Draagmoederschap in Cuba: klinieken, bureaus, contracten en betalingen
Bronnen tot 22 oktober 2026. Bevestig de actuele vereisten vóór ondertekening, betaling of behandeling.
Kernconclusie
Cuba kent geen algemene route voor commerciële draagmoederschap. Het Familiewetboek regelt „gestación solidaria” (solidair draagmoederschap). Dat is alleen toegestaan op altruïstische basis, tussen personen met een familieband of een nauwe emotionele relatie, zonder gevaar voor de gezondheid van betrokkenen, ten gunste van geschikte wensouders en na voorafgaande rechterlijke toestemming. Een particuliere overeenkomst vervangt de gerechtelijke procedure niet en maakt een verboden betaling niet rechtmatig.
Het gaat niet alleen om de vraag of een kliniek of bureau een pakket aanbiedt, maar of deelnemers, medische behandeling, toestemmingen, verzoek aan de rechter en iedere betaling voldoen aan Cubaans recht. Teken, betaal of begin geen behandeling op basis van reclame, een buitenlandse overeenkomst of mondelinge toezeggingen. Vraag eerst schriftelijk, op basis van de concrete situatie, advies van een gekwalificeerde Cubaanse jurist en de bevoegde zorginstelling.
Toepasselijke regels en data
De artikelen 130–135 van Wet 156/2022, Código de las Familias, regelen solidair draagmoederschap. De slotbepaling koppelt de inwerkingtreding van de Code aan bekrachtiging via een volksreferendum. Het referendum vond plaats op 25 september 2022; de publicatienoot in het Staatsblad vermeldt dat de president de Code op 26 september bekrachtigde en dat de tekst op 27 september werd gepubliceerd. De publicatiedatum mag dus niet zonder meer als datum van inwerkingtreding worden beschouwd. Artikel 130 stelt de voorwaarden en betalingsgrenzen vast; artikelen 131–133 regelen rechterlijke toestemming en embryotransfer; artikelen 134–135 behandelen overtredingen en afstamming.
Wet 165/2023 inzake volksgezondheid en Decreet 133/2025 zijn op 23 januari 2026 in het Staatsblad gepubliceerd. Beide bepalen dat zij 90 dagen na publicatie in werking treden, dus op 23 april 2026. Artikelen 137–138 van Wet 165 vereisen voorafgaande geïnformeerde toestemming bij notariële akte voor geassisteerde voortplanting en verbieden solidair draagmoederschap zonder rechterlijke toestemming. Artikelen 218–220 van Decreet 133 regelen de procedure, de begunstigden en de plicht van het medische team om de rechter volledige informatie te verstrekken.
Resolutie 1151/2022 over geassisteerde voortplanting is ook relevant voor betalingen, maar de huidige gelding en verenigbaarheid met het kader van 2026 moeten worden bevestigd. Er is geen definitieve officiële uitleg bekend die de brede compensatieformulering verzoent met de uitdrukkelijke uitzondering in het Familiewetboek voor zwangerschaps- en bevallingskosten.
Wie kan deelnemen?
Volgens artikel 130 moet de regeling altruïstisch zijn en plaatsvinden tussen personen met een familieband of een nauwe emotionele relatie. De gezondheid van betrokkenen mag niet in gevaar komen. De begunstigden moeten ouderschap willen aanvaarden maar om medische redenen niet zelf kunnen dragen; alleenstaande mannen en mannelijke paren vallen er ook onder. De wet biedt geen algemene commerciële route voor klanten zonder band met de draagmoeder die door een bureau worden geworven.
Artikel 132 vereist dat de wensouders en de toekomstige draagmoeder minstens 25 jaar zijn. Waar toepasselijk moeten andere technieken voor geassisteerde voortplanting zijn uitgeput of mislukt. De rechter beoordeelt het belang van het toekomstige kind, het beslissingsvermogen en de lichamelijke en psychische gezondheid van de draagmoeder, eerdere deelname aan solidair draagmoederschap, of zij de eicel levert en de afwezigheid van verboden beloning of voordelen. Screening door een kliniek bewijst op zichzelf geen juridische geschiktheid.
Beloning tegenover zwangerschapskosten
Artikel 130(3) verbiedt beloning, geschenken en andere voordelen bij solidair draagmoederschap. De wettelijke onderhoudsplicht voor het verwekte kind en vergoeding van kosten door zwangerschap en bevalling blijven toegestaan. De uitzondering betreft kosten, niet een vergoeding voor het dragen van een zwangerschap, het aanvaarden van medische risico’s, de bevalling of een levend geboren kind.
Een betaling „geschenk”, „toelage”, „inkomensverlies”, „risicopremie”, „succesbonus” of „uitbetaling via een bureau” noemen, bepaalt niet de juridische aard. Doel, ontvanger, berekening, tijdstip en voorwaarden zijn van belang. Artikel 130 bevat geen uitputtende lijst van toegestane kosten en geen volledige regels voor bewijsstukken, valuta of betaalmethode. Het biedt een beperkte kostenuitzondering, geen garantie dat elk terugbetalingsmodel rechtmatig of afdwingbaar is.
Belangrijke onzekerheid in de gezondheidsregeling
Artikel 43(4)(a) van Resolutie 1151/2022 van het ministerie van Volksgezondheid kwalificeert beloning of ontvangst van een economische vergoeding in elk proces van geassisteerde voortplanting als een zeer ernstige overtreding. Artikel 41 verbiedt solidair draagmoederschap zonder rechterlijke toestemming; artikel 7 vereist gecertificeerde instellingen.
Artikel 42 beperkt de personen op wie de overtredingen uit deze regeling betrekking hebben tot het multidisciplinaire team, leidinggevenden en ondersteunend personeel dat aan geassisteerde voortplanting deelneemt. Artikel 43(4)(a) mag daarom niet worden voorgesteld alsof het die bestuurlijke of disciplinaire sanctie automatisch oplegt aan de wensouders of de toekomstige draagmoeder. Deze beperking beslist op zichzelf niet of een concrete vergoeding van zwangerschaps- of bevallingskosten en de gekozen betaalroute zijn toegestaan.
De brede formulering over economische vergoeding lijkt moeilijk te verenigen met artikel 130(3) van het Familiewetboek, dat vergoeding van zwangerschaps- en bevallingskosten uitdrukkelijk toestaat. Een definitieve officiële uitleg is niet bekend. Het gezondheidsrechtelijke pakket van 2026 trekt strijdige regels in, maar noemt Resolutie 1151 voor zover bekend niet uitdrukkelijk. Stel daarom niet dat de resolutie volledig is ingetrokken of dat alle bepalingen ongewijzigd gelden.
Vraag vóór iedere betaling aan of voor de draagmoeder schriftelijk advies van een Cubaanse jurist en zo nodig een schriftelijk standpunt van de bevoegde zorginstelling of gezondheidsautoriteit over de concrete kostensoorten, bewijsstukken en betaalroute. Ga er niet van uit dat de rechterlijke toestemming voor de zwangerschap ook de aparte betalingskwestie oplost, tenzij die uitdrukkelijk wordt behandeld.
Wat een overeenkomst wel en niet kan doen
Artikelen 131–132 vereisen een gerechtelijke procedure van vrijwillige rechtspraak waarin de rechter de wettelijke voorwaarden controleert en de toestemmingen van de wensouder(s) en de toekomstige draagmoeder bekrachtigt. Wet 165 vereist daarnaast voorafgaande geïnformeerde toestemming bij notariële akte voor geassisteerde voortplanting. Een particuliere draagmoederschapsovereenkomst vervangt deze stappen niet.
Artikel 312 van het Cubaanse Burgerlijk Wetboek, Wet 59/1987, staat contractuele bedingen toe tenzij de wet anders bepaalt. Artikel 67 noemt onder meer handelingen in strijd met een wettelijk verbod of zonder essentiële vormvereisten als gronden voor nietigheid. Dit bewijst niet dat iedere verwante overeenkomst automatisch nietig is; het betekent dat een overeenkomst geen verboden resultaat veilig kan beloven en ontbrekende toestemming of rechterlijke goedkeuring niet kan vervangen.
Houd de gerechtelijke aanvraag en vereiste toestemmingen apart van een gedetailleerd kostenvergoedingsplan, dat pas na juridische bevestiging wordt gebruikt, en van een afzonderlijke overeenkomst voor werkelijk toegestane professionele diensten zoals vertaling. Vermijd één pakket waarin betaling afhankelijk is van zwangerschap, embryotransfer, bevalling, een levend geboren kind of overdracht van het kind.
Klinieken, bureaus en tussenpersonen
De regeling voor geassisteerde voortplanting uit 2022 vereist dat procedures plaatsvinden in instellingen die voor de betreffende diensten zijn gecertificeerd. Ook het kader van 2026 reguleert geassisteerde voortplanting en vereist voorafgaande rechterlijke toestemming. Controleer vóór de keuze van een kliniek de volledige juridische naam, actuele vergunning of certificering, het verantwoordelijke medische team en de schriftelijke toezegging dat geen embryo wordt overgebracht vóór de rechterlijke beschikking.
Er is geen speciale Cubaanse vergunning of wettelijke uitzondering voor commerciële draagmoederschapsbureaus bekend. Evenmin is een regel bekend die een bureau toestaat draagmoeders te werven, geld voor hen te innen of een succesvergoeding te vragen. Dat bewijst niet dat iedere bemiddelingsdienst onrechtmatig is; de juridische basis en feitelijke reikwijdte van elke dienst moeten afzonderlijk worden gecontroleerd, niet afgeleid uit reclame, buitenlandse oprichting of een buitenlandse overeenkomst.
Vraag de tussenpersoon de dienst, uitvoerder, grondslag van de vergoeding, ontvanger van iedere betaling en terugbetalingsvoorwaarden bij weigering of uitblijven van behandeling te benoemen. Een vermeende „internationale vergunning” of betaling buiten Cuba bewijst op zichzelf geen naleving van Cubaans recht.
Een mogelijke kostenvergoeding structureren
Artikel 130(3) van het Familiewetboek staat uitdrukkelijk vergoeding toe van kosten die door zwangerschap en bevalling ontstaan; het zou daarom onjuist zijn te stellen dat elke dergelijke vergoeding verboden is. Resolutie 1151/2022 is echter ruim geformuleerd en de huidige toepassing en reikwijdte ervan moeten nog worden opgehelderd. De voorzichtige aanpak is om betalingen aan of ten behoeve van de draagmoeder of een tussenpersoon die verband houden met zwangerschap of bevalling op te schorten totdat een Cubaanse jurist en, waar passend, de bevoegde autoriteit schriftelijk bevestigen welke kostensoort en betaalroute zijn toegestaan. Dit is een risicobeperkende aanbeveling, geen conclusie dat elke daadwerkelijke vergoeding onrechtmatig is. Als vergoeding is bevestigd, leg elke uitgave schriftelijk en gespecificeerd vast: kostensoort, datum, werkelijk bedrag, factuur of bon, persoon die de kosten droeg, ontvanger en juridische grondslag.
Bereken de betaling niet als percentage van het programmaprijs en koppel haar niet aan embryotransfer, positieve zwangerschapstest, trimester, bevalling of levendgeboorte. Vermijd geschenken, enveloppen met contant geld, betalingen aan familieleden, onverklaarde overboekingen, succesbonussen of schijnbare „adviesdiensten” die de uiteindelijke ontvanger verhullen. Boekhouding maakt een verboden betaling niet rechtmatig.
Bewaar begrotingen, bonnen, bankgegevens, correspondentie en schriftelijke goedkeuringen bij elkaar. Leg vast hoe ongebruikte voorschotten worden terugbetaald en hoe geschillen worden behandeld. Dit zijn risicobeheersmaatregelen, geen garantie op rechtmatigheid of terugbetaling.
Documenten vóór aanvraag of betaling
Dit is een praktische voorbereidingslijst, geen bewering dat elk document formeel verplicht is. Bevestig lokaal de exacte lijst van de rechter, formulieren, waarmerkingsregels en actuele vereisten van het ministerie van Volksgezondheid.
Bereid identiteits- en leeftijdsbewijzen voor van de wensouders en draagmoeder; bewijs van familieband of nauwe emotionele relatie; medische rapporten over de onmogelijkheid om zelf te dragen en, waar vereist, het mislukken van andere technieken; en medische en psychologische beoordelingen van de draagmoeder. Leg vast dat zij niet eerder aan solidair draagmoederschap deelnam en geen eicel zal leveren.
Bereid de geïnformeerde toestemmingen voor in de vorm die Wet 165 vereist, waaronder de notariële akte voor geassisteerde voortplanting. Vraag het medische team om de volledige informatie die het op grond van artikel 220 van Decreet 133 aan de rechter moet verstrekken. Een kostenbegroting kan nuttig zijn, maar bijvoeging betekent niet dat het betalingsmodel is goedgekeurd.
Vraag voor buitenlandse documenten of originelen, beëdigde vertalingen, legalisatie of apostille vereist zijn. Buitenlandse notariële waarmerking of apostille bewijst op zichzelf niet dat aan de Cubaanse materiële voorwaarden of procedure is voldaan.
Volgorde en termijnen
Bevestig eerst de geschiktheid en de actuele medische route met een Cubaanse jurist en bevoegde zorginstelling. Verzamel vervolgens bewijsstukken en bereid de vereiste toestemmingen voor. Dien daarna een verzoek om rechterlijke toestemming in via de procedure van vrijwillige rechtspraak. De wensouders en toekomstige draagmoeder moeten toestemming hebben vóór de medische procedure begint.
Controleer vervolgens of de schriftelijke beschikking de deelnemers en voorgestelde procedure omvat. De kliniek mag zonder die beschikking geen embryo overbrengen. Bevestig vóór gerelateerde betalingen schriftelijk welke kosten mogen worden vergoed. Plan behandeling pas daarna, mits ook aan de medische voorwaarden is voldaan.
Volgens artikel 133(2) moet de embryotransfer binnen 365 dagen na de rechterlijke toestemming beginnen. De rechter kan de termijn eenmaal met 60 dagen verlengen. Bereken de termijn vanaf de daadwerkelijke beschikking en vraag de jurist of verlenging nodig is; een kliniekafspraak of particuliere overeenkomst schort de wettelijke termijn niet op.
Gevolgen van niet-naleving
Volgens artikel 134 wordt bij ontbreken van voorafgaande rechterlijke toestemming de afstamming bepaald volgens de regels voor natuurlijke voortplanting. Het ontbreken van toestemming of elke schending van de betreffende voorwaarden leidt bovendien tot permanente uitsluiting van de betrokken medische beroepsbeoefenaar en eventuele strafrechtelijke aansprakelijkheid. Resolutie 1151 verbiedt de procedure zonder toestemming eveneens en voorziet in gevolgen voor zorgpersoneel volgens het toepasselijke kader.
Artikel 135 bepaalt dat de afstamming van een kind dat via geassisteerde voortplanting met solidair draagmoederschap is geboren, wordt bepaald door de wens van de wensouder(s) om zich voort te planten. Artikelen 134 en 135 moeten samen worden gelezen: de wens om ouder te worden staat niet toe dat toestemming of andere voorwaarden worden omzeild. Niet-naleving kan de afstammingsuitkomst wezenlijk veranderen.
Als toestemming wordt geweigerd of de instelling een probleem meldt, schort behandeling en betaling op. Vraag de beslissing schriftelijk op en laat een Cubaanse jurist mogelijke rechtsmiddelen, termijnen of een rechtmatige nieuwe aanvraag beoordelen. Er is geen universele beroepstermijn of garantie op herstel met terugwerkende kracht bekend.
Risicomatrix voor betalingen
| Betalingstype | Risico volgens de bronnen | Volgende stap |
|---|---|---|
| Vergoeding, bonus of geschenk aan de draagmoeder | Hoog risico: strijdig met het altruïstische model en het verbod op beloning, geschenken en voordelen. | Niet aanbieden of betalen; Cubaanse jurist raadplegen. |
| Werkelijke zwangerschaps- of bevallingskosten | Het Familiewetboek staat uitdrukkelijk vergoeding toe van kosten die door zwangerschap en bevalling ontstaan. Resolutie 1151 is ruim geformuleerd, maar artikel 42 beperkt de overtredingssubjecten tot het multidisciplinaire team, leidinggevenden en ondersteunend personeel; de behandeling van een concrete vergoeding blijft onduidelijk. | Vraag vóór betaling schriftelijk duidelijkheid over de kostensoort, bewijsstukken en betaalroute. Ga er niet van uit dat elke vergoeding verboden is of dat elk vergoedingsmodel is toegestaan. |
| Kliniek- of zorgkosten | Te onderscheiden van betaling aan de draagmoeder; bevoegdheid, tarieven en geschiktheid moeten worden bevestigd. | Controleer instelling en dienst; vraag een officiële gespecificeerde factuur. |
| Bureau-, coördinatie- of succesvergoeding | Er is geen specifieke wettelijke uitzondering voor bureaus of succesvergoedingen bekend. | Vraag een gespecificeerde dienstomschrijving en rechtsgrond; pauzeer betaling tot lokale toetsing. |
Praktische vervolgstappen
Vraag vóór het vastleggen van geld schriftelijke antwoorden van een Cubaanse jurist: voldoet de relatie aan artikel 130? Welke actuele ministeriële regels en gerechtelijke documenten gelden? Welk bewijs toont elk vereiste uit artikel 132 aan? Welke instelling is bevoegd? Wat is de indieningsvolgorde? Welke zwangerschaps- en bevallingskosten mogen ondanks Resolutie 1151 worden vergoed, en welke schriftelijke goedkeuring en boekhoudkundige bewijsstukken zijn nodig?
Vraag een offerte die medische diensten, laboratoriumprocedures, documentwerk, vertaling, reis of verblijf en eventuele vergoeding afzonderlijk vermeldt. Elke post moet aanbieder en ontvanger, bedrag of berekening, factuur indien toepasselijk, betalingsmoment, terugbetalingsvoorwaarden en juridische grondslag noemen. Verwijder elke post die feitelijk zwangerschap of bevalling beloont.
Vertrouw niet op de algemene uitspraak dat het programma „legaal in Cuba” is. Eis beoordeling van de concrete deelnemers, kliniek, geldstromen en documenten. Als de aanbieder de ontvanger niet bekendmaakt, geen bewijs verstrekt of niet wil wachten op rechterlijke toestemming, stop dan.
Geschillen, terugbetaling en bewijs
Als al is betaald, bewaar de ondertekende overeenkomst, aanbiedingen, facturen, bonnen, bankgegevens, berichten, gegevens van de ontvanger, medische stukken en gerechtelijke documenten. Maak een gedateerde tijdlijn met wie welke betaling vroeg, waarvoor, welke dienst is uitgevoerd en wat nog ontbreekt. Wijzig of reconstrueer ontbrekende bonnen niet.
Artikel 75 van het Burgerlijk Wetboek behandelt restitutie wanneer een nietige of vernietigde rechtshandeling geheel of gedeeltelijk is uitgevoerd, maar garandeert geen automatische terugbetaling. De gevolgen hangen af van de nietigheidsgrond en het gedrag van partijen. Een Cubaanse jurist moet de overeenkomst, ontvanger, plaats van uitvoering en beschikbare claim- of klachtenroute beoordelen.
Een verzoek moet de betaaldatum en het bedrag, de ontvanger, de beloofde dienst, het bewijs en de gevraagde oplossing noemen. Bewaar originelen en maak privé-medische gegevens niet openbaar; teken geen regeling waarbij aanspraken worden prijsgegeven voordat de gevolgen duidelijk zijn.
Afstamming in het buitenland is een aparte kwestie
Een Cubaanse rechterlijke toestemming of afstammingsbeslissing stelt niet automatisch de nationaliteit van het kind, het recht op een paspoort, toestemming om Cuba te verlaten of erkenning in een ander land vast. Dit kan afhangen van de geboorteomstandigheden, nationaliteit en woonplaats van de wensouders, genetische banden, buitenlands conflictenrecht en documenten die na de geboorte worden afgegeven.
Vraag voor elk bestemmingsland en elke betrokken nationaliteit een afzonderlijke schriftelijke analyse. Controleer wie geboorteakte en reisdocument kan aanvragen, of de buitenlandse staat de Cubaanse afstamming erkent, welke vertalingen of legalisaties nodig zijn en wat gebeurt bij vertraging of weigering. Dit artikel behandelt risico’s van Cubaanse klinieken, bureaus, overeenkomsten en betalingen, niet buitenlands immigratie- of nationaliteitsrecht.
Juridische bronnen en beperkingen
- S1. Law 156/2022, Código de las Familias, GOC-2022-919-O99 — Kopie van de Staatsbladtekst; artikelen 130–135.
- S2. Law 165/2023, Ley de la Salud Pública, GOC-2026-122-O9 — Artikelen 137–138; gepubliceerd op 23 januari 2026; inwerkingtreding 90 dagen na publicatie.
- S3. Decree 133/2025, Reglamento de la Ley 165, GOC-2026-123-O9 — Artikelen 218–220; gepubliceerd op 23 januari 2026; inwerkingtreding 90 dagen na publicatie.
- S4. Resolution 1151/2022, Reglamento de la Reproducción Asistida en Seres Humanos, GOC-2022-1009-EX67 — Artikelen 7, 41, 42 en 43(4)(a); verenigbaarheid met het kader van 2026 is onopgelost.
- S5. Law 59/1987, Código Civil (secondary consolidated republication)— Artikelen 67, 75 en 312; secundaire herpublicatie bijgewerkt tot 8 november 2022, niet officieel; actuele tekst controleren.
