Draagmoederschap in Nederland: wat mag wel en wat is verboden?
Kort antwoord: mogelijk, maar geen volledig wettelijk traject
Niet-commercieel draagmoederschap is in Nederland onder voorwaarden mogelijk; er geldt geen algemeen verbod. Volgens de officiële Nederlandse informatie kunnen wensouders een privéafspraak maken met iemand die zij kennen en de kosten van de draagmoeder vergoeden. Meer specifiek ziet artikel 151b op beroepsmatige bemiddeling bij draagmoederschap en op openbare aankondigingen: een vrouw mag zich niet publiekelijk als draagmoeder aanbieden en wensouders mogen niet openbaar naar een draagmoeder zoeken, ook niet via sociale media. Artikel 151c is een afzonderlijke bepaling over beroepsmatige bemiddeling wanneer een vrouw de duurzame verzorging en opvoeding van haar kind aan een ander wil overlaten; de toepasselijkheid en wettelijke uitzonderingen hangen af van de feiten.
Deze beperkte mogelijkheid betekent niet dat er een volledig wettelijk traject bestaat. Een ondertekende overeenkomst of genetische band maakt wensouders niet automatisch vanaf de geboorte tot juridische ouders. Volgens de gewone afstammingsregels is de vrouw die het kind baart de juridische moeder, ook als een donoreicel is gebruikt. Daarom moeten drie vragen apart worden beoordeeld: of de afspraak en de manier van zoeken zijn toegestaan, of de betalingen rechtmatig zijn en hoe het juridisch ouderschap later kan worden vastgesteld.
Welke regels gelden en op welke datum de status is gecontroleerd
Het bindende kader volgt vooral uit de bepalingen van het Wetboek van Strafrecht over bemiddeling en openbare aankondigingen en uit Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek over juridisch ouderschap. Nauwkeuriger gezegd ziet artikel 151b specifiek op beroepsmatige bemiddeling bij draagmoederschapsafspraken en op openbare aankondigingen door of over een draagmoeder. Artikel 151c is een afzonderlijke bepaling over beroepsmatige bemiddeling wanneer een vrouw de duurzame verzorging en opvoeding van haar kind aan een ander wil overlaten; de toepasselijkheid en wettelijke uitzonderingen moeten aan de hand van de concrete feiten worden beoordeeld. Government.nl en Rijksoverheid publiceren officiële toelichtingen. Die helpen de overheidsuitleg te begrijpen, maar vervangen de wettekst niet en lossen niet elk bijzonder geval op. Medische regels en de toelatingscriteria van een specifieke kliniek zijn afzonderlijke kwesties.
Het wetsvoorstel “Wet kind, draagmoederschap en afstamming” (nr. 36 390) moet worden onderscheiden van het geldende recht. Volgens het officiële dossier is de stemmingsfase nog niet afgerond en staat een plenair debat gepland voor week 51 van 2026. De regeringspagina vermeldt dat beide Kamers moeten beslissen en dat bij aanneming een datum van inwerkingtreding wordt vastgesteld. Controleer het officiële dossier opnieuw na het geplande debat en bevestig aanneming en inwerkingtreding voordat u in een concrete zaak op deze status vertrouwt.
Privéafspraak binnen de eigen kring
De officiële informatie beschrijft een privéafspraak met iemand die de wensouders kennen, bijvoorbeeld een familielid of bekende, als een mogelijke route. Dat voorbeeld betekent niet dat de draagmoeder verplicht familie moet zijn: de openbare informatie noemt dit niet als universele wettelijke voorwaarde. Het belangrijke onderscheid is dat tussen een privéafspraak en openbare werving of commerciële matching.
Een privéafspraak is geen automatische goedkeuring door de rechter, kliniek of ambtenaar van de burgerlijke stand. Zij garandeert evenmin dat een fertiliteitscentrum elke aanvrager, medische methode of situatie accepteert. Controleer vóór de conceptie schriftelijk de actuele criteria van de beoogde kliniek en vraag afzonderlijk juridisch advies over de route naar ouderschap. Dat draagmoederschap in algemene zin mogelijk is, is geen vergunning, kliniekgoedkeuring of garantie voor de juridische status van het kind.
Openbare advertenties en oproepen zijn verboden
De Nederlandse overheid zegt uitdrukkelijk dat wensouders niet openbaar mogen aankondigen dat zij een draagmoeder zoeken en dat een vrouw zich niet openbaar als draagmoeder mag aanbieden. De toelichting noemt sociale-mediaberichten specifiek. De artikelen 151b en 151c van het Wetboek van Strafrecht worden als wettelijke basis genoemd. Artikel 151b, tweede lid, onder b, regelt specifiek openbare aankondigingen; artikel 151c is een afzonderlijke bepaling over beroepsmatige bemiddeling bij het overdragen van de duurzame verzorging en opvoeding van een kind, behoudens wettelijke uitzonderingen.
Ga er niet van uit dat een bericht rechtmatig is omdat er geen geld wordt aangeboden, de groep ogenschijnlijk besloten is of het bericht “alleen informatief” wordt genoemd. Het openbare karakter en de inhoud van de aankondiging zijn van belang; de omstandigheden en exacte formulering tellen mee. Een vertrouwelijk gesprek met iemand die al bekend is, verschilt van een openbare oproep aan kandidaten, maar dat onderscheid is geen uitweg voor een open online campagne. Als een bericht al is geplaatst of een waarschuwing is ontvangen, vraag dan Nederlands juridisch advies voordat u op een autoriteit reageert. Het verwijderen van het bericht bewijst niet dat eerder handelen rechtmatig was.
Professionele bemiddeling en commerciële promotie
De officiële overheidsinformatie noemt de artikelen 151b en 151c als wettelijke basis en beschrijft het verboden gedrag praktisch: websites mogen geen draagmoederschap adverteren namens mensen die een draagmoeder zoeken of zelf draagmoeder willen worden; personen mogen een zoekactie of aanbod niet openbaar aankondigen. Volgens de beschrijving van de Raad van State van het huidige kader is het zijn van draagmoeder op zichzelf niet strafbaar. De directe wetspagina moet worden bevestigd. Daarom worden hier geen afzonderlijke bestanddelen of straffen aan de twee artikelen toegeschreven; controleer de actuele geconsolideerde wettekst vóór juridische goedkeuring.
Het etiket van een tussenpersoon is niet doorslaggevend. Een dienst “consultancy”, “matchingplatform”, “community” of “non-profit” noemen, bepaalt niet hoe de feitelijke activiteiten juridisch worden gekwalificeerd. Omgekeerd is onafhankelijke juridische of medische advisering niet automatisch bemiddeling, maar de concrete dienst moet worden beoordeeld. Laat vóór betaling aan een bureau of platform de rol, openbare activiteiten en voorwaarden door een Nederlandse jurist controleren.
Kosten en betalingen: een grens die zorgvuldigheid vraagt
De officiële Nederlandse informatie staat vergoeding van de kosten van de draagmoeder toe; de Nederlandstalige pagina gebruikt “(on)kosten” en de Engelstalige pagina spreekt over “expenses”. De openbare informatie geeft geen uitputtende lijst van toegestane posten en geen universeel maximumbedrag binnen het huidige kader. Ook het gepubliceerde advies van de Raad van State over het wetsvoorstel beschrijft de huidige onzekerheid over aard en hoogte van betalingen en de moeilijke grens tussen kostenvergoeding en betaling voor overdracht van ouderschap.
Beide uitersten zijn daarom riskant: ga er niet van uit dat elke betaling boven aantoonbare kosten duidelijk rechtmatig is, maar stel evenmin zonder voorbehoud dat iedere betaling aan een draagmoeder nu al een strafbaar feit is. De beoordeling hangt af van doel, grondslag, bedrag, bewijs en context; commerciële bemiddeling en openbare reclame zijn aparte kwesties. Bewaar een gespecificeerd overzicht, facturen, data en de reden waarom elke betaling een kostenpost dekt. Presenteer een bedrag voor overdracht van het kind of ouderschap niet als kostenvergoeding. De voorgestelde wettelijke maxima zijn nog geen geldend recht. Vraag juridisch advies voordat u compensatie, inkomensverlies, geschenken of een vast bedrag afspreekt.
Wat een schriftelijke overeenkomst wel en niet kan doen
Partijen kunnen hun intenties en praktische afspraken schriftelijk vastleggen, bijvoorbeeld over kosten, verzekering, toegang tot medische informatie, communicatie, contact na de geboorte en hulp bij een geschil. Een duidelijke overeenkomst kan misverstanden verminderen en bewijs van de besprekingen bewaren. Zij moet met onafhankelijke juridische begeleiding worden opgesteld en mag niet veronderstellen dat de ene partij de medische beslissingen van de andere kan beheersen of beschermde rechten definitief kan prijsgeven.
Het huidige kader bevat echter geen volledig bijzonder wettelijk stelsel dat ouderschap automatisch via een draagmoederschapsovereenkomst overdraagt. De overeenkomst maakt wensouders niet op zichzelf vanaf de geboorte juridische ouders, garandeert niet dat elke bepaling afdwingbaar is en vervangt de familierechtelijke stappen niet. De afdwingbaarheid van een specifieke bepaling moet naar Nederlands recht worden beoordeeld; een algemeen antwoord dat alle overeenkomsten geldig of ongeldig zijn, is niet betrouwbaar. De Raad van State stelde zelfs bij het voorgestelde stelsel uitvoerige vragen over de verhouding tussen de overeenkomst en gewone contractuele rechtsmiddelen. Baseer het plan niet op boetes voor een verandering van inzicht van de draagmoeder of op bepalingen die ouderschap vooraf definitief zouden regelen.
Juridisch moederschap bij de geboorte
Volgens de uitleg van de overheid over Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek is de juridische moeder de vrouw die het kind baart, ook als een donoreicel is gebruikt. Dat is het uitgangspunt bij een geboorte in Nederland. Een genetische band tussen de wensmoeder en het kind of een vóór de conceptie ondertekende overeenkomst heft de juridische status van de barende vrouw niet vanzelf op.
Afhankelijk van de omstandigheden en wettelijke regels kan de juridische vader de echtgenoot of geregistreerde partner van de barende vrouw zijn, een man die het kind erkent of adopteert, of een man wiens vaderschap door de rechter wordt vastgesteld. Het resultaat hangt onder meer af van huwelijk of geregistreerd partnerschap en de wijze van conceptie. Ga er niet van uit dat de genetische band van de wensvader alle kwesties oplost of dat de wensmoeder automatisch juridische ouder wordt. Bepaal de precieze route vóór de behandeling aan de hand van de feiten.
Juridisch ouderschap en ouderlijk gezag zijn niet hetzelfde
De Nederlandse informatie maakt onderscheid tussen juridisch ouderschap en ouderlijk gezag: de begrippen hangen samen, maar zijn niet hetzelfde. Een juridische ouder heeft niet altijd automatisch ouderlijk gezag; in bepaalde situaties kan gezag berusten bij iemand die geen juridische ouder is. Dit is belangrijk omdat gezag gaat over beslissingen over zorg en opvoeding, terwijl ouderschap de juridische familieband betreft.
Omdat het huidige kader geen automatische overdracht van ouderschap vóór de geboorte kent voor binnenlands draagmoederschap, moeten wensouders vóór de conceptie de juridische route na de geboorte in kaart brengen. Afhankelijk van de feiten kan erkenning, adoptie of een rechterlijke procedure nodig zijn, soms met betrokkenheid van kinderbeschermingsinstanties. Voor iedere gezinssituatie of genetische constellatie kan niet één procedure worden beloofd. Vraag een Nederlandse familierechtjurist om de vereiste toestemmingen, termijnen, documenten, rechterlijke betrokkenheid en gevolgen van een gewijzigde positie toe te lichten. De geboorteaangifte registreert de toepasselijke juridische status; zij maakt van een privécontract geen ouderschap.
Medische toegang en kliniekregels zijn aparte kwesties
Dat een privéafspraak niet algemeen verboden is, verplicht een kliniek niet om behandeling uit te voeren. Fertiliteitscentra hanteren medische, professionele en interne toelatingscriteria die strenger kunnen zijn dan de strafrechtelijke grenzen. Een overheidspagina is geen klinische goedkeuring en reclame van een tussenpersoon bewijst niet dat de kliniek het geval zal accepteren.
Vraag vóór betaling of ondertekening de beoogde kliniek om actuele schriftelijke criteria, screening- en counselingvereisten, regels over gameten en donoren, eventuele vereisten voor genetische banden en de verwachte stappen na de geboorte. Vraag wie de gevolgen draagt als behandeling wordt geweigerd of vertraagd. Houd juridische en medische toetsing gescheiden: behandeling kan medisch niet beschikbaar zijn terwijl de privéafspraak zelf niet verboden is; klinische acceptatie beslist evenmin over juridisch ouderschap.
Wetsvoorstel 36 390 is nog geen geldend recht
Wetsvoorstel nr. 36 390, “Wet kind, draagmoederschap en afstamming”, stelt wijzigingen voor in Boek 1 en Boek 10 van het Burgerlijk Wetboek en andere wetten. Het zou onder meer een meer gestructureerde route invoeren voor ouderschap na draagmoederschap in Nederland en erkenning van ouderschap na een traject in het buitenland, en regels bevatten over toegang van het kind tot informatie over zijn afkomst. Het officiële parlementaire dossier vermeldt dat de stemming nog niet is afgerond. De overheid zegt dat zowel de Tweede als de Eerste Kamer moeten beslissen en dat bij aanneming een datum van inwerkingtreding wordt bekendgemaakt.
Het officiële dossier voorziet in een plenair debat in week 51 van 2026. Zolang aanneming en inwerkingtreding niet zijn bevestigd, mogen de voorgestelde vereisten, strafbare feiten of ouderschapsprocedure niet worden voorgesteld als geldende rechten of verplichtingen. Een wetsvoorstelnummer of gepland debat verandert het recht niet vanzelf; controleer het dossier na het debat opnieuw en bevestig het formele inwerkingtredingsbesluit.
Welke wijzigingen het wetsvoorstel voorstelt
Het voorstel zou de rechter in staat stellen om vóór de zwangerschap, onder bepaalde voorwaarden, te beslissen dat de wensouders vanaf de geboorte juridische ouders zijn. De voorgestelde waarborgen omvatten informatie en counseling, vrijwillige en geïnformeerde deelname, een schriftelijke overeenkomst met verplichte onderdelen, onafhankelijke juridische bijstand en bewaring van informatie over de afkomst van het kind. Het voorstel zou wensouders ook toestaan openbaar naar een draagmoeder te zoeken, terwijl winstgerichte promotie en commerciële bemiddeling verboden blijven. Deze voorgestelde uitzondering mag vandaag niet worden toegepast alsof zij al geldt.
Het voorstel bevat ook maxima voor toegestane kostenvergoedingen en strafbepalingen voor bepaalde betalingen voor overdracht van ouderschap of vergoedingen boven het toegestane maximum. Het bevat regels voor draagmoederschap in het buitenland en erkenning van ouderschap onder voorwaarden. Dit zijn voorgestelde wijzigingen, geen huidige rechten. Parlementaire amendementen of latere inwerkingtredingsregels kunnen de definitieve tekst veranderen. Controleer vóór advies na de genoemde peildatum de nieuwste tekst, amendementen, besluiten van beide Kamers en het officiële inwerkingtredingsbesluit.
Beslismatrix: betekenis van het huidige kader
Gebruik de onderstaande matrix als snelle controle van de belangrijkste vragen, niet als vervanging van de beoordeling van een concreet geval.
| Vraag | Huidige positie en praktisch gevolg |
|---|---|
| Privéafspraak | In beginsel mogelijk met iemand die de wensouders kennen; dit garandeert geen kliniekacceptatie of juridisch ouderschap. |
| Openbare zoekactie of aanbod | Verboden, ook via sociale media. Geen vergoeding aanbieden maakt een bericht niet automatisch rechtmatig. |
| Commerciële tussenpersoon | Professionele bemiddeling en winstgerichte promotie kunnen verboden zijn. Artikelen 151b en 151c zien op verschillende gedragingen; artikel 151c kent wettelijke uitzonderingen. Beoordeel de feitelijk geleverde dienst, niet het etiket van de aanbieder. |
| Kosten en vergoeding | Kostenvergoeding is in beginsel toegestaan, maar de huidige informatie bevat geen volledige lijst of algemeen maximum. De voorgestelde grens geldt nog niet. |
| Overeenkomst en ouderschap | De overeenkomst legt intenties vast, maar maakt wensouders niet automatisch juridische ouders; de barende vrouw is de juridische moeder. |
| Wetsvoorstel 36 390 | Nog in behandeling; volgens het officiële dossier is een plenair debat voorzien in week 51 van 2026. Voorgestelde procedures en strafbare feiten zijn geen geldend recht; controleer het dossier na het debat opnieuw en bevestig de inwerkingtreding. |
| Buitenlands traject | Een buitenlandse geboorteakte of overeenkomst garandeert op zichzelf geen Nederlands ouderschap, nationaliteit, paspoort of reisrecht. |
Een buitenlands traject is een afzonderlijke rechtsvraag
Dat een privéafspraak in Nederland mogelijk is, lost een traject in het buitenland niet op. Het recht van het geboorteland kan de lokale overeenkomst en de beslissing over ouderschap regelen; het Nederlandse recht bepaalt of en hoe die status in Nederland wordt erkend. De officiële Nederlandse informatie waarschuwt dat draagmoederschap in het buitenland problemen kan opleveren bij het verkrijgen van Nederlandse documenten of het naar Nederland brengen van het kind. Dat is een reëel risico, maar geen universele regel dat iedere buitenlandse beslissing wordt afgewezen: de uitkomst hangt af van documenten, de buitenlandse procedure, toepasselijke regels van internationaal privaatrecht en de feiten.
Een buitenlandse geboorteakte, DNA-test, kliniekbrief of overeenkomst garandeert op zichzelf geen Nederlands juridisch ouderschap, nationaliteit, paspoort of reisrecht. Plan die vragen afzonderlijk vóór conceptie en behandeling. Als twee landen betrokken zijn, vraag dan advies van juristen die beide stelsels kennen. Bespreek hoe identiteit en afkomst van het kind worden gedocumenteerd, welke instantie elk document afgeeft en wat gebeurt als erkenning wordt vertraagd of geweigerd.
Veilig stappenplan vóór conceptie of betaling
Doorloop vóór de start deze stappen in volgorde:
- Geen openbare werving. Plaats geen openbare oproep om een draagmoeder te vinden en bied uzelf niet openbaar aan als draagmoeder. Vraag een platform niet om de oproep namens u te plaatsen.
- Breng alle betrokkenen en rechtsstelsels in kaart. Noteer gewone verblijfplaats, nationaliteit, huwelijk of geregistreerd partnerschap, genetische banden en het land van behandeling. Deze feiten kunnen ouderschap en erkenning beïnvloeden.
- Controleer de kliniek onafhankelijk. Vraag de actuele criteria schriftelijk op en onderscheid medische van juridische vereisten. Controleer vóór betaling de feitelijke rol van een tussenpersoon.
- Documenteer elke betaling. Maak een gespecificeerde begroting, bewaar bonnetjes en leg de reden voor elke vergoeding schriftelijk vast. Een vast bedrag of betaling gekoppeld aan overdracht van het kind is niet automatisch rechtmatig.
- Vraag vóór behandeling afzonderlijk juridisch advies. Laat een Nederlandse familierechtjurist de overeenkomst, reclame- en bemiddelingsverboden, stappen na de geboorte, ouderlijk gezag en noodscenario’s beoordelen. Bij een buitenlands traject is ook advies in het andere land nodig.
- Bespreek moeilijke scenario’s. Denk aan intrekking van toestemming, medische complicaties, onenigheid na de geboorte, scheiding of overlijden van een wensouder en vertraging van documenten. Bewaar informatie over de genetische en zwangerschapsgerelateerde afkomst van het kind.
Deze stappen garanderen geen goedkeuring of een bepaalde uitkomst voor ouderschap. Ze beperken vermijdbare risico’s en maken openstaande juridische vragen zichtbaar voordat partijen van elkaar afhankelijk worden.
Praktische conclusie
Dit is een uitleg van het nationale kader, geen individueel oordeel over toelating, klinische goedkeuring of vaststelling van ouderschap. De tekst bepaalt niet welke categorieën wensouders behandeling kunnen krijgen, schrijft geen universele medische methode voor, bevat geen volledige lijst van documenten na de geboorte en beslist niet over erkenning van een specifieke buitenlandse uitspraak. Daarvoor zijn de feiten van het geval en afzonderlijke juridische en medische toetsing nodig.
De betrouwbare conclusie is beperkter maar praktisch: privé, niet-commercieel draagmoederschap kan onder bepaalde voorwaarden in Nederland mogelijk zijn. Openbare oproepen om een draagmoeder te zoeken of zich als draagmoeder aan te bieden zijn verboden; ook het promoten van commercieel draagmoederschap is verboden. Of de beperkingen op een bepaalde bemiddelaar van toepassing zijn, hangt af van de feitelijk geleverde diensten en wettelijke uitzonderingen. Kostenvergoeding is in beginsel toegestaan, maar het huidige kader bevat niet het gedetailleerde maximum uit het aanhangige wetsvoorstel; een overeenkomst maakt wensouders niet automatisch vanaf de geboorte juridische ouders van het kind. Het officiële dossier laat nog steeds zien dat de stemmingsfase niet is afgerond en voorziet in een plenair debat in week 51 van 2026. Controleer de status na dat debat opnieuw en bevestig aanneming en inwerkingtreding voordat u op de voorgestelde regels vertrouwt. Vraag vóór openbare advertenties, betaling aan een bemiddelaar, afspraken over betalingen of de start van behandeling advies over Nederlands familierecht dat op de concrete zaak is toegespitst.
Officiële bronnen en verificatienotities
De hieronder vermelde directe wetspagina moet worden bevestigd; de verboden worden ook genoemd in de geraadpleegde officiële overheidsinformatie.
- Legal and illegal aspects of surrogacy
- Draagmoederschap: wat mag en wat mag niet?
- Wetboek van Strafrecht, Articles 151b–151c (version dated 1 July 2025; current consolidated text not confirmed)— De volledige actuele geconsolideerde wettekst moet worden bevestigd.
- What is the difference between biological and legal parenthood?
- Wet kind, draagmoederschap en afstamming (36 390), Tweede Kamer dossier
- Plannen kabinet om draagmoederschap wettelijk te regelen
- Wet kind, draagmoederschap en afstamming (advice W16.20.0469/II)
- Surrogacy outside the Netherlands








