Krótka odpowiedź
Chorwacja wyraźnie zakazuje macierzyństwa zastępczego w ustawie. Artykuł 31 ustawy o medycznie wspomaganej prokreacji, opublikowanej w chorwackim Dzienniku Urzędowym jako NN 86/2012, zabrania poszukiwania lub oferowania usługi polegającej na urodzeniu dziecka dla innej osoby. Zabrania również zawierania umów lub przeprowadzania wspomaganego rozrodu w tym celu oraz przekazania dziecka urodzonego w wyniku takiej procedury. Ten sam artykuł stanowi, że objęte nim umowy i inne czynności prawne są nieważne, niezależnie od tego, czy przewidziano zapłatę. [1]
Przepis nie przewiduje ogólnego wyjątku dla macierzyństwa zastępczego „altruistycznego”. Nazwanie planu pomocą rodzinną, porozumieniem solidarnościowym, wyłącznie zwrotem kosztów lub programem niekomercyjnym nie sprawia, że umowa staje się ważna na gruncie art. 31. Wniosek ten dotyczy chorwackiego porządku prawnego. Nie oznacza, że każdy uczestnik każdego zagranicznego programu automatycznie popełnia wykroczenie, ani nie rozstrzyga samodzielnie o pochodzeniu dziecka, obywatelstwie lub dokumentach podróży.
Jakie przepisy mają zastosowanie i co sprawdzono
Podstawowym źródłem prawa krajowego jest ustawa o medycznie wspomaganej prokreacji (NN 86/2012), w szczególności art. 31 dotyczący zakazu oraz art. 56 dotyczący kar za wykroczenia. Sprawdzono oficjalny tekst Dziennika Urzędowego. Informacja Your Europe Komisji Europejskiej, której ostatnią kontrolę oznaczono datą 19 grudnia 2025 r., wyjaśnia, że prawo UE nie ustanawia jednolitego systemu macierzyństwa zastępczego, a rozwiązania krajowe się różnią. [1] [3]
Wniosek opiera się zatem na chorwackim tekście ustawy, a nie na reklamach klinik, opisach agencji, wpisach na forach czy streszczeniu wyszukiwarki. Pełna, skonsolidowana historia wszystkich zmian chorwackiego prawa i wszystkie właściwe przepisy wykonawcze wymagają potwierdzenia, w tym przepis 31 oraz właściwe przepisy sankcyjne. To zastrzeżenie nie zmienia wyraźnego brzmienia oficjalnego przepisu w zezwolenie.
Co zakazuje art. 31
Artykuł 31 zawiera trzy odrębne reguły. Po pierwsze, zabrania poszukiwania lub oferowania usługi urodzenia dziecka dla innej osoby, zarówno przez publiczne ogłoszenie, jak i „w jakikolwiek inny sposób”. Zakaz nie ogranicza się więc do konkretnej strony internetowej lub formalnej reklamy agencji. Po drugie, zabrania zawierania umów lub przeprowadzania wspomaganego rozrodu w celu urodzenia dziecka dla innych osób i przekazania dziecka urodzonego po tej procedurze. Po trzecie, uznaje za nieważne umowy, porozumienia i inne czynności prawne dotyczące urodzenia dziecka dla innej osoby i przekazania dziecka urodzonego po wspomaganym rozrodzie. [1]
Odniesienie do wspomaganego rozrodu ma znaczenie: ust. 2 i 3 art. 31 wyraźnie mówią o dziecku urodzonym po takiej procedurze. Nie należy automatycznie rozszerzać tego dokładnego sformułowania na każdą nieformalną rodzinną umowę dotyczącą opieki lub każdą sytuację ciąży bez analizy prawnej. Równie błędne byłoby jednak ograniczenie zakazu do agencji komercyjnych lub podpisanych umów: zwrot „w jakikolwiek inny sposób” w ust. 1 ma samodzielne znaczenie. Ocena konkretnego działania zależy od tego, co zaproponowano, uzgodniono i wykonano oraz gdzie to nastąpiło.
Model komercyjny i niekomercyjny: praktyczna różnica
W podstawowej kwestii legalności wynagrodzenie nie jest czynnikiem rozstrzygającym. Artykuł 31 ust. 3 wyraźnie stanowi, że objęte nim porozumienia są nieważne „za wynagrodzeniem pieniężnym lub bez wynagrodzenia”. Tabela przedstawia regułę ustawową, a nie wewnętrzną politykę kliniki ani prognozę wyniku konkretnej sprawy. [1]
| Pytanie | Model komercyjny | Model altruistyczny / nieodpłatny |
|---|
| Czy macierzyństwo zastępcze jest dozwolone w Chorwacji? | Nie, na podstawie art. 31. | Nie, na podstawie art. 31. |
| Czy zapłata zmienia ważność umowy? | Nie. Objęta zakazem umowa jest nieważna. | Nie. Umowa nieodpłatna również jest nieważna. |
| Czy można prywatnie szukać lub oferować usługę zamiast publikować ogłoszenie? | Przepis zakazuje poszukiwania lub oferowania publicznie albo w inny sposób. | Obowiązuje to samo sformułowanie; brak zapłaty nie jest wyjątkiem. |
| Czy sama umowa gwarantuje status prawny rodziców zamierzonych? | Nie. Umowa nie stanowi ważnej podstawy na gruncie art. 31. | Nie. Nieodpłatność nie czyni umowy ważną. |
Egzekwowanie zakazu i grzywny: co można powiedzieć ostrożnie
Art. 56 ust. 1 pkt 18 zalicza działania sprzeczne z art. 31 do wykroczeń zagrożonych grzywną. Dla osoby prawnej przewidziano grzywnę 70 000–250 000 HRK; art. 56 ust. 2 i 3 przewidują 7 000–25 000 HRK dla osoby odpowiedzialnej w osobie prawnej oraz bezpośredniego sprawcy. Zgodnie z art. 13 ust. 2 chorwackiej ustawy o wprowadzeniu euro kwoty wyrażone w kunach w instrumentach prawnych uważa się po przeliczeniu za kwoty w euro; art. 14 nakazuje zastosować stały kurs przeliczeniowy i zaokrąglić wynik do dwóch miejsc po przecinku. Przy kursie 1 EUR = 7,53450 HRK przedziały te wynoszą 9 290,60–33 180,70 EUR dla osoby prawnej oraz 929,06–3 318,07 EUR dla osoby odpowiedzialnej i bezpośredniego sprawcy. [1] [4] [5]
Art. 56 ust. 4 przewiduje również karalność usiłowania w wymienionych kategoriach, w tym wykroczenia dotyczącego macierzyństwa zastępczego z ust. 1 pkt 18. Kwoty te wynikają z ustawowego przeliczenia waluty, a nie z odrębnej nowelizacji tekstu z 2012 r. ustanawiającej grzywny w euro. Właściwa sankcja nadal zależy od zachowania, kategorii sprawcy, właściwej wersji przepisów i reguł postępowania; same kwoty nie dowodzą, że konkretna osoba popełniła wykroczenie ani że zostanie ukarana. Przed powołaniem się na te kwoty chorwacki prawnik powinien sprawdzić aktualne brzmienie przepisów i zastosować je do konkretnych faktów.
Pochodzenie dziecka to odrębna kwestia prawna
Ważność umowy o macierzyństwo zastępcze i prawne ustalenie rodziców dziecka to dwie różne kwestie. Artykuł 31 unieważnia objęte nim umowy; nie tworzy umownej drogi, dzięki której rodzice zamierzeni automatycznie stają się rodzicami prawnymi. Chorwacka ustawa o rodzinie, zmieniona ustawą NN 156/2023, stanowi w art. 58.a, że matką dziecka jest kobieta, która je urodziła. [2]
Ta krajowa zasada jest ważnym punktem wyjścia, ale nie rozstrzyga w pełni każdego przypadku zagranicznego aktu urodzenia, zagranicznego orzeczenia ani transgranicznego sporu o status rodzinny. Uznanie zagranicznego orzeczenia, właściwe normy kolizyjne, prawa dziecka i sytuację każdego z rodziców zamierzonych należy ocenić odrębnie na podstawie rzeczywistych dokumentów i wszystkich zainteresowanych porządków prawnych. Więź genetyczna, małżeństwo, formularze zgody lub umowa zagraniczna nie rozstrzygają automatycznie wszystkich kwestii rejestracji lub uznania w Chorwacji.
Czy chorwacki zakaz automatycznie zakazuje każdego programu za granicą?
Nie należy traktować zakazu krajowego ani jako uniwersalnego zakazu działającego automatycznie za granicą, ani jako bezpiecznego zezwolenia na wyjazd. Artykuł 31 określa chorwackie zakazy, ale nie jest kompletnym kodeksem dla każdej sytuacji transgranicznej. Sam tekst nie rozstrzyga, czy konkretne działanie za granicą podlega prawu chorwackiemu, które prawo reguluje poszczególne kwestie ani czy zagraniczne orzeczenie o rodzicielstwie zostanie uznane.
Przeciwne założenie również jest ryzykowne: zezwolenie na program w państwie docelowym nie czyni umowy wykonalną w Chorwacji i nie gwarantuje, że chorwackie organy wpiszą rodziców zamierzonych jako rodziców. Znaczenie mogą mieć obywatelstwo i zwykłe miejsce pobytu uczestników, miejsce złożenia oferty i zawarcia umowy, miejsce procedury medycznej i porodu, tożsamość stron oraz później przedstawione dokumenty. To odrębne pytania prawne, a nie jedna odpowiedź na stwierdzenie „macierzyństwo zastępcze jest legalne za granicą”.
Dlaczego członkostwo w UE nie rozwiązuje problemu
Nie istnieje jedna unijna reguła, która zezwala na macierzyństwo zastępcze lub automatycznie harmonizuje pochodzenie dziecka po takiej procedurze. Informacje Komisji Europejskiej wyjaśniają, że prawo UE nie reguluje macierzyństwa zastępczego jako jednolitego systemu, a przepisy krajowe się różnią. [3] Chorwackiego zakazu nie można zatem zastąpić ogólnym powołaniem się na członkostwo w UE, swobodę przemieszczania się lub odmienne podejście innego państwa członkowskiego.
Międzynarodowe standardy praw człowieka i orzecznictwo transgraniczne mogą mieć znaczenie w konkretnej sprawie, zwłaszcza gdy chodzi o tożsamość dziecka, życie rodzinne lub jego status prawny. Nie stanowią jednak ogólnej uprzedniej zgody na każdą umowę o macierzyństwo zastępcze ani nie gwarantują określonego wyniku rejestracji. Ten przewodnik nie rozstrzyga roszczenia z konwencji międzynarodowej ani kwestii uznania prawa obcego; potrzebne są fakty, ewentualne zagraniczne orzeczenie oraz prawo państwa, w którym występuje się o uznanie.
Praktyczne skutki dla rodziców zamierzonych, surogatek i pośredników
Rodzice zamierzeni nie powinni zakładać, że prywatna obietnica, pakiet agencji, rachunek powierniczy lub gotowość kliniki do rozmowy o leczeniu sprawiają, że program jest zgodny z prawem lub wykonalny w Chorwacji. Surogatka nie powinna zakładać, że pisemna obietnica gwarantuje zapłatę, zwrot kosztów, przekazanie dziecka lub późniejszą zmianę statusu rodzicielskiego. Z uwagi na nieważność umowa nie jest wiarygodną podstawą prawną tylko dlatego, że została podpisana lub poświadczona. [1]
Kliniki, agencje i inni pośrednicy nie powinni uznawać braku publicznego ogłoszenia za rozstrzygający: art. 31 ust. 1 obejmuje poszukiwanie lub oferowanie usługi „w jakikolwiek inny sposób”, a art. 56 odsyła do działań objętych art. 31. Odpowiedzialność konkretnego pośrednika lub uczestnika nadal zależy od zachowania i właściwego prawa. Reklama, ustne zapewnienie, wzór umowy lub nieformalna opinia prawna nie zastępują pisemnej porady dotyczącej chorwackiego prawa i konkretnych faktów.
Bezpieczniejsze kroki przed podpisaniem, zapłatą lub leczeniem
Jeśli rozważane jest macierzyństwo zastępcze, należy wstrzymać się przed podpisaniem umowy, przelewem pieniędzy, publikacją oferty, zaakceptowaniem dopasowania lub rozpoczęciem leczenia. Celem jest ustalenie właściwych zasad, zanim powstaną skutki finansowe, medyczne lub dotyczące rodzicielstwa.
Przed podjęciem zobowiązań
- Poproś chorwackiego prawnika specjalizującego się w prawie rodzinnym i wspomaganym rozrodzie o potwierdzenie aktualnego brzmienia art. 31 i 56 oraz właściwych przepisów wykonawczych i sankcyjnych.
- Dokładnie opisz planowane działania: kto miałby nosić ciążę, czy przewidziano wspomagany rozród, kto dostarczy komórki jajowe lub nasienie, jakie płatności lub zwroty kosztów są rozważane, kto zorganizował kontakt i gdzie odbędzie się każdy etap.
- Wymień oddzielnie wszystkie właściwe jurysdykcje: obywatelstwo i zwykłe miejsce pobytu surogatki i rodziców zamierzonych, miejsce negocjacji i płatności, lokalizację kliniki i procedury, państwo urodzenia oraz państwo, w którym będzie dochodzona filiacja.
- Poproś o pisemną opinię, która osobno omawia ważność umowy, ryzyko odpowiedzialności za wykroczenie, prawne rodzicielstwo, uznanie zagranicznego orzeczenia, rejestrację urodzenia, obywatelstwo, dokumenty podróży i zgodę na wyjazd z państwa urodzenia.
- Zanim oprzesz się na zagranicznym programie, uzyskaj poradę prawną zarówno w państwie docelowym, jak i w Chorwacji. Licencja zagranicznej kliniki lub jej oświadczenie o zgodności z lokalnym prawem odpowiada tylko na część pytań.
- Zachowaj projekt umowy, wiadomości, warunki płatności, korespondencję z kliniką i zagraniczne opinie prawne. Nie zmieniaj ani nie ukrywaj dokumentów, by uniknąć kontroli; zapytaj prawnika, jak zgodnie z prawem je zabezpieczyć i ujawnić.
Ta lista nie stanowi zgody na kontynuowanie programu. Ma pomóc uzyskać ocenę prawną dopasowaną do faktów przed podjęciem zobowiązań.
Fakty, które mogą zmienić ocenę
Sama etykieta „macierzyństwo zastępcze” nie wystarcza do oceny prawnej. Istotne są m.in. model gestacyjny lub genetyczny, wykorzystanie wspomaganego rozrodu, miejsce złożenia oferty i zawarcia umowy, osoba, która oferowała lub poszukiwała usługi, obiecane płatności lub zwrot kosztów oraz udział kliniki albo pośrednika. Właściwy przepis i ocena ewentualnego wykroczenia mogą zależeć od tego, jakie działania wykonano i kto je podjął.
Jeśli program został już zakończony za granicą, trzeba dodatkowo ustalić, gdzie urodziło się dziecko; jaki akt lub wpis urodzenia wydano; czy sąd albo organ administracyjny rozstrzygnął o rodzicielstwie; czy orzeczenie jest prawomocne; czy rodzice zamierzeni figurują w rejestrze; jakie obywatelstwo i zwykłe miejsce pobytu mają dziecko i dorośli; oraz w którym państwie obecnie żąda się uznania, paszportu lub zgody na podróż. Akt urodzenia potwierdza wpis, ale nie gwarantuje, że wszystkie inne państwa zaakceptują ten sam status rodzicielski. Każdą kwestię należy ocenić osobno.
Wniosek praktyczny
Podstawowa reguła ustawowa dotycząca macierzyństwa zastępczego w Chorwacji jest jasna: art. 31 zakazuje poszukiwania lub oferowania usługi, zawierania umów lub przeprowadzania wspomaganego rozrodu dla innej osoby z przewidywanym przekazaniem dziecka oraz unieważnia objęte nim porozumienia niezależnie od zapłaty. Zgodnie z ustawowymi zasadami przeliczenia na euro przedziały grzywien z tekstu z 2012 r. odpowiadają kwotom 9 290,60–33 180,70 EUR dla osoby prawnej oraz 929,06–3 318,07 EUR dla osoby odpowiedzialnej lub bezpośredniego sprawcy; art. 56 ust. 4 przewiduje też karalność usiłowania w wymienionych kategoriach. Zastosowanie przepisów do konkretnej osoby wymaga oceny prawnej. [1] [4] [5]
Zagraniczny program, uznanie rodziców zamierzonych, obywatelstwo dziecka i możliwość jego podróży nie są rozstrzygnięte wyłącznie przez tę krajową regułę. Przed działaniem uzyskaj pisemną, indywidualną poradę opartą na faktach zgodnie z prawem chorwackim i prawem każdego innego zainteresowanego państwa.
Źródła sprawdzone na potrzeby projektu
- Ustawa o medycznie wspomaganej prokreacji, NN 86/2012 (art. 31 i 56; oficjalny tekst chorwackiego Dziennika Urzędowego).
Podstawowe chorwackie przepisy. Art. 31 ustanawia zakaz i nieważność, a art. 56 wymienia wykroczenia i grzywny. Kwoty przytoczono w historycznej walucie kuna; nie są podawane jako aktualne kwoty w euro.
- Ustawa zmieniająca ustawę o rodzinie, NN 156/2023 (w tym art. 58.a dotyczący domniemania macierzyństwa).
Oficjalna ustawa zmieniająca. Art. 3 wprowadza art. 58.a ustawy o rodzinie: matką dziecka jest kobieta, która je urodziła.
- Komisja Europejska, Your Europe: „Zasady dotyczące macierzyństwa zastępczego” (strona wskazuje ostatnią kontrolę 19 grudnia 2025 r.).
Oficjalna informacja UE. Wyjaśnia, że prawo UE nie reguluje macierzyństwa zastępczego w ramach jednego systemu, a podejścia krajowe są różne. Nie zastępuje prawa chorwackiego.
- Ustawa o wprowadzeniu euro jako oficjalnej waluty w Republice Chorwacji, NN 57/2022 (art. 13 ust. 2 i art. 14).
Oficjalne prawo chorwackie. Art. 13 ust. 2 stanowi, że kwoty wyrażone w kunach w instrumentach prawnych po przeliczeniu uznaje się za kwoty w euro; art. 14 określa stały kurs i zaokrąglenie do dwóch miejsc po przecinku.
- European Commission, Convergence Report 2022, COM(2022) 280 final, Croatia section.
Oficjalne sprawozdanie Komisji Europejskiej. W części dotyczącej Chorwacji podano centralny kurs kuny wynoszący 7,53450 za euro. Potwierdza to kurs wykorzystany w ustawowym przeliczeniu, ale nie zastępuje chorwackich przepisów o przeliczeniu.
- Lexium, ustawa o medycznie wspomaganej prokreacji — informacyjny tekst ujednolicony z 8 października 2026 r.
To wtórne źródło informacyjne, a nie oficjalny tekst ujednolicony. W wykazie publikacji wymieniono wyłącznie NN 86/2012, a tekst przytacza art. 31 i 56. Źródło wykorzystano jedynie do dodatkowej kontroli aktualności; nadal konieczna jest weryfikacja urzędowa i analiza chorwackiego prawnika.