België · Juridische status en modellen

Opengeslagen juridisch boek op een tafel in een moderne leeszaal

Draagmoederschap in België: wettelijkheid, commerciële betalingen en grenzen van altruïstische trajecten

Het antwoord in het kort

Op 20 oktober 2026 bestaat in België geen allesomvattende wet die draagmoederschap als zodanig toestaat, vergunt of algemeen verbiedt. Het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen stelt dat er geen specifieke wettelijke regeling en geen uitdrukkelijk verbod is. Dat is een beperkte vaststelling: zij geeft geen recht op behandeling, maakt een betaalde overeenkomst niet geldig, maakt de belofte een kind af te staan niet afdwingbaar en maakt wensouders bij geboorte niet automatisch juridische ouders. Het gewone burgerlijk, medisch en strafrecht blijft gelden. Behandeling, geldstromen, afstamming en documenten moeten afzonderlijk worden beoordeeld.

Dit onderscheid is relevant voor inwoners en voor mensen uit het buitenland. Een fertiliteitscentrum kan na onderzoek een hoogtechnologisch, altruïstisch traject toelaten, zonder daarmee een overheidsvergunning voor draagmoederschap of rechterlijke uitspraak af te geven. Een kind kan medisch veilig worden geboren terwijl de juridische afstamming of internationale reis nog onzeker is. Omgekeerd wijzigen wetsvoorstellen en beloften in een regeerakkoord op zichzelf het geldende recht niet. Deze tekst behandelt de Belgische juridische kwalificatie en directe gevolgen; persoonlijke behandelvoorwaarden, onkostenafspraken en specifieke inschrijvingsprocedures vergen eigen onderzoek.

Wat het ontbreken van een specifieke wet betekent

Het ontbreken van een afzonderlijke regeling betekent niet dat er geen toepasselijk recht is. In aanbeveling 2025-R/007, online gepubliceerd in 2026, legt het Instituut uit dat gewone regels over afstamming en adoptie gelden en fertiliteitscentra verschillende praktische voorwaarden toepassen. Juist omdat die regels niet bij elke gezinssituatie passen, vraagt het Instituut om wetgeving. Een niet-commerciële zwangerschap voor een ander wordt niet verboden enkel omdat een draagmoederschapswet ontbreekt. Maar zij is daardoor evenmin volledig toegelaten en beschermd. Men moet telkens de beoogde handeling, de betrokken persoon en de toepasselijke bestaande norm bepalen.

Vier vragen moeten uiteen worden gehouden: is zwangerschap voor een ander uitdrukkelijk verboden; mag een centrum de gewenste medische procedure uitvoeren; zijn betalingen en bemiddeling toegestaan en contractueel afdwingbaar; en hoe wordt juridisch ouderschap vastgesteld? In hetzelfde dossier kunnen verschillende antwoorden gelden. Ook moet onderscheid worden gemaakt tussen een beroepsethisch advies, interne toelatingsregels van een ziekenhuis en een parlementaire wet. Wie eenvoudigweg zegt dat draagmoederschap in België „toegelaten” of „verboden” is, moet de specifieke bepaling en de betrokken activiteit kunnen aanwijzen.

Welke wettelijke regels wel gelden

De wet van 6 juli 2007 betreffende medisch begeleide voortplanting regelt medische voortplantingstechnieken, embryo's, gameten en verantwoordelijkheden van fertiliteitscentra. Artikel 3 behoudt bepaalde IVF- en cryopreservatieactiviteiten voor aan fertiliteitscentra. Artikel 5 biedt de mogelijkheid een aanvraag om medische redenen of vanuit een gewetensclausule te weigeren, onder voorwaarden voor schriftelijke kennisgeving. De wet is geen algemene draagmoederschapsregeling en IVF-toestemming is geen gerechtelijke afstammingsbeslissing. Medische vereisten en wettelijke grenzen moeten worden getoetst aan de betrokken procedure en deelnemers, niet afgeleid uit een privéovereenkomst.

Het gewone burgerlijk recht regelt afstamming en contractuele gevolgen; strafrecht en regels tegen mensenhandel kunnen bij dwang, uitbuiting of andere verboden handelingen van toepassing zijn. Het ontbreken van een apart draagmoederschapsmisdrijf is geen vrijstelling van andere strafbepalingen. Maak vooral onderscheid tussen het uitdrukkelijke verbod op commercialisering van menselijke gameten en embryo's in de wet van 2007 en de veronderstelling dat er een volledig nationaal wettelijk vergoedingsschema voor de draagvrouw bestaat. Het eerste is wettelijk vastgelegd; het tweede mag niet worden verzonnen zolang een specifiek draagmoederschapskader ontbreekt.

Altruïstisch en commercieel draagmoederschap

Voor de analyse is een „altruïstische” regeling er doorgaans een waarbij de draagvrouw geen beloning krijgt voor het dragen of afstaan van een kind boven de kosten van conceptie, zwangerschap en bevalling. Een „commerciële” regeling bevat vergoedingen daarboven, vaak met betaalde tussenpersonen. Het Instituut definieert deze begrippen in een aanbeveling en niet in een wettelijke lijst van toegestane declaraties. Ook terugbetaling van aantoonbare medische, reis- of andere werkelijke kosten moet worden getoetst op rechtmatigheid, bewijs, belastingen en vrije toestemming. Een hoog vast bedrag „onkostenvergoeding” noemen bepaalt de kwalificatie niet.

De Belgische klinische praktijk richt zich vooral op niet-commerciële trajecten. Brussels IVF biedt naar eigen zeggen hoogtechnologisch altruïstisch draagmoederschap aan en stelt dat commercieel draagmoederschap in België verboden is. Dat is relevant voor de voorwaarden van het centrum, maar vervangt geen analyse van de precieze bindende norm voor iedere betaling, bemiddelaar, donor of handeling. De wet van 2007 verbiedt uitdrukkelijk commercialisering van menselijke embryo's en gameten, onder andere in artikelen 22 en 51. Men mag dat niet zonder meer gelijkstellen aan een zelfstandige uitgewerkte ban op elke kostenvergoeding bij een zwangerschap. Leg vooraf ontvanger, doel, berekening, bewijzen en beslisser vast.

Maak onderscheid tussen gedocumenteerde medische en zwangerschapskosten, winst of succesvergoeding voor de draagvrouw en betalingen aan derden voor het werven of controleren van haar. De juridische risico's van deze geldstromen kunnen verschillen. Vermijd niet-terugbetaalbare voorschotten „voor de overdracht van de baby”, verborgen wervingskosten en clausules die medische keuzes of de overdracht afhankelijk maken van geld. Zij roepen vragen op over lichamelijke autonomie, openbare orde, afdwingbaarheid en mogelijk strafrecht. Hier wordt geen bedrag als steeds legaal bevestigd en niet elke kostenteruggave verboden verklaard: een gedetailleerde Belgische toetsing is noodzakelijk.

Medische toegang is geen gegarandeerd recht

Een fertiliteitscentrum beslist over de behandelingen die het uitvoert, niet over de nationale wet. Brussels IVF beschrijft bijvoorbeeld medische en psychosociale screening, multidisciplinaire beoordeling en goedkeuring door een ethische commissie vóór de behandeling. Het adviseert onafhankelijke begeleiding in familierecht en verlangt een vertrouwensband met een reeds bekende draagvrouw. Dit zijn centrumvoorwaarden; andere instellingen kunnen andere criteria toepassen. Een bereidwillige draagvrouw, genetische band of informeel positief antwoord levert nog geen toelating op. Vraag vóór het maken van embryo's, boeken van behandelingen of aannemen van terugbetaling om schriftelijke voorwaarden. Bij dit specifieke centrum mag de draagmoeder geen eicel leveren en moet ten minste één wensouder genetisch verwant zijn aan het kind. Dit zijn criteria van het centrum, geen Belgische wettelijke definitie van alle toegestane vormen van draagmoederschap.

Weigert een centrum een aanvraag voor medisch begeleide voortplanting, dan bepaalt artikel 5 van de wet van 2007 regels voor schriftelijke mededeling van de reden, waaronder medische gronden of een gewetensbezwaar. Of deze bepalingen op een concreet draagmoederschapstraject van toepassing zijn en welke stappen mogelijk zijn, hangt af van verzoek en beslissing. Een weigering door één centrum is geen nationaal verbod; toestemming betekent ook niet dat beloofd juridisch ouderschap kan worden afgedwongen. Beloof niet iedereen, ook alleenstaanden, gehuwden, LGBTQ+-paren of niet-ingezetenen, toegang enkel op grond van een politiek akkoord of selectieve kliniekregels. Bij een weigering volgens artikel 5 moet het centrum de aanvragers binnen één maand na de beslissing van de geraadpleegde arts informeren. De schriftelijke mededeling vermeldt de medische reden of gewetensclausule en, indien gevraagd, de gegevens van een ander centrum.

Een overeenkomst verandert het ouderschap niet automatisch

België heeft nog geen algemene, specifiek op draagmoederschap gerichte rechterlijke beschikking vóór de geboorte die de bevallende persoon automatisch door de wensouders vervangt. Volgens artikel 312 van het oud Burgerlijk Wetboek berust de afstamming langs moederszijde op de persoon die in de geboorteakte als moeder is vermeld; bij een Belgische geboorte is dit normaal de bevallende persoon. Haar huwelijk of gezinssituatie kan mede bepalen wie de andere wettelijke ouder is, behoudens toepasselijke bepalingen en betwisting. Genetische verwantschap, IVF-toestemming en particuliere contracten doen de aanvankelijke afstammingsbanden niet vanzelf verdwijnen. Artikel 315 bevat bovendien een vermoeden van vaderschap dat verband houdt met het huwelijk van degene die bevalt, onder voorbehoud van wettelijke uitzonderingen en betwistingsmogelijkheden. Men mag dus niet aannemen dat de wensvader eenvoudig in de geboorteakte kan worden opgenomen.

Afhankelijk van het huwelijk van de draagvrouw, de biologische band van een wensouder en andere gegevens kan erkenning, betwisting van bestaande afstamming of adoptie relevant zijn. Het Instituut beschrijft zowel situaties waarin één wensouder erkent en de andere later adopteert, als gevallen waarin beiden moeten adopteren. Het zijn voorbeelden van gevolgen van de gewone regels, geen universeel stappenplan. Toestemming, wettelijke termijnen en kinderbelang blijven cruciaal. De draagvrouw en de wensouders hebben afzonderlijk juridisch advies nodig over weigering of veranderde plannen. Een handtekening is geen garantie voor de gewenste uitkomst.

Buitenlandse trajecten en Belgische erkenning

Bij een geboorte via draagmoederschap in het buitenland kan het recht van de geboorteplaats een akte of vonnis met wensouders opleveren, maar de Belgische erkenning daarvan is een afzonderlijk vraagstuk. Belgisch internationaal privaatrecht, openbare orde, vorm en geldigheid van stukken en werkelijke familiebanden moeten worden onderzocht. Het Instituut wijst op ongelijkmatige behandeling van buitenlandse documenten. Een apostille garandeert geen automatische erkenning, maar ook is niet iedere buitenlandse uitspraak noodzakelijkerwijs in alle omstandigheden definitief ongeldig. Mogelijke rechtsmiddelen hangen af van documenten, personen, nationaliteit, woonplaats en situatie van het kind.

Een Belgische consulaire webpagina voor Zuid-Afrika, bijgewerkt op 30 september 2026, formuleert een categorisch administratief standpunt voor de beschreven situaties: buitenlandse draagmoederschapsdocumenten vestigen niet automatisch in België erkend ouderschap. Volgens deze pagina worden voor een via draagmoederschap geboren kind geen Belgische paspoorten, ook geen voorlopige, en evenmin laissez-passers of visa afgegeven; wensouders worden naar de bevoegde Belgische rechter verwezen. Dit is het gepubliceerde consulaire standpunt, geen rechterlijke uitspraak of uitputtende regel voor alle erkennings- en reisdocumentzaken. Laat bij een buitenlandse geboorte vooraf de erkenning, mogelijke spoedmaatregelen en wettige reisdocumenten voor het concrete geval beoordelen.

Overzicht van de juridische situaties

SituatieJuridische betekenisPraktische stap
Geen afzonderlijke draagmoederschapswetGeen algemene wettelijke toestemming of uitdrukkelijk totaalverbod; beoordeel elke handeling op bestaande rechtsregels.Vraag naar de precieze rechtsgrond.
Altruïstisch klinisch trajectBepaalde centra bieden dit na eigen screening; geen gegarandeerd recht op behandeling.Vraag om een schriftelijke beslissing.
Commerciële en bemiddelingsbetalingenGeen veilig vergund model; ART-verboden en uitbuitingsrisico's per betaling toetsen.Stop onbeoordeelde betalingen en controleer kosten.
Afstamming of buitenlandse akteContract of buitenlandse akte verzekert niet automatisch Belgisch juridisch ouderschap of reisdocumenten.Plan afstamming en erkenning met een jurist.

Beslissingen en documenten vooraf

Leg vóór medische verplichtingen nationaliteit en gewone verblijfplaats van alle volwassenen, burgerlijke staat van de draagvrouw, eigen of donoreicellen, plaats van elke medische stap en beoogde geboorteplaats vast. Vraag het centrum om schriftelijke toelatingscriteria, behandelplan en alle financiële schema's. Laat Belgisch advies bepalen welk recht op behandeling, elke betaling, contracten en oorspronkelijke afstamming van toepassing is. Bewaar begroting, facturen en bonnetjes; regel onafhankelijk advies voor de draagvrouw over toestemming, zwangerschapskeuzes en terugtrekking. Die feiten kunnen de uitkomst veranderen, ook bij de naam „altruïstisch”.

Laat vóór ondertekening beoordelen wat een overeenkomst rechtsgeldig kan vastleggen, welke verplichtingen tegen openbare orde ingaan en wat gebeurt bij mislukte behandeling, complicaties of veranderde wil. Men kan voorziene kosten, grenzen van vertrouwelijkheid, informatie-uitwisseling, begeleiding en geschillenregeling noteren, maar geen ouderstatus verkopen of lichamelijke autonomie afnemen. Controleer afzonderlijk verzekering en vergoeding van IVF, zwangerschap en bevalling. Betaal bemiddelaars niet vooruit zonder hun taak, vergoeding en rechtspositie te verifiëren; een website is geen juridisch bewijs.

Ruim voor geboorte hoort een schriftelijk Belgisch familierechtelijk plan de eerste geboorteakte, mogelijke erkenning, adoptie of procedures, vereiste toestemmingen, termijnen en afwezigheid van betrokkenen te behandelen. Bij grensoverschrijdende elementen is apart onderzoek nodig naar nationaliteit, erkenning, reisrecht en consulaire procedure. Apostille betekent geen inhoudelijke erkenning. Bewaar originele medische dossiers, relevante genetische stukken, akten van burgerlijke stand, toestemmingen, vertalingen en betaalbewijzen. Het traject moet de identiteit en belangen van het kind beschermen zonder een gunstige uitkomst vooraf te veronderstellen.

Weigeren kliniek, ambtenaar van de burgerlijke stand of consulaat, vraag dan om schriftelijke redenen en de identiteit van de beslisser. Maak met een advocaat onderscheid tussen medische toelating, foutieve akte, betwiste afstamming, erkenning van documenten en reisvergunning: zij vragen mogelijk andere bewijzen en rechters. Een consulaire weigering is geen vrijbrief om buitenlandse registers aan te passen of zonder papieren te reizen. Bij uitbuiting, druk of achtergehouden stukken hebben onafhankelijke hulp en bevoegde instanties voorrang boven onderhandelingen over geld. De concrete beslissing en het kind bepalen de volgende stap.

Wetsplannen, Europees recht en open vragen

Het Belgische regeerakkoord 2025–2029 kondigt aan altruïstisch hoogtechnologisch draagmoederschap zonder genetische band tussen draagvrouw en kind te regelen, met voorafgaande overeenkomst, toetsing door de familierechtbank en grenzen aan winst. Het Instituut citeert dit als beleidsvoornemen, niet als aangenomen wet. Volgens de voor dit ontwerp in oktober 2026 onderzochte stukken ontbreekt een afzonderlijk kader nog steeds. Voorgestelde automatische afstamming, voorafgaande rechterlijke goedkeuring, brede toegang of kostencatalogus mogen niet als reeds geldende rechten worden weergegeven.

Op EU-niveau brengt Richtlijn (EU) 2024/1712 onder meer uitbuiting van draagmoederschap binnen het versterkte kader tegen mensenhandel. De omzettingstermijn was 15 juli 2026. Op 25 september 2026 meldde het Europees Migratienetwerk in België dat de Commissie de Belgische aangemelde omzetting onvolledig vond. Noch de richtlijn noch deze ingebrekestelling maakt alle altruïstische draagmoederschap tot mensenhandel of schept een volledig Belgisch wettelijk kader. Uitbuiting, wervingswijze, dwang en de toepasselijke nationale strafbepalingen moeten per geval worden onderzocht. Vermoedens van mensenhandel vragen een afzonderlijke ernstige beoordeling.

Conclusie

Het antwoord is voorwaardelijk: België kent geen uitdrukkelijk algemeen verbod of speciale toelatingscode; altruïstische kliniektrajecten bestaan onder gewoon reproductief, burgerlijk en strafrecht. Commerciële beloning en betaalde werving scheppen extra risico's en worden niet legaal door een factuur „onkosten” te noemen. Klinikakkoord is geen juridische afstamming en buitenlandse documenten zijn geen automatische Belgische erkenning. Vertrouw niet op betalingen, handtekeningen of beloofde aktes voordat rechtsgrond en bevoegde instantie bekend zijn.

Bronnen

  1. Institute for the Equality of Women and Men: La gestation pour autrui
  2. Belgian equality institute, recommendation 2025-R/007 on surrogacy
  3. Belgian former Civil Code, Book I, Article 312
  4. Belgian Act of 6 July 2007 on medically assisted reproduction
  5. Brussels IVF, surrogacy care pathway
  6. Belgian Foreign Affairs, consular surrogacy guidance
  7. Belgian Advisory Committee on Bioethics, opinions on surrogacy
  8. Directive (EU) 2024/1712 on combatting trafficking in human beings
  9. European Migration Network Belgium, September 2026 transposition notice
  10. Belgian Foreign Affairs, parentage guidance

Gidsen: België

Laatst bijgewerkt:

Auteur: Khachatrian Razmik, LL.M.

Internationale juridische diensten voor draagmoederschap en afstamming — LEX SURROGACY van Lex Agency · Auteursprofiel · Redactionele richtlijnen