Canada · Medische en donorvoorwaarden

Illustratieve klinische beoordelingsruimte met microscoop, lege dossiers en monsterbuisjes

Draagmoederschap in Canada: medische eisen en donatie

De Canadese regels voor draagmoederschap zijn het duidelijkst wanneer twee afzonderlijke regimes worden onderscheiden: regels voor de persoon die de zwangerschap draagt en regels voor sperma of eicellen van derden. De federale Assisted Human Reproduction Act stelt een specifieke leeftijdsgrens voor draagmoederschap, vereist schriftelijke toestemming voor het gebruik van voortplantingsmateriaal en verbiedt bepaalde betalingen. Afzonderlijke federale regels en een technische richtlijn van Health Canada bevatten gedetailleerde veiligheidsprocedures voor gameten van derde-donoren. Die donorregels vormen geen uniforme landelijke medische geschiktheidslijst voor iedere draagmoeder. De uitkomst hangt af van ieders rol, de herkomst van de gameten, de donatieprocedure en de provincie waar de behandeling plaatsvindt.

Bepaal eerst de rol

Bepaal voordat u de eisen van een kliniek beoordeelt wie de eicel en het sperma levert en wie de zwangerschap draagt. De term ‘draagmoeder’ kan personen met verschillende juridische en klinische rollen aanduiden. Dat is belangrijk omdat het federale veiligheidsregime voor gameten geldt voor bepaalde toepassingen van donorsperma en donoreicellen; alleen een zwangerschap dragen maakt iemand niet automatisch tot gametendonor. Artikel 10 van de wet bestrijkt specifieke gebruikscategorieën: in het algemeen sperma dat bestemd is voor gebruik door een vrouw die niet de echtgenote, feitelijke partner of seksuele partner van de donor is; eicellen die bestemd zijn voor een vrouw die niet de donor of de echtgenote, feitelijke partner of seksuele partner van de donor is; en eicellen die de donor zelf als draagmoeder zal gebruiken. Deze wettelijke categorieën, niet alleen het etiket ‘derde-donatie’, bepalen of het regime geldt. Vraag de kliniek schriftelijk welke route van toepassing is.

SituatieJuridisch onderscheidPraktische controle
Draagster die gameten van wensouders of donoren gebruiktZij draagt een embryo dat is gemaakt met sperma en/of een eicel van iemand anders. Het dragen van de zwangerschap maakt haar niet tot donor van de gameten waarmee het embryo is gemaakt.Controleer de afzonderlijke medische en psychosociale beoordeling van de draagster en laat bevestigen of elke gameet onder het federale veiligheidsregime valt.
Traditionele draagmoeder die haar eigen eicel levertDezelfde persoon levert de eicel en draagt de zwangerschap. Daarom kunnen de veiligheidsregels voor donoreicellen naast de klinische beoordeling van de draagster gelden.Vraag de kliniek aan te geven welke donatieprocedure geldt en de beoordeling, tests, toestemming en vrijgavebeslissing vast te leggen.

Eisen voor de persoon die de zwangerschap draagt

De federale wet bevat een beperkte maar belangrijke leeftijdsregel: niemand mag een vrouw adviseren of ertoe bewegen draagmoeder te worden, of een medische ingreep uitvoeren om haar daarbij te helpen, als die persoon weet of reden heeft om aan te nemen dat zij jonger is dan 21 jaar. Beschouw 21 jaar bij de planning als de minimumleeftijd waarop een kliniek of zorgverlener deze stappen kan zetten, met inachtneming van de wettelijke voorwaarde dat diegene weet of reden heeft om aan te nemen dat de vrouw jonger is dan 21. Dit is een gedragsgericht verbod, geen volledige wettelijke medische geschiktheidstest. De wet verbiedt ook betaling aan de draagmoeder en betaling of aanvaarding van een vergoeding voor het regelen van draagmoederschapsdiensten. Zij verbiedt het kopen, aanbieden te kopen of adverteren voor de aankoop van sperma of eicellen van een donor of iemand die namens een donor handelt. Het niet-bindende administratieve beleid van Health Canada legt uit dat de wet de aankoop van materiaal van iemand die geen donor is en niet namens een donor handelt niet verbiedt; ook mogen klinieken en spermabanken kosten rekenen voor hun eigen diensten, zoals opslag, overdracht en gebruik. De rol van de verkoper en waarvoor de vergoeding wordt gevraagd zijn dus van belang; het etiket ‘dienstvergoeding’ maakt een betaling niet automatisch rechtmatig. Terugbetaling van toegestane uitgaven is een aparte categorie die strikt moet worden gedocumenteerd en geen mogelijkheid biedt om een verboden vergoeding te verhullen. Voor dit verbod omvat ‘aankoop’ ook het verkrijgen in ruil voor goederen of diensten.

De onderzochte federale bepalingen stellen geen uniforme landelijke lijst vast voor de BMI van de draagster, een maximumaantal eerdere zwangerschappen of keizersneden, een verplicht eerder levend geboren kind, een lijst van geneesmiddelen of een specifieke score voor psychologische tests. Deze uitspraak is beperkt tot de onderzochte federale regels en betekent niet dat provinciale wetgeving of professionele verplichtingen niet kunnen gelden. Klinieken kunnen gedetailleerdere of strengere klinische criteria toepassen. Een afwijzingsgrens moet daarom worden beschreven als klinische of programmaregel, tenzij een specifieke bindende rechtsbron anders bepaalt. Vraag om het schriftelijke beleid en de medische reden voor iedere uitsluiting in plaats van aan te nemen dat het een federaal verbod is.

De klinische beoordeling van een draagster omvat vaak de verloskundige en algemene medische voorgeschiedenis, complicaties bij eerdere zwangerschappen en bevallingen, huidige aandoeningen en medicatie, lichamelijk onderzoek, infectierisico’s, beoordeling van de baarmoeder of andere onderzoeken die relevant zijn vóór embryotransfer, en psychosociale voorbereiding en ondersteuning. De specifieke tests en grenswaarden hangen af van de beoordeling door de behandelaar, toepasselijke professionele normen en het protocol van de kliniek. Een kliniek kan bijvoorbeeld de voorkeur geven aan iemand met een eerdere ongecompliceerde zwangerschap, maar dit mag niet worden voorgesteld als een universele federale wettelijke eis. De geïnformeerde toestemming van de draagster en provinciale vereisten voor de draagmoederschapsovereenkomst zijn afzonderlijke kwesties, los van de tests voor donorgameten.

Gameten van derde-donoren: bindende veiligheidsregels

Voor donorsperma of donoreicellen van derden die onder het federale veiligheidsregime vallen, is een geschiktheidsbeoordeling van de donor verplicht. De Safety of Sperm and Ova Regulations vereisen screening, lichamelijk onderzoek en tests; bij herhaald doneren kan herbeoordeling nodig zijn. Een gestructureerde vragenlijst verzamelt relevante gegevens, waaronder de leeftijd bij donatie, de medische voorgeschiedenis in verband met het risico op overdracht van infecties en de genetische voorgeschiedenis die relevant is voor erfelijke aandoeningen. De beoordeling en documentatie moeten volgens de technische richtlijn worden uitgevoerd door de medisch directeur of een door hem aangewezen arts of nurse practitioner. De medisch directeur van de primaire instelling moet de resultaten beoordelen en de vereiste geschiktheidsbeslissing nemen. Dit is een gereguleerd proces, niet slechts een voorkeur van de kliniek. De genetische vragenlijst moet ernstige autosomaal dominante, autosomaal recessieve of X-gebonden aandoeningen bij de donor en in drie generaties van diens familiegeschiedenis omvatten; relevante genetische testresultaten mogen daarvoor in de plaats worden gebruikt en de beoordeling van het genetische risico moet worden vastgelegd.

TestgroepRegelBelangrijke beperking
Verplichte infectietests in de reguliere procedure voor donorsperma en donoreicellenHIV-1 en HIV-2; hepatitis B (HBV); hepatitis C (HCV); syfilis; Chlamydia trachomatis; Neisseria gonorrhoeae.De exacte eisen voor monsters, testmethoden en termijnen staan in de geldende richtlijn van Health Canada. Dit praktische overzicht vervangt noch de volledige richtlijn noch het laboratoriumprotocol.
Aanvullende of voorwaardelijke eisenVolgens de genoemde richtlijn gelden tests op HTLV-1/HTLV-2 en cytomegalovirus (CMV) voor spermadonoren, niet voor eiceldonoren. Een test op het Westnijlvirus is vereist wanneer aan de seizoensgebonden of reis-/verblijfscriteria in de richtlijn wordt voldaan. Ook de ABO-bloedgroep en Rh-status moeten vóór vrijgave worden vastgesteld. Voor het Westnijlvirus omvat het reis-/verblijfscriterium dat de donor in de voorafgaande 56 dagen in een endemisch gebied heeft gewoond of daarheen is gereisd.Ga er niet van uit dat iedere donor hetzelfde testpakket krijgt. De toepasselijke procedure, het donortype, de actuele richtlijn en de relevante blootstellingsgeschiedenis bepalen welke tests en termijnen gelden.

De timing is belangrijk. In de reguliere procedure moet het eerste monster van een spermadonor voor de genoemde infectietests doorgaans binnen 7 dagen na verkrijging van het sperma worden afgenomen. Bij eicellen moet het monster doorgaans binnen 30 dagen vóór verkrijging of binnen 7 dagen erna worden afgenomen, behoudens de uitzonderingen in de richtlijn. Voor herhaalde donaties gelden aanvullende termijnen die hieronder staan. Vraag naar de werkelijke afnamedata en de gebruikte versie van de richtlijn; de enkele vermelding ‘getest’ volstaat niet om naleving te controleren. Meer specifiek moeten terugkerende spermadonoren in de reguliere procedure ten minste elke 6 maanden worden gescreend en lichamelijk onderzocht; tests op chlamydia en gonorroe moeten eveneens ten minste elke 6 maanden worden herhaald, terwijl de overige genoemde eerste tests ten minste 180 dagen na de donatie worden herhaald. Bij herhaalde gerichte spermadonatie vindt screening bij elke donatie plaats en worden de genoemde infectietests ten minste elke 3 maanden uitgevoerd; als screening het risicoprofiel verhoogt, moet vervolgonderzoek een monster gebruiken dat binnen 7 dagen na de donatie is afgenomen. Terugkerende eiceldonoren worden bij elke donatie gescreend en getest en ten minste elke 6 maanden lichamelijk onderzocht.

In de reguliere procedure moet een donor ongeschikt worden verklaard als aan een uitsluitingscriterium uit de richtlijn wordt voldaan of als de geschiktheidsbeoordeling onvolledig is. De richtlijn bevat bepaalde infectierisicofactoren, relevante positieve testuitslagen en specifieke criteria voor ernstige genetische aandoeningen; de exacte criteria en eventuele herintredingsprocedure moeten in de actuele tekst worden gecontroleerd. Twee beperkte uitzonderingen zijn van belang: bij bepaalde positieve testuitslagen die tot uitsluiting leiden, staat de richtlijn een latere geschiktheidsbeslissing alleen toe na een negatieve bevestigings- of aanvullende test en toepassing van het vereiste herintredingsalgoritme. Daarnaast staat een overgangsbepaling toe dat de eerdere screeningscriteria blijven gelden voor een spermadonor die is gescreend volgens de criteria die onmiddellijk vóór 8 mei 2024 van kracht waren. Vraag de kliniek schriftelijk vast te leggen of een van deze regels van toepassing is. Sperma en eicellen die via de reguliere procedure zijn verwerkt, moeten in quarantaine blijven en mogen niet worden verspreid of gebruikt totdat de medisch directeur de donor geschikt heeft verklaard en de vrijgave heeft vastgelegd. Een laboratoriumuitslag op zichzelf is dus niet de volledige beslissing: het dossier moet de beoordeling, de beslissing van de medisch directeur en de rechtmatige vrijgave uit quarantaine aantonen.

Gerichte donatie, toestemming en donorleeftijd

Een gerichte donatie is een omschreven procedure voor een donor en ontvanger die elkaar kennen, waarbij een zorgverlener het materiaal in die context bij een primaire instelling aanvraagt. De regels blijven een beoordeling, screening, lichamelijk onderzoek en tests vereisen, plus herbeoordeling waar dat voor herhaald doneren geldt; de medisch directeur moet de resultaten beoordelen en documenteren. Anders dan in de reguliere procedure gelden de uitsluitingscriteria uit de richtlijn niet op precies dezelfde manier voor een gerichte donor, maar de zorgverlener moet het risico beoordelen en de ontvanger informeren. Vóór gebruik moet de zorgverlener een medisch oordeel documenteren dat is gebaseerd op het samenvattende document en eventuele risicobeperkende maatregelen en inhoudt dat het gebruik geen ernstig risico voor de menselijke gezondheid en veiligheid zou opleveren; ook moet worden vastgelegd dat de ontvanger over de risico’s is geïnformeerd en schriftelijk heeft toegestemd. Er bestaat ook een afzonderlijke route voor ‘uitzonderlijke toegang’, die eveneens beperkt is: op verzoek van een zorgverlener kan deze gelden als de ontvanger eerder is blootgesteld aan materiaal van dezelfde donor met een gelijk of hoger risicoprofiel, of als materiaal van die donor eerder tot een kind heeft geleid voor dezelfde persoon of hetzelfde paar. Voordat het materiaal uit quarantaine wordt vrijgegeven, moet de medisch directeur van de primaire instelling die verantwoordelijk is voor de quarantaine een samenvattend document opstellen en ondertekenen. Daarin staan de leeftijd van de donor, indien bekend, de vervulde voorwaarde voor uitzonderlijke toegang, de data en resultaten van beschikbare screening, lichamelijk onderzoek of tests en – als de donor ongeschikt is bevonden – de redenen met een gedetailleerde toelichting. Vóór gebruik moet de zorgverlener een medisch oordeel documenteren dat op deze samenvatting en eventuele risicobeperkende maatregelen is gebaseerd, en vastleggen dat de ontvanger over de risico’s is geïnformeerd en schriftelijk heeft toegestemd. Ga niet uit van beschikbaarheid van een van deze routes zonder bevestiging van de kliniek.

Toestemming staat los van medische geschiktheid. Artikel 8 van de wet verbiedt gebruik van voortplantingsmateriaal om een embryo te creëren zonder de schriftelijke toestemming van de donor overeenkomstig de regels. De toestemmingsregels vereisen de handtekening van de donor, bevestigd door een getuige, en vermelden de toegestane gebruiksdoelen, waaronder voortplantingsgebruik door een derde. Ook is een ondertekend document vereist waaruit blijkt dat de donor vóór de toestemming schriftelijk is geïnformeerd. Daarnaast verbiedt artikel 9 in het algemeen het verkrijgen of gebruiken van sperma of eicellen van een donor jonger dan 18 jaar, behalve voor bewaring of wanneer redelijkerwijs wordt aangenomen dat de donor het daaruit geboren kind zelf zal opvoeden. Die beperkte uitzondering staat gewone donatie aan derden door een minderjarige niet toe. Een draagmoederschapsovereenkomst of intakeformulier van de kliniek vervangt niet de specifieke donor-toestemmingsdocumenten die de wet vereist.

Terugbetaling van medische kosten is een aparte kwestie

Federaal recht staat terugbetaling alleen toe binnen de categorieën en voorwaarden van de regelgeving. Daaronder kunnen bepaalde geneesmiddelen, hulpmiddelen en gezondheidsproducten of -diensten vallen die schriftelijk zijn aanbevolen door een daartoe bevoegde professional. Vóór terugbetaling moet de betaler een gedateerde, ondertekende verklaring en bewijsstukken verkrijgen; bonnetjes zijn vereist, behalve bij de beperkte wettelijke uitzondering voor bepaalde vervoerskosten met een privéauto. Bij vergoeding van gemist arbeidsinkomen moet de betaler ook een afzonderlijke gedateerde en ondertekende verklaring van de draagmoeder en bewijs verkrijgen van het inkomen dat de draagmoeder zou hebben verdiend en de schriftelijke verklaring van een bevoegde arts dat doorwerken een risico kan vormen voor haar gezondheid of die van het embryo of de foetus. De betaler moet alle documenten zes jaar vanaf elke terugbetaling bewaren. Terugbetaling is geen vergoeding voor draagmoederschap of donatie, en het etiket ‘medische kosten’ maakt een verboden tegenprestatie niet rechtmatig.

Praktische checklist vóór behandeling

Vraag de kliniek vóór de behandeling om deze documenten

  • Vraag de kliniek schriftelijk te bevestigen of het om gestationeel of traditioneel draagmoederschap gaat en wie elke gameet levert.
  • Vraag om het schriftelijke medische en psychosociale geschiktheidsprotocol voor de draagster. Vraag welke criteria uit bindend recht voortvloeien, welke medisch oordeel weerspiegelen en welke specifiek van de kliniek zijn.
  • Controleer voor iedere derde-donor of de reguliere of gerichte procedure geldt, welke versie van de Health Canada-richtlijn wordt gebruikt en welke tests op welke data zijn uitgevoerd.
  • Vraag hoe het risico op genetische aandoeningen is beoordeeld, wie de geschiktheidssamenvatting heeft ondertekend en of het materiaal nog in quarantaine is of formeel is vrijgegeven.
  • Controleer of de vereiste donor-toestemming is ondertekend, door een getuige bevestigd en het beoogde gebruik dekt. Vraag bij gerichte donatie hoe risico’s zijn uitgelegd en de schriftelijke toestemming van de ontvanger is vastgelegd.
  • Vraag vóór behandeling juridisch advies over het recht van de betrokken provincie en aanvullende regels voor de draagster, de overeenkomst en de vaststelling van ouderschap. Bewaar bonnetjes en medische aanbevelingen voor terugbetaling apart.

Reikwijdte en conclusie

De praktische conclusie is eenvoudig: de medische geschiktheid van de draagster wordt klinisch beoordeeld, met inachtneming van de federale leeftijdsgrens en toepasselijke provinciale vereisten; donorsperma en donoreicellen van derden vallen onder een gedetailleerd federaal veiligheidsregime. Bevestig vóór behandeling de toepasselijke provincie, de donatieprocedure en of de draagster haar eigen eicel levert. Deze gids behandelt alleen federale medische eisen en de veiligheid van gameten; het beslist niet over de geschiktheid van wensouders, de geldigheid van de overeenkomst, juridisch ouderschap, geboorteaangifte, nationaliteit of grensoverschrijdende reizen. Deze gids geeft het federale recht weer zoals het gold op 22 oktober 2026; de geconsolideerde wet en de Veiligheidsverordening voor sperma en eicellen waren bijgewerkt tot en met 30 september 2026; de Veiligheidsverordening is voor het laatst gewijzigd op 4 juni 2026. Controleer vóór gebruik of er latere wijzigingen zijn.

Officiële rechtsbronnen en overheidsinformatie

  • Health Canada, Compliance and enforcement policy for the Assisted Human Reproduction Act (POL-0100)
  • Laatst bijgewerkt:

    Auteur: Khachatrian Razmik, LL.M.

    Internationale juridische diensten voor draagmoederschap en afstamming — LEX SURROGACY van Lex Agency · Auteursprofiel · Redactionele richtlijnen