België · Klinieken, bureaus, contracten en betalingen

Redactionele scène met afgeschermde contracten en betaaloverzichten

Draagmoederschap in België: klinieken, bemiddelaars, contracten en betalingen

Het juridische uitgangspunt

België kent geen allesomvattende specifieke regeling voor draagmoederschap; draagmoederschap is op zichzelf evenmin uitdrukkelijk verboden. Daaruit volgt geen toestemming een traject te verkopen, een kind op te eisen of juridisch ouderschap met een privécontract te verkrijgen. Het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen wees in 2026 opnieuw op dit juridische vacuüm. Onderzoek daarom iedere handeling, aanbieder, betaling en beoogd rechtsgevolg afzonderlijk in plaats van enkel te vragen of draagmoederschap voorkomt.

Het Grondwettelijk Hof verklaarde in arrest nr. 56/2023 van 30 maart 2023, overweging B.4, dat draagmoederschap feitelijk wordt toegepast, maar een overeenkomst om betrokkenen te binden, bijvoorbeeld tot afgifte van het kind bij de geboorte, ongeoorloofd en zonder rechtsgevolg is en niet gedwongen kan worden uitgevoerd. Een gegarandeerde overdracht mag dus niet als koopbare dienst worden voorgesteld. Afzonderlijke wettelijk voorgeschreven overeenkomsten met een fertiliteitscentrum blijven daarvan te onderscheiden. Het Hof beperkte zijn eigenlijke beslissing uitdrukkelijk tot de grondwettigheid van artikel 318, § 4, van het oude Burgerlijk Wetboek, over betwisting van het vermoeden van vaderschap van de echtgenoot van de draagvrouw. De overweging in B.4 beslist niet over de geldigheid van iedere afzonderlijke bepaling van een medische of bemiddelingsovereenkomst.

Drie verschillende afspraken

Bepaal eerst alle contractspartijen. Een erkend fertiliteitscentrum kan medisch begeleide voortplanting verrichten en de voorgeschreven behandelingsovereenkomst tekenen. Wensouders en draagvrouw kunnen praktische verwachtingen vastleggen maar geen afdwingbare afgifte van het kind regelen. Een bureau kan matching, begeleiding of vertaling aanbieden zonder dat de vergoeding vanzelf een toegelaten medische kost wordt. Noteer vóór betaling per functie de betrokken rechtspersoon, bankrekening en toepasselijke wetgeving.

Fertiliteitscentrum: diensten en grenzen

Artikel 3 van de wet van 6 juli 2007 betreffende medisch begeleide voortplanting reserveert IVF en bewaring van embryo’s of gameten voor erkende fertiliteitscentra. Artikel 5 geeft centra ruimte een verzoek om medische redenen of wegens gewetensbezwaren te weigeren. Een advertentie, tussenpersoon of eerste consult bewijst dus niet dat een bepaald centrum draagmoederschap of bepaalde deelnemers aanvaardt. Vraag rechtstreeks schriftelijke bevestiging van de behandeling en de personen die partij worden bij de medische overeenkomst.

Als een centrum een aanvraag voor medisch begeleide voortplanting aanvaardt, verplicht artikel 6 van de wet van 6 juli 2007 tot informatie en psychologische begeleiding vóór en tijdens de behandeling. Artikel 7 vereist vóór elke medische handeling een schriftelijke overeenkomst tussen het centrum en de personen die voor die behandeling als initiatiefnemers van het ouderschapsproject gelden; identiteit, leeftijd, adres en centrumgegevens worden vastgelegd. Bij een paar tekenen beiden en worden twee exemplaren opgesteld. Artikel 8 regelt schriftelijk ondertekende wijzigingen van instructies. Bij draagmoederschap mag men niet aannemen dat wensouders, de behandelde vrouw en wettelijke ondertekenaars dezelfde personen zijn. Vraag het centrum schriftelijk ieders rol en vereiste toestemming te bevestigen. Deze medische overeenkomst draagt geen juridisch ouderschap over en dwingt geen overdracht van het kind af.

Weigering van een centrum betekent niet automatisch dat draagmoederschap strafbaar is of de aanvragers altijd ongeschikt zijn. Artikel 5 vereist een schriftelijke weigering binnen een maand na het besluit van de arts, met medische reden of gewetensclausule en desgevraagd gegevens van een ander centrum. Vraag de eigenlijke brief en vertrouw niet alleen op een bemiddelaar die spreekt van “goedkeuring” of “afwijzing”. Of een centrum een eigen draagmoederschapstraject aanbiedt, moet individueel worden vastgesteld.

Bureaus en bemiddelaars

Het ontbreken van een specifieke regeling bewijst niet dat België een officieel vergunningenstelsel voor draagmoederschapsbureaus of een algemeen toegestane betaalde wervingsmarkt kent. Omgekeerd maakt het ontbreken van een afzonderlijk verbod niet iedere commissie rechtmatig. Vraag bedrijfsnaam, registratie, adres, toegelaten werkzaamheden, echte medische partner, beleid tegen belangenconflicten en volledige tarieflijst. Controleer onafhankelijk bij het centrum. Een advertentie voor een “gegarandeerd Belgisch pakket” bewijst niets.

Een draagmoederschapsafspraak garandeert geen ouderschap

Een document kan afspraken bevatten over afspraken bij de arts, communicatie, verblijf en bewijs van kosten. Het kan medische toestemming niet vervangen, de afgifte van het kind niet afdwingen en geen juridische afstamming regelen. Vermijd boetes wegens weigering tot afstaan, onherroepelijke medische keuzes en automatische ouderstatus. Arrest 56/2023 gaat uitdrukkelijk over de ongeldigheid van een bindende afgiftebelofte. Andere zelfstandige bedingen vergen afzonderlijke beoordeling; niet iedere bepaling is zonder meer geldig of ongeldig.

Medische zelfbeschikking van de draagvrouw staat los van de plannen van wensouders. Een handtekening vervangt geen toestemming voor onderzoek, behandeling of verloskundige zorg. Bij gewijzigde inzichten of zorg zijn medisch advies, vastlegging van feiten en onafhankelijke juridische raad nodig in plaats van dwangdreiging. Geheimhouding moet gezondheidsgegevens beschermen maar toegang tot zorgverleners, eigen advocaat en autoriteiten openlaten. Dit zijn aanbevelingen en geen bewering dat elke voorgestelde clausule in een Belgische draagmoederschapswet staat.

Ouderschap is niet te kopen

Bij ontbreken van een bijzondere regeling gelden de gewone Belgische afstammingsregels. Volgens het Grondwettelijk Hof is de vrouw die bevalt de juridische moeder; bij huwelijk kan het vermoeden van vaderschap van haar echtgenoot gelden. Arrest 56/2023 betreft een beperkte betwisting van dat vermoeden wanneer de vrouw en echtgenoot geen eigen ouderschapsproject hebben; de familierechter toetst de feiten. Noch wensouders noch genetische ouders krijgen daarmee automatisch ouderschap. Laat geboorteaangifte en eventueel gerechtelijke stappen vóór behandeling onderzoeken.

Betalingen afzonderlijk kwalificeren

Boek niet alle bedragen als “draagmoederschapsvergoeding”. Maak onderscheid tussen (1) echte facturen van het genoemde centrum, (2) aantoonbare reis-, verblijf-, medicijn- en andere kosten, (3) bemiddelingsloon en (4) bedragen afhankelijk van zwangerschap, geboorte of afgifte. De rechtsgrond en risico's verschillen. “Onkostenvergoeding” maakt een betaling niet automatisch wettig; een commerciële bonus is geen medische kost. Er is geen landelijk wettelijk trajecttarief of veilig maximumbedrag bekend.

Vraag vóór een voorschot een gespecificeerd schriftelijk budget: ontvanger, prestatie, fase, factuur of bewijs, eventueel btw en belastingen, en annulerings- en terugbetalingsvoorwaarden. Gebruik herleidbare overschrijvingen aan de contractspartij in plaats van contant geld of vreemde privérekeningen. Bewaar facturen en bonnetjes. Zulke controles legaliseren geen verboden onderliggende verplichting en garanderen geen afdwingbare terugbetaling.

De wet van 2007 beperkt daarnaast uitdrukkelijk de handel in menselijke embryo's en regelt gameten- en embryodonatie afzonderlijk. De artikelen 19 en 22 verbieden de desbetreffende commercialisering van overtallige of menselijke embryo's. Verwar dat niet met een aangetoond algemeen strafrechtelijk verbod van alle betalingen bij draagmoederschap, maar laat “donatie” evenmin een feitelijke aankoop maskeren. Beoordeel elke stroom tegen de werkelijke activiteit en de geldende geconsolideerde wet.

Risicomatrix voor contracten en betalingen

De tabel is een instrument om transactierisico's te screenen, geen officiële lijst van vergunde producten en geen automatische toestemming om te betalen. “Controleer” betekent verificatie bij het medisch centrum én individuele Belgische juridische toetsing vóór verbintenissen.

TransactieWat vastleggenJuridische en praktische toets
Factuur voor medische zorgGenoemd centrum, echte dienst en schriftelijke afsprakenControleer aanbieder, toestemming, prijs en annulering; geen ouderschap.
Aantoonbare kosten draagvrouwBonnetjes en doel van elke vergoedingToets noodzaak, ontvanger en rechtmatigheid; naam volstaat niet.
Bemiddelings- of matchingscommissieIdentiteit, opdracht en concrete prestatieGeen veronderstelde officiële vergunning of restitutiegarantie.
Afgifte- of “succesbetaling”Bedrag gekoppeld aan afgifte of ouderbelofteHoog risico: private afgiftebelofte niet afdwingbaar.
Belofte geboorteakte of paspoortPrivate verkoper beweert overheid te bindenBindt burgerlijke stand, rechter, consulaat of ander land niet.

Waarschuwingssignalen vóór een voorschot

Pauzeer bij beloften van gedwongen afgifte, een onmiddellijke geboorteakte op naam van wensouders, een paspoort in een privépakket of een onvoorwaardelijke terugbetaling zonder aangewezen schuldenaar. Ook alarmerend zijn verzonnen kliniekvergunningen, geld naar onbekende personen, hoge ongefundeerde “vergoedingen”, geheimhouding tegenover de onafhankelijke adviseur van de draagvrouw en druk om onbegrijpelijke vertalingen te ondertekenen. Elk signaal vergt verificatie, maar bewijst op zichzelf geen fraude.

Op te vragen documenten

Vraag de schriftelijke toelatings- en behandelingsbeslissing van het centrum, naam en erkenning, volledige medische toestemming en zorgovereenkomst, bureaucontract, concept van praktische afspraken met de draagvrouw, gespecificeerde betaaltermijnen, voorbeeldfacturen, opzeg- en terugbetalingsvoorwaarden, verzekering en aansprakelijkheid bij complicaties. Verzamel identiteit en burgerlijke-standstukken voor de familierechtjurist. Controleer rechtskeuze, geschillenregeling, vertaling, privacy en inzage in dossiers. Een checklist toont niet dat elk document bestaat of elk beding afdwingbaar is.

Verantwoorde volgorde van handelen

Vóór ondertekenen: breng alle partijen in kaart en laat het centrum zelfstandig bevestigen dat het de aanvraag beoordeelt. Vóór betalen: laat medische overeenkomst, bemiddeling en draagvrouwafspraken afzonderlijk toetsen; vraag een uitgesplitste kostenraming en controleer wie het voorschot beheert. Vóór behandeling: zorg dat de wettelijke voorlichting, toestemming en noodzakelijke medische waarborgen zijn geregeld. Tijdens het traject: bewaar betalingsbewijzen, schriftelijke wijzigingen en onafhankelijke raad. Vóór geboorte: plan registratie en mogelijke gerechtelijke stappen zonder op een private ouderbelofte te vertrouwen. Dit is advies, geen erkend overheidsprogramma.

Twee praktische voorbeelden

Voorbeeld A: wensouders betalen op factuur voor een klinisch consult en laboratoriumdienst met schriftelijke annulering. Er bestaat een afzonderlijk zorgcontract; afdwingbaarheid en restitutie volgen uit de voorwaarden en het recht, niet uit een ouderbelofte. Voorbeeld B: een makelaar eist een hoge succesbonus en belooft dat een getekende afgifteverklaring kind en paspoort garandeert. De uitspraak van het Hof weerspreekt die garantie; mogelijke terugbetaling en overige makelaarsplichten vragen nog een aparte beoordeling.

Bij weigering of geschillen

Vraag bij weigering de schriftelijke motivering volgens artikel 5 en eventueel gegevens van een ander centrum. Betwist u facturen, stop dan niet-noodzakelijke vervolgbetalingen, bewaar ondertekende contracten en berichten, vraag schriftelijk rechtsgrond en afrekening en bespreek civiele, consumentenrechtelijke of passende meldingsmogelijkheden met een Belgische jurist. De onmogelijkheid een kind af te dwingen beslist niet vanzelf over restitutie van aparte kliniek- of bureaukosten. Bij zwangerschap of geboorte gaan welzijn en familierechtelijke bescherming voor.

Grensoverschrijdende trajecten afzonderlijk beoordelen

Een buitenlands bureau, een kliniek elders of wensouders buiten België roepen aanvullend contract-, gezondheids-, nationaliteits- en erkenningsrecht op. Belgische consulaire voorlichting waarschuwt dat buitenlandse geboorteakten of uitspraken bij draagmoederschap niet automatisch Belgisch ouderschap scheppen en dat een rechter nodig kan zijn. Dit artikel beslist niet over buitenlands recht, paspoortrechten of een concrete zaak. Laat vóór betaling in België én het andere betrokken land advies opstellen, met aandacht voor ouderschap, reisdocumenten en terugkeer. De aangehaalde kennisgeving staat op de website van de Belgische ambassade in Zuid-Afrika en verwoordt een restrictief bestuurlijk standpunt over documenten en reizen. Zij is geen bindende uitkomst voor elke nationaliteit, bestemming of zaak. Vraag vóór reisplannen voor het kind een individueel antwoord van de bevoegde Belgische consulaire of burgerlijke-standinstantie en advies over mogelijke rechterlijke stappen.

Praktische conclusie

Belgisch recht kent een gereguleerde medische behandelingsovereenkomst, maar verandert een kindafgiftebelofte niet in een afdwingbare koop of rechtstreekse juridische afstamming. Bureauwerk, werkelijke onkosten en succesvergoedingen moeten per transactie worden getoetst; een website of handtekening vervangt geen ontbrekend wettelijk kader. Controleer het centrum, scheid de contracten, vraag een controleerbare begroting en win onafhankelijk Belgisch medisch-contractueel en familierechtelijk advies in vóór onomkeerbare stappen.

Bronnen en beperkingen

  1. S1: Institut pour l’égalité des femmes et des hommes — La gestation pour autrui (2026)
  2. S2: Loi du 6 juillet 2007 relative à la procréation médicalement assistée (texte consolidé)
  3. S3: Cour constitutionnelle, arrêt n° 56/2023 du 30 mars 2023, B.4
  4. S4: FPS Foreign Affairs, Surrogacy, consular guidance (updated 30 September 2026)

Laatst bijgewerkt:

Auteur: Khachatrian Razmik, LL.M.

Internationale juridische diensten voor draagmoederschap en afstamming — LEX SURROGACY van Lex Agency · Auteursprofiel · Redactionele richtlijnen