België: medische en donorvoorwaarden bij draagmoederschap
Wettelijk kader en belangrijkste onderscheid
België heeft geen afzonderlijke, alomvattende wet voor draagmoederschap. Dat betekent niet dat elke regeling is toegestaan of dat een kliniek een aanvraag moet aanvaarden. Bij medisch begeleide voortplanting, donorgameten en ingevroren embryo’s gelden de wet van 6 juli 2007 en medische veiligheidsregels. Een klinische beslissing en het latere juridische ouderschap van het kind zijn verschillende vragen. Deze gids behandelt medische en donorvoorwaarden, niet het volledige recht inzake contracten, afstamming, nationaliteit of reizen.
Onderscheid drie niveaus: bindende wetgeving voor medisch begeleide voortplanting, medische veiligheidsnormen en beroepsplichten, en het eigen toelatingsbeleid van elk fertiliteitscentrum. Een medische indicatie, genetische band of multidisciplinaire beoordeling kan voor een centrum doorslaggevend zijn zonder een uniforme Belgische wettelijke eis te zijn. Klinische goedkeuring regelt de latere afstamming niet.
Leeftijd en medische beoordeling
Volgens artikel 4 mogen eicellen bij een meerderjarige vrouw worden weggenomen en een aanvraag voor embryotransfer of inseminatie worden ingediend tot de dag vóór haar 46e verjaardag. De transfer of inseminatie zelf kan plaatsvinden tot de dag vóór haar 48e verjaardag. Dit zijn aparte stappen, geen recht op draagmoederschap. Bepaal bij wie de ingreep plaatsvindt; pas de grenzen niet automatisch toe op de wensvader of als volledige wettelijke regeling voor de draagvrouw.
Een uitzondering staat bij medische indicatie afname voor het invriezen van gameten, overtallige embryo’s of gonadaal materiaal bij een minderjarige toe. Zij laat geen gewone inseminatie of draagmoederschapsbehandeling van minderjarigen toe. Oudere, niet bijgewerkte versies van de wet van 2007 vermelden andere leeftijden; gebruik de bepaling die sinds 6 januari 2017 gewijzigd geldt.
IVF en cryopreservatie van het betrokken voortplantingsmateriaal mogen alleen in erkende fertiliteitscentra plaatsvinden. Waar aangewezen onderzoekt het centrum de evaluatie van onvruchtbaarheid of verminderde vruchtbaarheid, geeft correcte informatie en biedt psychologische begeleiding vóór en tijdens de behandeling. Bij draagmoederschap verwacht men een afzonderlijke beoordeling van de draagvrouw, de herkomst van gameten en embryo’s en de wensouders. Vraag het behandelteam om de concrete screeningslijst.
Toestemming, gameten en donorveiligheid
Vóór medische stappen vereist artikel 7 een overeenkomst tussen centrum en de wensouder of wensouders. Daarin staan identiteit, leeftijd, adres en gegevens van het centrum; bij een paar ondertekenen beiden. Deze klinische overeenkomst bewijst niet dat een particulier draagmoederschapscontract afdwingbaar is of dat ouderschap na de geboorte overgaat. Vraag welke toestemmingen nodig zijn voor afname, opslag, donatie, transfer en latere wijziging van instructies.
Gameten mogen alleen kosteloos worden gedoneerd; handel in menselijke gameten is verboden. Volgens de geldende regels kunnen bepaalde kosten of inkomensverliezen worden vergoed, maar niet de aankoopprijs van eicellen of sperma. Donaties voor eugenetische selectie of niet-medische geslachtskeuze zijn verboden; matching van donor en ontvanger wordt daarvan onderscheiden. Gelijktijdige inseminatie met gameten van verschillende donoren is verboden. Dit geldt ook bij draagmoederschap met een donor.
Artikel 55 bepaalt dat gameten van één donor niet mogen leiden tot geboorten bij meer dan zes verschillende vrouwen; dit is geen maximum van zes kinderen. Voor twee vrouwen met een gezamenlijk ouderschapsproject bestaat een bijzondere telregel. Bij geïmporteerd materiaal zijn extra controles in de gereguleerde keten nodig. Het geneesmiddelenagentschap meldde in 2025 daadwerkelijke overschrijdingen. Vraag hoe het centrum donoridentiteit, veiligheid, traceerbaarheid en de zesvrouwenregel controleert in plaats van bankreclame te vertrouwen.
Sinds september 2023 verplicht het gewijzigde artikel 55 centra een databank tussen fertiliteitscentra te gebruiken bij de controle van de grens van zes vrouwen per donor. Bij gameten uit het buitenland moet het ontvangende centrum bovendien aan de leverancier garanties vragen dat de Belgische grens niet wordt overschreden en dat het materiaal niet aan meer ontvangers in België wordt verstrekt dan toegestaan. De controle is een verplichting van het centrum, niet enkel van de wensouders. Vraag vóór invoer of terugplaatsing schriftelijke bevestiging van traceerbaarheid en quotacontrole; een catalogus van een buitenlandse donorbank volstaat niet.
Anonimiteit, embryo’s en centrumbeleid
De geconsolideerde wet gaat bij gametendonatieprogramma’s uit van anonimiteit, maar staat niet-anonieme donatie toe op grond van een overeenkomst tussen donor en ontvanger. In juni 2026 keurde de regering een ontwerp voor ruimere afschaffing van anonimiteit goed; het officiële bericht noemde dit nog een voorstel in het wetgevingsproces. Goedkeuring en inwerkingtreding zijn voor deze gids niet aangetoond. Raadpleeg het actuele Belgisch Staatsblad en de schriftelijke toelichting van het centrum voordat anonimiteit of latere identiteitsinzage wordt toegezegd. Een wezenlijke kanttekening is arrest 102/2024 van het Belgische Grondwettelijk Hof van 26 september 2024. Het Hof achtte het absolute verbod om een donorkind identificerende of niet-identificerende informatie over de gametendonor te geven ongrondwettig. Het handhaafde echter de gevolgen van de betrokken bepalingen tot de inwerkingtreding van nieuwe wetgeving en uiterlijk tot en met 30 juni 2027. Het arrest bewijst niet dat het wetsontwerp van 2026 al in werking is getreden.
Donatie en bewaring van overtallige embryo’s volgen eigen regels over toestemming en bestemming; eicel-, sperma- en embryodonatie zijn niet automatisch gelijk. Pre-implantatie genetisch onderzoek voor eugenetische doeleinden of gewone geslachtskeuze is verboden, met een beperkte uitzondering ter vermijding van geslachtsgebonden ziekten. Bijzondere therapeutische situaties vergen aparte beoordeling. Een donorovereenkomst of laboratoriumuitslag vervangt de veiligheids- en informatieplichten niet.
De artikelen 22 en 26 regelen de donatie van overtallige embryo’s afzonderlijk: volgens de geconsolideerde wet is die kosteloos en anoniem; embryo’s van dezelfde donor of hetzelfde donorpaar mogen niet bij meer dan zes verschillende vrouwen tot geboorten leiden. Ook voor ingevoerde embryo’s moet het centrum garanties van de leverancier over de Belgische grens vragen. Artikel 57 staat daarentegen uitdrukkelijk niet-anonieme gametendonatie toe wanneer donor en ontvanger dat overeenkomen. Omdat het wetsontwerp uit 2026 de anonimiteit van beide donatievormen betreft, moet u vóór de keuze nagaan welke wijzigingen en overgangsregels daadwerkelijk gelden. Een oud toestemmingsformulier is daarvoor geen bewijs.
UZ Gent illustreert het verschil tussen wet en centrumbeleid. Het traject voor hoogtechnologisch draagmoederschap beschrijft genetisch materiaal van minstens één wensouder, een vroege verwijzing naar een jurist en een multidisciplinair besluit vóór behandeling. Het centrum overweegt sommige uiteenlopende gezinsvormen, zonder algemeen wettelijk toelatingsrecht. Op de leeftijdspagina zijn bepaalde grenzen voor eiceldonoren als centrumcriteria aangeduid, niet als wettelijke grenzen.
Leeftijdsgrenzen horen bij een bepaalde persoon en behandeling. In de gepubliceerde tabel van UZ Gent geldt voor embryotransfer naar een draagmoeder de dag vóór haar 45e verjaardag, terwijl artikel 4 voor embryotransfer of inseminatie bij een meerderjarige vrouw algemeen de dag vóór de 48e verjaardag noemt en voor de aanvraag een vroegere grens. Zonder vaststelling van de rechtsgrond mag de specifieke grens van UZ Gent niet als nationale wettelijke leeftijdsgrens worden gepresenteerd. Vraag of ze voortvloeit uit het centrumprotocol, een rechtsinterpretatie of een andere bindende eis. Controleer leeftijd en medische geschiktheid van de eiceldonor, spermadonor, draagmoeder en eventuele behandelde wensmoeder afzonderlijk.
Overzicht: wet of centrumbeleid
| Voorwaarde | Wet of centrumbeleid |
|---|---|
| Leeftijd voor afname of eerste aanvraag | Wet: meerderjarige vrouw vóór haar 46e verjaardag; geen algemene toestemming voor draagmoederschap. |
| Donoren en medische screening | Wet: kosteloosheid, veiligheid en quota; het centrum voegt klinische criteria toe. |
| Toelating tot draagmoederschap | Individuele medisch-ethische beoordeling; geen uniforme wettelijke Belgische toelatingslijst. |
Documenten, weigering en vervolgstappen
Stuur vóór toezeggingen een schriftelijke casusbeschrijving met wensouders, draagvrouw, genetische bijdragers, bekende donor of donorbank en bewaarplaats van monsters. Vraag medische indicatie en dossiers, donoronderzoek en traceerbaarheid, opslag- en transfertoestemmingen, behandelprotocol, leeftijdscontrole en schriftelijke kostenverklaring. Laat wettelijke verplichtingen van centrumbeleid onderscheiden en vraag afzonderlijk onafhankelijk juridisch advies over afstamming.
Controleer vóór een transfer vier zaken: de identiteit, leeftijd en voortplantingsrol van alle betrokkenen; schriftelijke draagmoederschapscriteria van het centrum en eisen aan herkomst, screening en invoer van materiaal; vereiste schriftelijke toestemmingen voor afname, bewaring, donatie en transfer, inclusief de wijzigingsregels; en afzonderlijk juridisch advies over afstamming vóór een zwangerschap wordt nagestreefd. Dit is een praktische documentenlijst, geen uniform Belgisch wettelijk aanvraagformulier. Als het centrum de voorgestelde combinatie van draagmoeder, donormateriaal en wensouders niet accepteert, vraag dan om een schriftelijke uitleg. Medische aanvaarding, terugbetaling en juridische afstamming zijn afzonderlijke beslissingen.
Voor inseminatie met donorgameten eist artikel 61 een aangetekende aanvraag van de ontvangster aan het centrum; bij een paar tekenen beide aanvragers. Het centrum antwoordt binnen twee maanden na verzending. Pas deze bijzondere procedure niet automatisch toe op iedere IVF- of draagmoederschapscasus: vraag of zij geldt en bewaar verzendbewijs en antwoord.
Wijst een centrum een verzoek om medisch begeleide voortplanting af, dan schrijft artikel 5 een schriftelijke mededeling voor binnen één maand na het artsenbesluit. Daarin staan medische redenen of een beroep op de gewetensclausule en desgevraagd gegevens van een ander centrum. Dit biedt geen beroep met gegarandeerde toegang tot draagmoederschap. Bewaar correspondentie, vraag welke criteria doorslaggevend waren en overweeg een ander erkend centrum of juridisch advies vóór onomkeerbare stappen.
Voorbeeld: de draagvrouw wordt medisch beoordeeld, terwijl donoreicellen uit een buitenlandse bank komen. Het team moet transfervrouw en eiceldonor onderscheiden, de leeftijd per ingreep, donorveiligheid en zesvrouwenregel controleren en toetsen of het eigen protocol dit toelaat. Ook een medisch goedgekeurde transfer regelt de afstamming niet. Bestel geen gameten en teken geen verplichtingen voordat dit is bevestigd.
Kortom: de Belgische voortplantingswet stelt bindende grenzen, verboden en toestemmingsvereisten, maar verstrekt geen algemene draagmoederschapstoelating. Vraag het centrum om een schriftelijk besluit, controleer de actuele donorregels en laat afstamming afzonderlijk beoordelen.
Bronnen
- Consolidated Belgian Act of 6 July 2007, amendments through 17 May 2024 (S01)
- Belgian Institute for the Equality of Women and Men, 2026 recommendation on surrogacy (S02)
- UZ Gent: Donation and surrogacy (S03)
- UZ Gent legal and centre-specific age limits (S04)
- Belgian Council of Ministers, donor anonymity draft in second reading, 20 June 2026 (S05)
- FAMHP, donor quota breach report, 6 June 2025 (S06)
- Bioethics Advisory Committee opinion 86, 2023 (S07)
- Belgian Constitutional Court, judgment 102/2024 of 26 September 2024 (donor information; preserved effects to 30 June 2027) (S08)
