzędów.

Przy odmowie lub wezwaniu do uzupełnienia należy zażądać pisemnych motywów i wskazania właściwego postępowania. Brak dokumentu tożsamości, niezarejestrowane orzeczenie, rozbieżności w nazwiskach i niewłaściwy formularz sprostowania wymagają różnych rozwiązań. Jeśli upłynął zwykły termin sądowy, konieczna jest pilna porada specjalisty: niektóre jurysdykcje przewidują wyjątki, lecz nie działają one automatycznie w innych miejscach. Przed podróżą należy osobno sprawdzić obywatelstwo dziecka, uprawnienie do paszportu oraz warunki wjazdu. Ani akt, ani apostille nie przesądzają tych kwestii. Materiał wymaga oceny prawnej człowieka.

Sprawdzone źródła urzędowe

Ostatnia aktualizacja:

Autor: Khachatrian Razmik, LL.M.

Międzynarodowe usługi prawne w sprawach macierzyństwa zastępczego i pochodzenia dziecka — LEX SURROGACY, Lex Agency · Profil autora · Zasady redakcyjne