Cuba · Medische en donorvoorwaarden

Neutrale spreekkamer voor voortplantingsgeneeskunde met microscoop, blanco toestemmingspapieren en monsterpotje achter glas

Cuba: medische eisen en donatie van gameten bij draagzwangerschap

Reikwijdte en huidig juridisch kader

Per 22 oktober 2026 onderscheidt deze gids bindende rechtsregels van klinische praktijk bij geassisteerde voortplanting en «gestación solidaria» in Cuba. Besproken worden het Familiewetboek, wet 156/2022; de Volksgezondheidswet, wet 165/2023; decreet 133/2025 ter uitvoering van die gezondheidswet; en resolutie 1151/2022 van het ministerie van Volksgezondheid, waarin de gedetailleerde regels voor geassisteerde voortplanting staan die in de toegankelijke juridische bronnen zijn gevonden.

Wet 165 en decreet 133 zijn gepubliceerd in het Staatsblad, nummer 9 van 23 januari 2026, en traden volgens hun slotbepalingen 90 dagen later, op 23 april 2026, in werking. De onderzochte materialen tonen geen uitdrukkelijke intrekking van resolutie 1151/2022; de kernregels over toestemming, donatie en verboden praktijken sluiten aan bij de latere wet. Er is echter geen officieel geconsolideerd register gevonden dat de gelding van elke bepaling bevestigt, noch een volledig actueel pakket technische protocollen van het ministerie. De resolutie is daarom de gedetailleerde regeling die deze zoekactie heeft opgeleverd, maar de huidige status moet vóór een concrete behandelbeslissing worden bevestigd.

Dit artikel gaat over medische voorwaarden, de persoon die de zwangerschap draagt en gedoneerde gameten. Het bepaalt niet of een specifieke buitenlandse aanvrager toegang heeft tot een programma, hoe een ander land ouderschap erkent of of een bepaalde kliniek een dossier aanneemt.

Voorwaarden vooraf: toestemming, deskundig team en bevoegde kliniek

Vóór toepassing van technieken voor geassisteerde voortplanting eisen artikel 137(3) van wet 165 en artikel 5 van resolutie 1151 voorafgaande geïnformeerde toestemming in de vorm van een notariële openbare akte. De toestemming moet vrijwillig, geïnformeerd en uitdrukkelijk zijn. Volgens de resolutie geldt afzonderlijke toestemming voor iedere poging en kan deze vóór of tijdens de techniek worden ingetrokken. Bij een al door de rechter goedgekeurde solidariteitsdraagzwangerschap moet een Cubaanse jurist uitleggen welke gevolgen intrekking heeft voor de goedgekeurde procedure.

Behandeling moet plaatsvinden in instellingen die daarvoor zijn gecertificeerd. Het ministerie van Volksgezondheid stelt de eisen vast voor toelating en certificering van centra, diensten en gameten- of embryobanken. Een website, verklaring van een tussenpersoon of aanwezigheid van medische apparatuur bewijst de vereiste toelating niet.

De zorg wordt verleend door gekwalificeerde biomedische en multidisciplinaire teams. Bij solidariteitsdraagzwangerschap moet het medische team de bevoegde rechter volledige informatie geven over de toekomstige draagpersoon en de beoogde ouder of ouders. Voorafgaande rechterlijke toestemming is een wettelijke voorwaarde, geen optioneel kliniekformulier.

Wie kan deelnemen aan een solidariteitsdraagzwangerschap?

De artikelen 130–133 van het Familiewetboek stellen bijzondere voorwaarden. Zowel de toekomstige draagpersoon als iedere beoogde ouder moet ten minste 25 jaar zijn. Er moet een familieband of een nauwe emotionele relatie bestaan tussen de draagpersoon en de beoogde ouders; de wet beschrijft een open regeling met een onbekende persoon niet als een normaal toelaatbaar geval.

De regeling moet altruïstisch zijn en mag de gezondheid van betrokkenen niet in gevaar brengen. Het wetboek noemt als begunstigden een vrouw die om medische redenen niet kan dragen, een alleenstaande man of een mannelijk koppel. Waar van toepassing moeten andere technieken voor geassisteerde voortplanting zijn uitgeput of zijn mislukt. De rechter houdt rekening met het belang van het mogelijk geboren kind.

  • De draagpersoon moet volledig oordeelsbekwaam zijn, een goede lichamelijke en geestelijke gezondheid hebben en een leeftijd hebben die een succesvolle zwangerschap tot aan de geboorte mogelijk maakt.
  • Zij mag niet eerder aan een solidariteitsdraagzwangerschap hebben deelgenomen.
  • Zij levert geen eigen eicel. De procedure berust op embryotransfer met een geavanceerde techniek voor geassisteerde voortplanting.
  • De rechterlijke toestemming moet vóór de medische procedure zijn verkregen. Zonder die toestemming mag de kliniek geen embryo overbrengen.

    De embryotransfer moet binnen 365 dagen na de rechterlijke toestemming beginnen. De rechter kan deze termijn eenmaal met 60 dagen verlengen door een nieuwe rechterlijke beslissing. Controleer de datum van de beschikking en vraag een verlenging bij de rechter aan; de planning van de kliniek verlengt de wettelijke termijn niet vanzelf.

    De gevolgen van handelen zonder toestemming zijn aanzienlijk: volgens artikel 134 van het Familiewetboek wordt de afstamming dan bepaald volgens de regels voor natuurlijke voortplanting. Het ontbreken van toestemming of een andere schending van de voorwaarden in deze afdeling kan ook leiden tot permanente uitsluiting van het verantwoordelijke medische personeel en toepasselijke strafrechtelijke aansprakelijkheid.

Medische geschiktheid: wat de wet vereist

Het Familiewetboek stelt de geschiktheidsvoorwaarden voor de draagpersoon vast. De artikelen 9 en 12 van resolutie 1151 voegen een multidisciplinaire beoordeling toe van de voortplantingscapaciteit, de kans op succes en de risico’s voor de betrokkenen en het mogelijke kind. Omdat de huidige status van de resolutie niet is bevestigd in een officieel geconsolideerd register, moet het centrum aangeven welk protocol het nu toepast.

Er is geen volledige openbare lijst van medische contra-indicaties voor draagpersonen bekend en geen uitputtende catalogus van verplichte laboratoriumtests voor donoren. Uit het ontbreken van zo’n lijst mag geen universele BMI-grens, verplicht aantal eerdere bevallingen, specifieke psychologische test of gesloten lijst van infecties worden afgeleid. Een kliniek kan een medisch onderbouwd criterium of goedgekeurd technisch protocol toepassen, maar moet de schriftelijke basis noemen en uitleggen of het om wetgeving, een ministeriële norm of eigen kliniekbeleid gaat.

Vraag bij afwijzing om een schriftelijke motivering met de medische bevinding, de toegepaste regel of het protocol en de mogelijkheid van herbeoordeling of een alternatieve techniek. De wet vereist een onderbouwde veiligheidsbeoordeling, maar garandeert geen toelating of behandelsucces.

Leeftijdsgrenzen en criteria per techniek

Artikel 12 van resolutie 1151 noemt algemene leeftijdsgrenzen: vrouwen moeten in beginsel minstens 20 en maximaal 45 jaar zijn; mannen minstens 20 en maximaal 55. Voor solidariteitsdraagzwangerschap geldt een specifiek hogere minimumleeftijd: het Familiewetboek vereist dat de draagpersoon en iedere beoogde ouder minstens 25 jaar zijn. Verwar deze regels niet met de leeftijd van de donor.

Artikel 13 staat uitzonderlijk toegang boven de algemene maximumleeftijd toe als de gezondheid van moeder en kind dat rechtvaardigt, na beoordeling en goedkeuring door een multidisciplinaire deskundigencommissie die door de minister van Volksgezondheid wordt geactiveerd. Het artikel voorziet ook in leeftijdsgrenzen per techniek. De uitzondering geldt niet automatisch en kan niet alleen door de kliniek worden verleend. Vraag vóór de start een schriftelijke beslissing van de bevoegde instantie.

De regeling koppelt bepaalde methoden aan medische indicaties: conventionele IVF voor personen jonger dan 40 met medisch bevestigde ovariële reserve; ICSI bij verminderde of afwijkende spermaparameters of obstructieve azoöspermie; en IVF met gedoneerde eicellen voor personen ouder dan 40 of jonger dan 40 met bevestigde verminderde ovariële reserve. Dit zijn criteria voor specifieke methoden, geen universele checklist voor elke draagzwangerschap.

Donorleeftijd en maximumaantal geboorten

Artikel 223 van wet 165 en artikel 28 van resolutie 1151 stellen de donorleeftijd vast op 20 tot en met 34 jaar. Conceptie met materiaal van één donor is beperkt tot twee geboorten. Deze regel geldt voor de donor, niet voor beoogde ouders of de draagpersoon.

Volgens artikel 29 van resolutie 1151 moet het centrum de identiteit van de donor betrouwbaar controleren en eerdere donaties en daaruit voortgekomen geboorten nagaan. De grens moet worden bewaakt met een traceerbaarheidssysteem, niet alleen met een onbevestigde mondelinge verklaring. Als het aantal geboorten de grens overschrijdt, moeten resterende monsters van die persoon volgens de toepasselijke regels voor biologisch materiaal worden vernietigd.

Vraag vóór acceptatie van het materiaal hoe het centrum identiteit, eerdere donaties en geboorten controleert, het resultaat vastlegt en gebruik boven de grens voorkomt. Het ontbreken van een duidelijk traceerbaar proces is geen onbelangrijk administratief detail.

Donatievoorwaarden, identiteit en vergoeding

Donatie van gameten of embryo’s moet plaatsvinden op basis van een formele, altruïstische overeenkomst, zonder vergoeding tussen donor, begunstigden en het bevoegde ontvangende centrum. Artikel 43 van resolutie 1151 classificeert betaling of ontvangst van financiële vergoeding bij geassisteerde voortplanting als een zeer ernstige overtreding. De donor kan bekend of anoniem zijn. Als de donatie met de begunstigden wordt afgesproken, geeft artikel 222(2) van wet 165/2023 de donor de keuze om wel of niet deel te nemen aan een ouderschaps- of meerouderschapsproject; de concrete overeenkomst en de gevolgen volgens het familierecht moeten worden gecontroleerd en mogen niet worden verondersteld.

Artikel 222(3) staat de donor ook toe de overeenkomst met het bevoegde centrum in te trekken als de donor de gedoneerde gameten zelf nodig heeft, mits die op het moment van intrekking nog beschikbaar zijn. Deze bepaling ziet uitdrukkelijk op de overeenkomst met het centrum en regelt niet vanzelf alle gevolgen van een afzonderlijke overeenkomst met begunstigden. Vraag het centrum vóór gebruik van opgeslagen donormateriaal schriftelijk hoe het een intrekking behandelt, de beschikbaarheid controleert en betrokken begunstigden informeert; laat elke overeenkomst door een Cubaanse jurist beoordelen.

Verwar betaling aan een donor niet met kosten van de draagpersoon. Het Familiewetboek verbiedt vergoeding, geschenken en andere voordelen bij solidariteitsdraagzwangerschap, maar laat uitdrukkelijk de wettelijke onderhoudsplicht voor het ongeboren kind en vergoeding van kosten door zwangerschap en bevalling onverlet. Deze beperkte kostenuitzondering schept geen algemeen recht om gameten te kopen of een donor te betalen. Voorgestelde kosten of voordelen moeten afzonderlijk worden beoordeeld onder de overeenkomst en het Cubaanse recht.

Anonieme donatie garandeert niet absoluut dat identiteit nooit mag worden onthuld. De regels beschermen vertrouwelijkheid, maar voorzien in beperkte uitzonderingen.

Donorscreening: onderzoek is vereist, maar geen volledige testlijst gevonden

De regeling bevat verplichtingen rond screening. Volgens artikel 43 van resolutie 1151 is het een ernstige overtreding om voorafgaande informatie of onderzoeken weg te laten die de belangen van donoren en gebruikers moeten beschermen. Ook nalatige overdracht van een aangeboren of erfelijke aandoening is een ernstige overtreding. Centra moeten medische dossiers en registers van donoridentiteit en donaties bijhouden.

De toegankelijke bepalingen die zijn onderzocht noemen echter geen uitputtend verplicht pakket infectie- of genetische tests, geldigheidsduur, quarantaineregels of intervallen voor herhaling. Dit is een beperking van het onderzoek, geen bewijs dat er geen eisen staan in een actueel ministerieel protocol, technische norm of instructie van het centrum. Een kliniek hoort een specifiek panel niet als wettelijk vastgestelde lijst te presenteren zonder het toepasselijke instrument en artikel te noemen.

Relevant is ook een latere officiële regeling: Resolutie 174/2025 van het ministerie van Volksgezondheid, gepubliceerd in Staatsblad nr. 40 op 6 mei 2026. Zij regelt de organisatie van seksuele en reproductieve gezondheidsdiensten, waaronder bepalingen gericht op adolescenten; zij bevat geen volledig testpanel voor gametendonoren en vervangt Resolutie 1151/2022 niet uitdrukkelijk. Een afzonderlijk ministerieel protocol is daarmee niet uitgesloten.

Vraag het schriftelijke donorscreeningsprotocol op: medische en familiegeschiedenis; beoordeling van infectieuze en genetische risico’s; laboratoriumtests; uitvoerend laboratorium; geldigheidsduur van uitslagen; momenten voor hertesten; aanpak van positieve of onduidelijke uitslagen; en bescherming van identiteit in de dossiers. De kliniek moet per punt onderscheid maken tussen bindende wet, goedgekeurd protocol en eigen risicogebaseerd beleid.

Beperkingen voor laboratorium en embryo’s

Artikel 138 van wet 165 en artikelen 41 en 43 van resolutie 1151 verbieden of sanctioneren verschillende praktijken: geassisteerde voortplanting zonder vrijwillige toestemming; embryo’s maken voor andere doeleinden dan voortplanting; overdracht van embryo’s die zijn ontstaan uit gameten die voor onderzoek of experimenten zijn gebruikt; productie van interspecifieke hybriden; klonen; en solidariteitsdraagzwangerschap zonder voorafgaande rechterlijke toestemming.

Er bestaat een belangrijk bronnenconflict: de oudere resolutie 1151 noemt toegestane klinische proeven in de bepaling over interspecifieke hybriden, terwijl de latere wet 165 het verbod zonder die uitzondering formuleert. Vertrouw niet op de oudere tekst als toestemming; vraag een actuele Cubaanse juridische uitleg voordat u een uitzondering inroept.

De resolutie classificeert ook niet-toegestane technieken, behandeling in een niet-gecertificeerd centrum, overdracht zonder vereiste biologische levensvatbaarheidsgaranties, geslachtsselectie, niet-toegestane genetische manipulatie, in-vitro-ontwikkeling van embryo’s langer dan zes dagen na bevruchting en bepaalde onjuiste praktijken rond embryo-creatie of -overdracht als zeer ernstige overtredingen. In beginsel mogen maximaal twee embryo’s per vrouw per cyclus worden overgebracht; uitzonderlijk maximaal drie bij een uitdrukkelijke medische indicatie en toestemming van de directeur van de betrokken ziekenhuisafdeling. Voor de hoogtechnologische procedures die relevant zijn voor solidariteitsdraagzwangerschap stelt artikel 19 een maximum van drie voortplantingscycli per vrouw vast; laagtechnologische cycli zijn afzonderlijk geregeld, zodat dit aantal niet zonder onderscheid op iedere methode mag worden toegepast.

Vraag vóór de procedure welke actuele regel voor de concrete techniek geldt en laat elke gestelde uitzondering schriftelijk vastleggen. Vertrouw niet op de mondelinge toezegging van een tussenpersoon dat een grens kan worden omzeild.

Toestemming, vertrouwelijkheid en medische dossiers

Notariële toestemming is verplicht, maar vervangt geen medische voorlichting. Vóór ondertekening moet iedere deelnemer de voorgestelde techniek, belangrijke risico’s, alternatieven, het gebruik en de opslag van gameten of embryo’s, de rol van iedere persoon en de te maken dossiers begrijpen. Resolutie 1151 vereist ook notariële geïnformeerde toestemming voor cryopreservatie; gebruik van ingevroren gameten of embryo’s vereist voorafgaande toestemming van de directeur van de bevoegde ziekenhuisafdeling.

Bij anonieme donatie zijn de persoonsgegevens van de donor vertrouwelijk. De resolutie staat identiteitsbekendmaking toe als die noodzakelijk is om een concreet levensgevaar af te wenden of een wettig doel te bereiken; toegang blijft beperkt en bekendmaking voor juridische doeleinden verloopt via de rechter. Artikel 122 van het Familiewetboek erkent voor het kind, wanneer dit relevant is voor de gezondheid, het recht te weten dat het via geassisteerde voortplanting is verwekt en informatie te verkrijgen over de zwangerschaps- of genetische oorsprong en medische gegevens van de donor. De identiteit blijft in beginsel uitgesloten; een uitzondering vereist een door de rechter vastgesteld relevant motief.

Bewaar kopieën van alle notariële toestemmingen, medische rapporten, screeningsresultaten, opslag- of gebruiksvergunningen, rechterlijke beslissing en schriftelijke uitleg van de kliniek. Vraag wie toegang heeft tot elk dossier en welke wettelijke uitzonderingen op vertrouwelijkheid gelden.

Bindend recht en kliniekbeleid: praktische vergelijking

OnderwerpGeïdentificeerde bindende regelWat aan de kliniek te vragen
DraagpersoonMinstens 25 jaar; familieband of nauwe emotionele band; goede lichamelijke en geestelijke gezondheid; geen eerdere solidariteitsdraagzwangerschap; geen eigen eicel; rechterlijke toestemming vóór behandeling.Welke medische beoordelingen zijn vereist en welk schriftelijk ministerieel protocol of kliniekbeleid ondersteunt elk aanvullend criterium?
Gametendonor20–34 jaar; maximaal twee geboorten per donor; controle van identiteit en eerdere donaties/geboorten; formele altruïstische donatie zonder vergoeding.Hoe worden identiteit, eerdere geboorten, laboratoriumuitslagen en traceerbaarheid gecontroleerd en vastgelegd?
Medische screeningVoorafgaande informatie/onderzoeken en een onderbouwde multidisciplinaire risicobeoordeling zijn vereist; nalatige overdracht van erfelijke of aangeboren ziekten is sanctioneerbaar.Geef de exacte testlijst, geldigheidsduur, regels voor herhaling en juridische/protocolverwijzing. Presenteer intern beleid niet zonder bron als wet.
Techniek en instellingGecertificeerd centrum, voorafgaande notariële toestemming, rechterlijke toestemming voor solidariteitsdraagzwangerschap en naleving van techniek- en embryotransferlimieten.Toon de huidige certificering, het behandelplan, de transferlimiet en elke schriftelijke uitzonderingsvergunning.

Een kliniek kan aanvullende, evidence-based veiligheidscriteria toepassen en meer tests aanbevelen dan het uitdrukkelijke wettelijke minimum. Transparantie is doorslaggevend: strenger medisch beleid is niet automatisch onrechtmatig, maar mag niet ten onrechte als wettelijke leeftijdsgrens, test of toelatingsvoorwaarde worden voorgesteld. Omgekeerd kan intern beleid een bindende plicht of verbod niet opzijzetten.

Documenten die vóór instemming moeten worden opgevraagd

  • De actuele rechtsgrond en het artikelnummer voor elke grens, inclusief bevestiging dat resolutie 1151/2022 na de gezondheidsrechtelijke wijzigingen van 2026 nog geldt.
  • Bewijs van toelating of certificering van het centrum, de dienst en de relevante gameten-/embryobank voor de geplande technieken.
  • Een schriftelijk medisch rapport over de beoogde ouders en toekomstige draagpersoon met geschiktheid, risico’s, alternatieven en contra-indicaties.
  • Het donorscreeningsprotocol, relevante laboratoriumuitslagen, medische/familiegeschiedenis en bevestiging dat identiteit en de grens van twee geboorten zijn gecontroleerd.
  • Schriftelijke voorwaarden die het intrekkingsrecht van de donor op grond van artikel 222(3) van wet 165/2023 uitleggen, inclusief hoe het centrum de beschikbaarheid van gameten controleert en met een afzonderlijke overeenkomst met begunstigden omgaat.
  • Alle vereiste notariële toestemmingen; de voorafgaande rechterlijke toestemming voor solidariteitsdraagzwangerschap; en bij opgeslagen materiaal de vereiste opslagtoestemming en gebruiksvergunning.
  • Een schriftelijk plan voor de techniek, embryotransfer, het aantal cycli, dossiers en vertrouwelijkheid, plus de bron van elke uitzonderingsvergunning.

Bewaar alle stukken in één gedateerd dossier. Is een document alleen in het Spaans beschikbaar, laat het dan betrouwbaar vertalen voordat u toestemming ondertekent of een belangrijke juridische voorwaarde aanvaardt.

Waarschuwingssignalen om het proces stil te leggen

Leg het proces stil en vraag onafhankelijk Cubaans juridisch en medisch advies als de kliniek of tussenpersoon behandeling of embryotransfer vóór rechterlijke toestemming voorstelt, geen certificering kan tonen, betaling aan de donor aanbiedt, niet kan uitleggen hoe identiteit en eerdere geboorten worden gecontroleerd, voorafgaande onderzoeken of medische dossiers weglaat, of druk zet om te tekenen zonder notariële uitleg van risico’s en alternatieven.

Pauzeer ook als de kliniek beweert dat een test, leeftijdsgrens of psychologische beoordeling “wettelijk verplicht” is maar geen instrument en artikel kan noemen, of zegt dat een wettelijke voorwaarde kan worden overgeslagen omdat de kliniek de zaak accepteert. Vraag om een schriftelijke onderbouwing.

Aandachtspunten en veilige vervolgstappen

De toegankelijke teksten leggen belangrijke regels vast, maar bevatten geen volledig actueel testpakket voor donoren of alle klinische protocollen van centra. Ook moet aan de hand van actuele documenten van het ministerie van Volksgezondheid worden bevestigd dat elke gedetailleerde bepaling van resolutie 1151/2022 na de hervormingen van 2026 nog geldt.

Vraag vóór betaling of medicatie aan het bevoegde Cubaanse centrum om het actuele schriftelijke protocol en laat een jurist met kennis van Cubaans recht controleren: de toepasselijke versie van de gezondheidsregels; medische criteria voor de concrete draagpersoon en techniek; screening en traceerbaarheid van gameten; notariële stukken; en de stukkenlijst en termijnen voor rechterlijke toestemming. Als een deelnemer buitenlander of niet-ingezetene is, moet toegang en geschiktheid apart worden bevestigd en niet uit de algemene regels worden afgeleid. De behandeling mag niet beginnen enkel omdat de kliniek het dossier accepteert.

Bronnen en verificatiegrenzen

De teksten van wet 165/2023, decreet 133/2025, het Familiewetboek en resolutie 1151/2022 zijn vooral toegankelijk via reproducties op websites van derden. Het officiële Staatsbladregister vermeldt wet 165/2023, decreet 133/2025 en resolutie 174/2025; van resolutie 174/2025 is ook de officiële pdf beschikbaar. De volledige officiële tekst van Staatsbladnummer 9 en de actuele geconsolideerde status van resolutie 1151/2022 staan niet vast. Laat een Cubaanse jurist, voordat u erop vertrouwt, de actuele tekst en eventuele afzonderlijke ministeriële protocollen bevestigen.

Laatst bijgewerkt:

Auteur: Khachatrian Razmik, LL.M.

Internationale juridische diensten voor draagmoederschap en afstamming — LEX SURROGACY van Lex Agency · Auteursprofiel · Redactionele richtlijnen