Frankrijk · Klinieken, bureaus, contracten en betalingen

Contractdocumenten en een betalingsschema op een bureau tijdens een juridische risicoanalyse
Redactionele illustratie; toont geen echte kliniek, overeenkomst, autoriteit of zaak.

Draagmoederschap in Frankrijk: klinieken, bureaus, contracten en betalingen

Kort antwoord: beoordeel de overeenkomst, dienst en betaling afzonderlijk

Het Franse recht biedt geen contractuele route om een draagmoederschapsovereenkomst in Frankrijk geldig te maken. In deze context verklaart artikel 16-7 van het Burgerlijk Wetboek iedere overeenkomst over voortplanting of zwangerschap voor een ander nietig; artikel 16-9 bepaalt dat de betreffende bepalingen van openbare orde zijn. Daarnaast stelt artikel 227-12 van het Wetboek van Strafrecht bemiddeling strafbaar tussen een persoon of paar dat een kind wil opnemen en een vrouw die het kind voor hen wil dragen en afstaan. Dit zijn verschillende risico’s: civielrechtelijke nietigheid is niet hetzelfde als strafrechtelijke aansprakelijkheid, en geen van beide regels beslist automatisch over afstamming of nationaliteit.

Beschouw een dienstenpakket van een bureau, de betrokkenheid van een kliniek, een rechtskeuze voor buitenlands recht, een escrowrekening of de aanduiding ‘onkostenvergoeding’ niet als bewijs dat de regeling rechtmatig of afdwingbaar is. Ga evenmin ervan uit dat elk medisch consult, elke vertaling, juridische advisering, reisboeking of handeling in het buitenland automatisch strafbaar is. De werkelijke dienst, het doel, de betrokken personen, de plaats van handelen en de geldstromen zijn van belang. Dit artikel behandelt contractuele, betalings- en bemiddelingsrisico’s naar Frans recht. Het beslist niet over de geschiktheid van wensouders, het recht van het bestemmingsland, erkenning van afstamming, nationaliteit of reisdocumenten; die onderwerpen vereisen afzonderlijke beoordeling.

Civielrechtelijk uitgangspunt: de draagmoederschapsovereenkomst is nietig

Artikel 16-7 van het Franse Burgerlijk Wetboek bepaalt dat iedere overeenkomst over voortplanting of zwangerschap voor een ander nietig is. Artikel 16-9 bepaalt dat de regels in dat hoofdstuk van openbare orde zijn. Partijen kunnen zo’n overeenkomst in Frankrijk dus niet afdwingbaar maken door haar altruïstisch te noemen, buitenlands recht te kiezen, haar notarieel vast te leggen, uitgebreide toestemmingsclausules op te nemen of een betaling als onkostenvergoeding te omschrijven. De wettelijke regel beperkt zich niet tot commerciële modellen.

Deze conclusie ziet op de overeenkomst die tot doel heeft voortplanting of zwangerschap voor een ander te organiseren. Zonder nader onderzoek beslist zij niet over de geldigheid van ieder afzonderlijk contract dat verband houdt met iemands bredere plannen. Een vertaalopdracht, een zelfstandig juridisch adviescontract, een gewone reisboeking of een werkelijk afzonderlijke medische dienst moet op grond van de eigen inhoud en het doel worden beoordeeld. Het opsplitsen van documenten lost het probleem echter niet op als de werkelijke bedoeling van een dienst is de verboden regeling te organiseren. Artikel 1162 van het Burgerlijk Wetboek bepaalt bovendien dat een contract niet van de openbare orde mag afwijken, noch door de bepalingen noch door het doel, ook als dat doel niet bij alle partijen bekend was.

Bemiddelaars: het specifieke strafrechtelijke risico

Artikel 227-12 van het Wetboek van Strafrecht ziet op bemiddeling tussen een persoon of paar dat een kind wil opnemen en een vrouw die het kind wil dragen om het aan hen af te staan. De basisstraf voor dit gedrag is de straf uit de voorafgaande alinea: maximaal één jaar gevangenisstraf en een boete van € 15.000. Als de bemiddeling gewoonlijk of met winstoogmerk plaatsvindt, worden de straffen verdubbeld: maximaal twee jaar gevangenisstraf en een boete van € 30.000. Ook poging is met dezelfde straffen strafbaar.

Doorslaggevend is de feitelijke bemiddelingsactiviteit, niet de handelsnaam, het buitenlandse adres of het etiket ‘conciergeservice’. Omgekeerd zijn wensouders, de draagmoeder, een kliniekmedewerker of een andere professional niet automatisch strafrechtelijk aansprakelijk alleen omdat zij bij het programma betrokken zijn. Aansprakelijkheid hangt af van de wettelijke bestanddelen en het bewijs; een websiteadvertentie alleen bewijst geen strafbaar feit.

Maak onderscheid tussen de rol van het bureau en de medische rol van de kliniek

Een bureau kan meer doen dan adverteren. Ga na of het een draagmoeder zoekt of selecteert, partijen met elkaar in contact brengt, verplichtingen onderhandelt, toestemmingen of embryotransfers coördineert, de overdracht organiseert, geld voor anderen ontvangt of een vergoeding krijgt die samenhangt met de match of zwangerschap. Zulke activiteiten kunnen relevant zijn voor de kwalificatie als bemiddeling, maar geen enkele taak mag zonder beoordeling van alle feiten en actuele rechtspraak afzonderlijk als strafbaar worden bestempeld. Leg vast wat de dienstverlener werkelijk doet, niet alleen de benamingen in de brochure.

De medische werkzaamheden van een kliniek moeten afzonderlijk worden beoordeeld. Artikel L. 2141-2 van de Franse Volksgezondheidscode regelt de toegang van bepaalde aanvragers tot medisch begeleide voortplanting en vereist voorafgaande toestemming voor inseminatie of embryotransfer; het geeft geen toestemming voor een overeenkomst over zwangerschap voor een ander en zet artikel 16-7 van het Burgerlijk Wetboek niet opzij. Het draagmoederschapsverbod bewijst evenmin op zichzelf dat elke medische dienst van een kliniek een strafbaar feit onder artikel 227-12 vormt. Bepaal de exacte behandeling, de plaats, wie deze aanstuurt, of de kliniek ook deelnemers koppelt of coördineert en welke gezondheidsregels gelden. Een kliniekvergunning of gewone factuur is geen juridisch oordeel over het hele programma.

Welke contractclausules beschermen partijen wel en niet?

Geen clausule lost het kernprobleem op als de overeenkomst zelf betrekking heeft op zwangerschap voor een ander. Keuze van recht en forum, arbitrage, geheimhouding, betalingsmijlpalen, overmacht, een belofte om een geboorteakte te verkrijgen, boetes bij terugtrekking, vrijwaringen en een terugbetalingsgarantie maken een nietige overeenkomst niet afdwingbaar. Artikel 1162 koppelt openbare orde ook aan het doel van een contract; de titel wijzigen van ‘draagmoederschapsovereenkomst’ in ‘coördinatiediensten’ bepaalt de juridische kwalificatie niet.

Een werkelijk zelfstandige dienstenovereenkomst kan anders worden beoordeeld als zij rechtmatig werk omvat dat losstaat van de organisatie van draagmoederschap. De inhoud is doorslaggevend: de omvang van het werk, het feitelijke handelen van de dienstverlener, het verband tussen de vergoeding en het programma en de verenigbaarheid van onderwerp of doel met de openbare orde. Het is niet veilig om aan te nemen dat elk gerelateerd contract automatisch nietig is of dat een afzonderlijk ondertekend document zeker geldig blijft. Laat vóór ondertekening het volledige pakket door een Franse advocaat beoordelen, inclusief bijlagen, nevenafspraken, betalingsinstructies en de feitelijke werkwijze, niet alleen de eerste pagina of de rechtskeuzeclausule.

Betalingen: onderscheid ontvanger, doel en werkelijke dienst

Een betaling kan een draagmoederschapsovereenkomst die naar Frans recht nietig is niet geldig maken. Een beloofde vergoeding aan de draagmoeder voor het dragen en afstaan van een kind moet niet worden beschouwd als een gegarandeerde contractuele aanspraak naar Frans recht. Betaling aan een bemiddelaar voor het organiseren van een match kan bovendien leiden tot de verzwaarde straffen van artikel 227-12 wanneer aan de wettelijke voorwaarden is voldaan: het winstoogmerk verdubbelt de genoemde straffen. Voor de strafrechtelijke beoordeling zijn de werkelijke bemiddelingshandelingen en hun doel van belang, niet alleen het feit dat geld is overgemaakt.

Onkostenvergoeding is geen algemene veilige uitzondering. Bewaar gespecificeerde bonnen, leg vast wie elke uitgave heeft gedaan en noteer het werkelijke doel; vermeng betalingen aan de draagmoeder, bureaukosten en niet-gerelateerde diensten niet in één onverklaard pakket. Deze stukken kunnen helpen het betalingsdoel aan te tonen, maar maken de onderliggende overeenkomst niet geldig. Betalingen voor werkelijk afzonderlijk juridisch advies, vertaling, reizen of medische diensten kunnen op hun eigen feiten worden beoordeeld als de dienst rechtmatig en echt zelfstandig is. Een escrowrekening, betaling in termijnen, overboeking naar een privérekening of de aanduiding ‘administratiekosten’ neemt een onrechtmatig doel niet weg. Ook belasting-, bank-, consumentenrechtelijke of buitenlandse rechtsvragen kunnen afzonderlijke beoordeling vereisen.

Terugbetaling, annulering en verlies: vertrouw niet op algemene beloften

Artikel 1178 van het Franse Burgerlijk Wetboek bepaalt dat een overeenkomst die niet aan de geldigheidsvereisten voldoet, nietig is; tenzij partijen de nietigheid gezamenlijk vaststellen, moet een rechter die uitspreken. Na nietigverklaring wordt de overeenkomst geacht nooit te hebben bestaan en vallen reeds verrichte prestaties onder de restitutieregels van artikelen 1352 tot en met 1352-9. Die regels bepalen de vorm en waardering van restitutie, waaronder geld en diensten. Zo bepaalt artikel 1352-8 dat een dienst naar waarde wordt gerestitueerd, vastgesteld op de datum waarop de dienst is verricht. Artikel 1178 laat daarnaast een vordering tot schadevergoeding volgens de algemene regels van buitencontractuele aansprakelijkheid onverlet.

Dit betekent niet dat iedere betaling automatisch volledig moet worden terugbetaald of dat de ontvanger het geld zonder meer mag houden omdat het contract nietig is. De uitkomst hangt af van wat aan wie en voor welke dienst is betaald, wat daadwerkelijk is uitgevoerd, of diensten kunnen worden gescheiden, welk bewijs bestaat en op welke rechtsgrond de vordering berust. Een clausule ‘100% terugbetaling’ vervangt geen juridisch houdbare structuur; de aanduiding ‘niet restitueerbaar’ beslist de zaak evenmin op zichzelf. Bewaar vóór het vorderen, inhouden of terugbetalen van geld het contract, wijzigingen, facturen, bankgegevens, berichten en bewijs van de diensten. Vraag advies over de concrete feiten voordat u een schikking, afstand van rechten of schulderkenning ondertekent.

Grensoverschrijdende programma’s: ga niet uit van immuniteit of automatische aansprakelijkheid

Een in het buitenland aangeboden programma roept meerdere afzonderlijke rechtsvragen op. Als een bestanddeel van het vermeende strafbare feit in Frankrijk plaatsvindt, kan op grond van artikel 113-2 van het Franse Wetboek van Strafrecht Frans strafrecht van toepassing zijn. Voor het hier besproken strafbare feit kan artikel 113-6, wanneer het volledig in het buitenland is gepleegd, op een Franse onderdaan alleen worden toegepast als het gedrag ook strafbaar is volgens het recht van de plaats waar het gebeurde. Voor misdrijven die onder deze bepalingen vallen, stelt artikel 113-8 aanvullende procesvoorwaarden: vervolging moet door het openbaar ministerie worden ingesteld en worden voorafgegaan door een klacht van het slachtoffer of diens rechtsopvolgers, of door een officiële melding van de autoriteiten van de plaats van het feit. Dit zijn verschillende grondslagen voor rechtsmacht; geen daarvan betekent dat ieder buitenlands draagmoederschapsprogramma automatisch strafrechtelijke aansprakelijkheid in Frankrijk oplevert. De concrete handelingen en hun locaties, nationaliteit, het vermeende delict en het recht van het bestemmingsland moeten worden beoordeeld.

Een rechtskeuze voor buitenlands recht of een toezegging van een buitenlandse aanbieder maakt een draagmoederschapsovereenkomst in Frankrijk niet afdwingbaar. Dit artikel bepaalt evenmin of het programma geldig is volgens het recht van het bestemmingsland of hoe afstamming, burgerlijke registratie, nationaliteit of reisdocumenten worden behandeld. Dat zijn juridisch afzonderlijke kwesties die advies in de relevante rechtsgebieden vereisen. Als een deelnemer de Franse nationaliteit heeft of een handeling die mogelijk een bestanddeel van het strafbare feit vormt in Frankrijk kan hebben plaatsgevonden, vraag dan vóór betaling Frans juridisch advies; alleen de buitenlandse locatie neemt het risico niet weg.

Beslismatrix: eerste risicoscreening

Gebruik deze matrix om te bepalen welk punt moet worden onderzocht; zij vervangt niet de toepassing van de wet op de concrete feiten. ‘Mogelijk afzonderlijk’ betekent alleen dat een dienst een eigen juridische basis kan hebben als zij werkelijk scheidbaar en rechtmatig is. Het is geen veiligheidsgarantie.

Activiteit of betaling Uitgangspunt naar Frans recht Praktische stap
Overeenkomst om een kind voor wensouders te dragen Nietig op grond van art. 16-7 Burgerlijk Wetboek; openbare orde geldt. Vertrouw niet op afdwingbaarheid, contractuele boetes of beloften over afstamming.
Matching, introductie of coördinatie door een bureau Mogelijke bemiddeling onder art. 227-12 Wetboek van Strafrecht; feiten en doel zijn bepalend. Breng elke taak, persoon, vergoeding en locatie in kaart; laat Frans strafrecht beoordelen.
Klinische behandeling of laboratoriumwerk Gezondheidsregels gelden afzonderlijk; toegang tot geassisteerde voortplanting staat draagmoederschap niet algemeen toe. Identificeer de exacte procedure en eventuele bemiddelingsrol van de kliniek.
Betaling aan draagmoeder of ‘onkostenvergoeding’ Het etiket neemt nietigheid niet weg; bemiddeling met winstoogmerk kan de straffen verhogen. Specificeer doel en bewijs; beschouw onkostenvergoeding niet als automatische toestemming.
Onafhankelijke vertaling, juridische advisering of reisdienst Kan afzonderlijk worden beoordeeld als zij echt rechtmatig en scheidbaar is. Leg dienst, aanbieder, factuur en bewijs van het werk nauwkeurig vast.
Aanbetaling, escrow of terugbetalingsclausule Maakt de onderliggende overeenkomst niet geldig; restitutie hangt af van de feiten. Controleer doel van de overeenkomst en terugbetalingsmechanisme vóór overboeking.

Wat u vóór ondertekening of betaling moet opvragen

Vraag de volledige juridische naam, registratiegegevens, het adres en de contractspartij van elk bureau, elke kliniek, coördinator en onderaannemer. Vraag om een gespecificeerde omschrijving van elke dienst en vergoeding, de identiteit van de feitelijke dienstverlener, de plaats van uitvoering, de ontvanger van elke betaling en informatie over de vraag of een vergoeding afhangt van matching, zwangerschap, geboorte of overdracht. Vraag wie de draagmoeder zoekt en benadert, voorwaarden onderhandelt, medische procedures coördineert, toestemmingen vastlegt, geld ontvangt en stappen na de geboorte regelt. Deze feiten zijn belangrijker dan marketingtermen.

Vraag vóór u zich verbindt om het volledige contractontwerp, alle bijlagen en nevenafspraken, annuleringsregels, terugbetalingsvoorwaarden, rechtskeuze- en geschillenclausules, privacybepalingen en betalingsinstructies. Controleer of de factuur overeenkomt met het werkelijke werk, of de rekeninghouder bekend is en of afzonderlijke diensten werkelijk gescheiden zijn in plaats van samengevoegd om de regeling te verhullen. Bewaar facturen, bonnen, overschrijvingsbevestigingen en berichten. Betaal niet contant of aan een onverklaarde rekening van een derde alleen omdat de aanbieder zegt dat dit gebruikelijk is.

Laat de volledige constructie door een onafhankelijke Franse advocaat beoordelen vóór ondertekening of een onomkeerbare betaling. Als het programma in het buitenland plaatsvindt, vraag dan ook advies over het actuele recht van het bestemmingsland; de beoordeling van het ene land vervangt die van het andere niet. Vraag om schriftelijke analyse van de betrokkenen, handelingen, geldstromen, toepasselijke regels en openstaande vragen, niet om een algemene verzekering dat het programma ‘legaal’ is.

Waarschuwingssignalen en voorbeelden: wanneer u moet stoppen

Voorbeeld 1: een bureau noemt zichzelf een ‘conciergedienst’ en zegt alleen de logistiek te coördineren, maar zoekt feitelijk een draagmoeder, brengt partijen bij elkaar en onderhandelt voorwaarden. Het etiket beslist niet; de daadwerkelijke activiteiten moeten aan artikel 227-12 worden getoetst. Voorbeeld 2: een kliniek stuurt een afzonderlijke factuur voor een medische procedure. Dat kan een zelfstandige dienst zijn, maar de factuur bewijst op zichzelf niet dat de behandeling of de relatie met het totale programma rechtmatig is. Voorbeeld 3: een aanbieder houdt geld op een escrowrekening en belooft volledige terugbetaling als geen kind wordt geboren. Escrow kan de bewaring van geld organiseren, maar neemt de nietigheid van de onderliggende overeenkomst niet weg en garandeert de uitkomst van een restitutievordering niet.

Pauzeer als de aanbieder gegarandeerde afstamming, een paspoort of geboorteakte belooft; zegt dat een rechtskeuze voor buitenlands recht alle Franse risico’s wegneemt; een ‘100% veilig’ of ‘100% terugbetaalbaar’ pakket aanbiedt; de contractspartij niet bekendmaakt; vage facturen verstrekt; onverklaard contant geld of betalingen naar privérekeningen vraagt; een matchingvergoeding rekent zonder de dienst te omschrijven; of onmiddellijke ondertekening en geheimhouding eist. Geen van deze feiten bewijst op zichzelf een misdrijf of fraude. Ze zijn wel reden om betalingen op te schorten, stukken te bewaren en onafhankelijk advies te vragen voordat u verdergaat.

Praktische conclusie

Het voorzichtigste uitgangspunt is dat een draagmoederschapsovereenkomst als zodanig in Frankrijk niet afdwingbaar is en dat bemiddeling door een bureau een afzonderlijk strafrechtelijk risico kan opleveren. Probeer dit probleem niet te omzeilen door de contracttitel of betalingsomschrijving te wijzigen, escrow te gebruiken of buitenlands recht te kiezen. Werkelijk zelfstandige medische en professionele diensten moeten daarentegen op basis van de feiten worden beoordeeld en mogen niet automatisch onrechtmatig worden genoemd alleen omdat ze met het programma verband houden.

De hieronder vermelde officiële wetteksten zijn op 21 en 22 oktober 2026 geraadpleegd. Laat vóór handelen een Franse advocaat de actuele wetgeving en relevante rechtspraak controleren, de wettelijke bestanddelen toepassen op de concrete handelingen en geldstromen en buitenlands recht, afstamming, immigratie, belastingen of consumentenrecht afzonderlijk beoordelen.

Officiële primaire rechtsbronnen (Franse teksten)

Laatst bijgewerkt:

Auteur: Khachatrian Razmik, LL.M.

Internationale juridische diensten voor draagmoederschap en afstamming — LEX SURROGACY van Lex Agency · Auteursprofiel · Redactionele richtlijnen