Canada · Regionale regels

Redactionele illustratie van twee juridische dossiers op een bureau, zonder echte overheidsdocumenten

Draagmoederschap in Québec: provinciaal recht, juridisch ouderschap en grensoverschrijdende grenzen

Welk recht bepaalt de procedure?

Québec heeft eigen regels voor de juridische afstamming van een kind dat via draagmoederschap wordt geboren. De algemene mededeling dat altruïstisch draagmoederschap in Canada mogelijk is, bepaalt niet wie in Québec juridisch ouder wordt. Het gaat om de juridische woonplaats van wensouder(s) en draagmoeder, de aanvang van de zwangerschap, een tijdig gesloten overeenkomst, een verplichte informatiebijeenkomst en rechtsgeldige toestemming na de bevalling. Een medisch uitvoerbaar traject kan alsnog buiten de Québecse afstammingsregeling vallen. Dit artikel behandelt die provinciale verschillen, niet de nationaliteit of buitenlandse erkenning van het kind. [S02,S03,S04]

Er gelden twee rechtslagen. De federale Assisted Human Reproduction Act verbiedt bepaalde betalingen, betaalde bemiddeling en bepaalde voortplantingshandelingen; artikel 6 laat de geldigheid van de draagmoederschapsovereenkomst over aan provinciaal recht. Het Burgerlijk Wetboek van Québec, met name artikelen 541.1 en volgende, regelt het ouderschapsproject, de overeenkomst, instemming en afstamming. Nadere provinciale verordeningen vullen dit aan. Klinische toelating, verzekeringsdekking en registratie bij de burgerlijke stand zijn afzonderlijke kwesties. Naleving van de federale betalingsregels levert op zichzelf geen Québecse geboorteakte op met de wensouders. [S01,S02,S09,S10,S11]

Voorwaarden vóór de zwangerschap in Québec

De Québecse procedure is bedoeld voor één wensouder of echtgenoten/partners die juridisch in Québec hun domicile hebben. Is ook de draagmoeder daar gedomicilieerd, dan moeten beide partijen bij de overeenkomst ten minste één jaar in Québec gedomicilieerd zijn geweest. Domicile is een juridische band en niet slechts een adres, tijdelijk huurcontract, doktersafspraak of kort verblijf. Gewone verblijfplaats en bedoeling om zich te vestigen kunnen als bewijs dienen. Buiten Québec wonende wensouders kunnen niet aannemen dat een bevalling in Montréal of zorg in een lokale kliniek de Québecse afstammingsroute toegankelijk maakt; de feiten moeten vooraf worden onderzocht. [S02,S03]

De draagmoeder moet bij het aangaan van de overeenkomst ten minste 21 jaar zijn. Een zus, bloedverwant in opgaande of neergaande lijn is niet automatisch uitgesloten, maar artikel 541.2 beperkt bepaalde combinaties van haar voortplantingsmateriaal met dat van familieleden. De precieze verwantschap en herkomst van geslachtscellen moeten dus worden beoordeeld. Het project van één persoon of partners omvat alle daaruit geboren kinderen; de afstamming van een tweeling mag niet worden opgesplitst. Selectiecriteria van een bureau en medische beoordelingen vervangen deze wettelijke voorwaarden niet. [S02]

Federaal artikel 6 verbiedt betaling voor draagmoederschap, aanbiedingen of reclame daarvoor, vergoeding voor het regelen van een draagmoeder en betaling aan dergelijke tussenpersonen. Het beperkt ook het aanzetten van personen die kennelijk of vermoedelijk jonger dan 21 zijn tot draagmoederschap en bepaalde medische hulp aan hen. Québec eist eveneens een onbetaalde bijdrage. Een bedrag 'cadeau', 'succesbonus' of 'adviesvergoeding' noemen maakt het niet legaal. Werkelijke afzonderlijke professionele diensten en toegestane onkostenvergoedingen moeten afzonderlijk worden onderzocht. Buitenlandse advertenties voor commerciële programma's vormen geen Québecse goedkeuring. [S01,S03]

Toegestane onkosten of aantoonbaar loonverlies vergoeden is iets anders dan betalen voor het dragen van een kind. Federaal artikel 12 en de vergoedingsregeling verlangen afhankelijk van de situatie bonnen, verklaringen, medische certificering en inkomensgegevens. Québecs verordening en de overeenkomst bepalen ook de soorten kosten, financiering en bewaarplichten. Zeg geen vast maandbedrag of forfaitaire vergoeding toe zonder aantoonbare rechtmatige uitgaven. Bewaar facturen, betalingsbewijzen, verklaringen en relevante medische stukken. Toets zowel de federale als de provinciale voorschriften voordat geld wordt voorgeschoten of terugbetaald. De Québecse verordening maakt onderscheid tussen kosten die moeten worden betaald en aanvullende categorieën die alleen kunnen worden vergoed als de overeenkomst daarin voorziet. Voor elke vergoeding, betaling of compensatie wegens inkomensverlies in een lokaal traject moeten de wensouders het onderbouwende dossier zes jaar bewaren. [S01,S06,S10]

Voor zwangerschappen die op of na 6 maart 2024 begonnen, kent Québec onder voorwaarden een buitengerechtelijke vaststelling van afstamming. Vóór de zwangerschap moeten draagmoeder en wensouders afzonderlijk een verplichte psychosociale en ethische informatiebijeenkomst met een bevoegde beroepsbeoefenaar bijwonen en getekende attesten ontvangen. Daarna sluiten zij een overeenkomst in notariële authentieke vorm, acte notarié en minute. Dit zijn geen formaliteiten die zomaar na de geboorte kunnen worden vervuld. De bijeenkomst bespreekt vrije instemming, relaties en kinderbelang, maar vervangt onafhankelijk juridisch advies noch medische toestemming. Volgens de toepasselijke verordening moet elke verplichte informatiebijeenkomst minstens drie uur duren. [S02,S03,S09]

De notariële overeenkomst wordt in het Frans opgesteld. Partijen mogen zich alleen uitsluitend aan een andere taalversie binden als zij eerst de Franse versie hebben onderzocht en dit uitdrukkelijk wensen. De overeenkomst behandelt toegestane kosten, eventuele vergoeding van loonverlies en de voorgeschreven storting op de derdengeldenrekening van de notaris. De notaris verzamelt en vermeldt de informatieattesten. De overeenkomst moet vóór de zwangerschap bestaan. Een ongetekend model van een bureau of een contract na embryotransfer is geen vervanging. Bewaar authentieke afschriften en bewijzen van identiteit, domicile, gameten en uitgaven. [S02,S10]

Juridisch ouderschap na de geboorte

Na de geboorte mag het kind aan de wensouders worden toevertrouwd, tenzij de barende persoon bezwaar maakt. Volgens artikel 541.14 worden daarmee de uitoefening van ouderlijk gezag en voogdij gedelegeerd, maar wordt de juridische afstamming van de wensouders niet automatisch gevestigd. Daarvoor is afzonderlijke geldige instemming na de geboorte nodig. Ontslag uit het ziekenhuis, tijdelijke beslissingen en zorg voor de pasgeborene moeten dit onderscheid respecteren. Een vóór de bevalling ondertekende intentie is geen onherroepelijke overdracht van juridisch ouderschap. [S02,S03]

Bij de binnen-Québecse buitengerechtelijke route moet toestemming worden gegeven nadat zeven volledige dagen zijn verstreken en uiterlijk binnen 30 dagen na de geboorte (in de praktijk dag 8 tot en met 30). De toestemming moet uitdrukkelijk bepalen dat de afstammingsband met de barende persoon wordt geacht nooit te hebben bestaan en dat afstamming tegenover de wensouder(s) wordt vastgesteld. Dat gebeurt bij notariële akte en minute of via een onderhandse akte die voor twee bij het project niet-belanghebbende getuigen wordt ondertekend; een gerechtelijke verklaring in een afstammingsprocedure is ook mogelijk. Overlijdt de barende persoon voordat die haar wil heeft geuit, dan wordt de toestemming geacht te zijn gegeven. Wordt die persoon vóór die verklaring onbekwaam om toestemming te geven, dan geldt dezelfde regel pas nadat 30 dagen sinds de geboorte zijn verstreken en de onbekwaamheid is gecertificeerd door een lid van een door de minister van Justitie aangewezen beroepsorde. Niet-Franstalige toestemming vereist een in Québec gewaarmerkte vertaling. Volgens de richtlijnen van de regering van Québec is tegenbewijs niet toegestaan wanneer de toestemming wegens overlijden geacht wordt te zijn gegeven. [S02,S03,S10]

Wanneer aan de binnenlandse voorwaarden is voldaan, wordt het ouderschap volgens de wettelijke route geacht vanaf de geboorte te bestaan na afhandeling van de vereiste stappen en stukken. Bij de Directeur de l'état civil worden geboorteaangifte, een authentiek afschrift van de notariële overeenkomst en toestemming na geboorte of wettelijk vervangend bewijs ingediend. De ambtenaar controleert de conformiteit en maakt de geboorteakte op. De rechterlijke route blijft mogelijk en kan bij geschil nodig zijn. Enkel het contract, een brief van de kliniek of de feitelijke overdracht van de baby is geen definitieve registratie. Voor de gerechtelijke wijziging van afstamming moet het verzoek volgens de officiële regels doorgaans binnen 60 dagen na de geboorte worden ingediend, behalve bij uitzonderlijke omstandigheden. [S02,S03]

Alleen de draagmoeder mag de overeenkomst vóór de geboorte eenzijdig beëindigen; de wensouders kunnen zich na ondertekening niet zomaar terugtrekken. Bij het einde van de zwangerschap eindigt de overeenkomst volgens het wetboek. De barende persoon mag de verandering van afstamming na geboorte weigeren. Bij weigering of verdwijnen met het kind gelden de normale afstammingsregels met specifieke wettelijke uitzonderingen; de beoogde uitkomst is niet zeker. Officiële informatie waarschuwt dat niet-naleving de barende persoon juridisch ouder kan laten en provinciale ouderschapsuitkeringen kan uitsluiten. Een conflict vereist direct advies van een Québecse familierechtjurist. De wensouders kunnen van de draagmoeder evenmin terugbetaling eisen van bedragen die volgens de verordening zijn betaald, alleen omdat het project niet is voltooid. [S02,S03,S10]

Oudere trajecten en draagmoederschap buiten Québec

Bij overgangsgevallen is de begindatum van de zwangerschap bepalend. Voor zwangerschappen die vóór 6 juni 2023 begonnen, beschrijft de officiële overgangsinformatie waar van toepassing de vroegere plaatsing voor adoptie met bijzondere toestemming. Voor zwangerschappen die begonnen van 6 juni 2023 tot en met 5 maart 2024 geldt de gerechtelijke procedure tot wijziging van de afstamming. Volgens de Québecse richtlijnen wordt in die gerechtelijke procedure toestemming vermoed als de barende persoon verdwijnt zonder het kind mee te nemen voordat zij haar wil heeft geuit en 30 dagen sinds de geboorte zijn verstreken; dit vermoeden kan worden betwist en geldt uitsluitend in een gerechtelijke procedure. Voor zwangerschappen vanaf 6 maart 2024 bestaat een buitengerechtelijke route als aan de voorafgaande voorwaarden is voldaan. Pas de huidige notariële eisen niet met terugwerkende kracht toe op alle oudere geboorten en presenteer adoptie niet als de huidige standaardroute. Controleer eerst datum, partijen en bestaande stukken. Voor die oudere route, voor zwangerschappen die vóór 6 juni 2023 begonnen, moest de echtgenoot van de beoogde vader een plaatsingsbevel met het oog op adoptie op basis van bijzondere toestemming aanvragen. Zowel de draagmoeder als de beoogde vader die het voortplantingsmateriaal had verstrekt, moest schriftelijk instemmen in aanwezigheid van twee getuigen; tussen de adoptietoestemming en de aanvraag om het plaatsingsbevel moesten ten minste 30 dagen liggen. [S02,S03,S04]

Wanneer de draagmoeder buiten Québec is gedomicilieerd, geldt een andere grensoverschrijdende regeling, ook tussen Canadese provincies. Voor zwangerschappen vanaf 6 juni 2024 moet haar domicile in een door Québec aangewezen rechtsgebied liggen. De huidige overheidsinformatie noemt Alberta, British Columbia, Prince Edward Island, Manitoba, Nova Scotia, Ontario en Saskatchewan; geen buitenlands land staat op de lijst. Aanwijzingen kunnen wijzigen: controleer de officiële lijst vóór matching of betaling. Ook het recht van de plaats waar de draagmoeder is gedomicilieerd en dat haar contract beheerst, moet afzonderlijk worden onderzocht. [S02,S04]

De route buiten Québec vereist opeenvolgende MSSS-toestemmingen. De wensouders nemen deel aan het informatiegesprek en vragen via het overheidsportaal voorafgaande toestemming aan. De aanvraag bevat het bewijs van deelname, een beëdigde verklaring, bewijs dat de wensouder(s) niet zijn veroordeeld voor een strafbaar feit tegen een minderjarige of iemand die zij voor minderjarig hielden, of voor een strafbaar feit in verband met kinderpornografie, en andere vereiste stukken. Na selectie van een geschikte draagmoeder dienen zij de nog niet ondertekende conceptovereenkomst, het profiel van de draagmoeder en de vereiste verklaringen in om toestemming te krijgen om door te gaan. Het MSSS moet de overeenkomst goedkeuren vóór ondertekening; ondertekening moet vóór de zwangerschap plaatsvinden. De getekende overeenkomst wordt daarna via het portaal ingediend; het begin van de zwangerschap, wezenlijke wijzigingen en de geboorte moeten worden gemeld. Voorafgaande toestemming vervangt de volgende stappen niet. De wensouders moeten vóór hun aanvraag al minstens één jaar in Québec gedomicilieerd zijn. Elke wijziging van de overeenkomst zelf vereist eveneens toestemming van het MSSS. [S02,S04,S05,S11]

Na een geboorte buiten Québec moeten de wensouders bij het MSSS een conformiteitsbeoordeling aanvragen. De aanvraag omvat de toestemming na de geboorte van de barende persoon, de buiten Québec opgemaakte geboorteakte van het kind en andere vereiste stukken. Voor erkenning van de afstamming in Québec is vervolgens rechterlijke erkenning nodig van de buiten Québec opgemaakte geboorteakte of de beslissing die de afstamming vaststelt. De aanvraag bij de rechtbank moet de akte of beslissing, het recht van de andere jurisdictie, een eventueel door het MSSS afgegeven conformiteitsattest en bewijs van naleving van de Québecse voorwaarden bevatten. Een geboorteakte uit een andere Canadese provincie maakt erkenning niet automatisch overbodig. Niet-naleving kan erkenning en toegang tot Québecse ouderschapsuitkeringen verhinderen. Bij weigering moeten de motivering, overgangsregels en beschikbare rechtsmiddelen worden onderzocht; automatische correctie mag niet worden beloofd. De stappen voor erkenning moeten zo snel mogelijk worden gezet nadat het MSSS-conformiteitsattest of de kennisgeving van weigering daarvan is ontvangen. Als de stappen niet binnen een redelijke termijn worden gestart of afgerond, kan de directeur jeugdbescherming op verzoek van het MSSS de noodzakelijke maatregelen in plaats van de wensouders nemen. Als de buitenlandse akte of beslissing de afstamming slechts ten aanzien van één echtgenoot vaststelt, moet bij het erkenningsverzoek ook een verzoek worden gevoegd om de status van de andere echtgenoot vast te stellen. [S02,S04,S05,S11]

Praktische stappen en open vragen

Afstamming, publieke bekostiging en gegevens over afstammingsoorsprong zijn afzonderlijke onderwerpen. De Québecse regeling voor medisch begeleide voortplanting stelt eigen RAMQ-voorwaarden: een rechtsgeldige overeenkomst betekent niet dat behandelingen voor de draagmoeder verzekerd zijn. Sommige diensten aan verzekerde wensouders zijn mogelijk gedekt, terwijl diensten aan een niet-gerechtigde draagmoeder volledig betaald moeten worden. Sinds 6 juni 2025 gelden Québecse regels over toegang tot informatie over donoren en draagmoederschap. Bewaar betrokkenenprofielen, notariële stukken, toestemmingen en vonnissen en zorg voor tijdige aanlevering ter bescherming van het toekomstige recht van het kind. [S07,S08]

Stel vóór betaling een dossier op met juridische woonplaatsen en hun duur, leeftijd en familie- en genetische banden van de draagmoeder, geplande zwangerschapsdatum, keuze tussen binnenlandse en buitenprovinciale route, attesten, juristen en zorgverleners, contract en goedkeuringen, rechtmatige onkostenregeling met bonnen en het plan voor overdracht, instemming en afstamming. Voeg bij projecten buiten Québec de aanwijzing van het rechtsgebied, alle MSSS-vergunningen, het domicilerecht van de draagmoeder, stukken na de geboorte en het procesdossier voor erkenning toe. Laat notaris en Québecse familierechtadvocaat de volgorde vóór de behandeling toetsen. [S03,S04,S05,S10,S11]

Twee voorbeelden. Een in Québec gedomicilieerd paar en draagmoeder die allen minstens één jaar aan de eis voldoen, kunnen voor een zwangerschap na maart 2024 in beginsel de notariële route volgen als de gesprekken en overeenkomst vóór zwangerschap plaatsvonden en na geboorte geldige toestemming volgt. Woont de draagmoeder juridisch in Ontario, dan moeten aanwijzing, opeenvolgende MSSS-vergunningen en gerechtelijke erkenning in Québec worden onderzocht; een Ontario-document volstaat niet. Wensouders die buiten Québec gedomicilieerd zijn, kunnen uit geen van beide voorbeelden automatisch Québecs ouderschap afleiden. Het zijn illustraties, geen individuele beslissingen. [S03,S04,S05,S11]

De conclusie is niet eenvoudigweg dat draagmoederschap legaal is in Canada. Stel eerst de domicilie van de partijen en de begindatum van de zwangerschap vast; bepaal daarna de Québecse route, betalingsbeperkingen, verplichte gesprekken en overeenkomst vóór de zwangerschap, toestemming na de geboorte en registratie of rechterlijke erkenning. Toestemming voor medische zorg is geen toestemming voor afstamming, en een buiten Québec opgemaakte geboorteakte wordt daar niet automatisch erkend. De geconsolideerde versie van het Burgerlijk Wetboek is bijgewerkt tot 15 oktober 2026; de richtlijnen voor projecten binnen Québec zijn op 21 oktober 2026 bijgewerkt, terwijl de pagina’s over projecten buiten Québec updates van 4 november 2024 en 5 juni 2024 vermelden. Controleer vóór elk concreet project opnieuw de lijst van aangewezen jurisdicties en de portalprocedure. Controleer ook afzonderlijk de lijst van aangewezen jurisdicties, individuele feiten, beroepsplichten en het recht van het bestemmingsland. [S02,S03,S04,S05,S09,S10,S11]

Officiële bronnen

  1. Canada — Assisted Human Reproduction Act, section 6 (S01)
  2. Civil Code of Québec, articles 541.1–541.37 (S02)
  3. Government of Québec — Rules for surrogacy where all parties live in Québec (S03)
  4. Government of Québec — Rules for surrogacy where the surrogate lives outside Québec (S04)
  5. Government of Québec — Procedure for surrogacy with a surrogate domiciled outside Québec (S05)
  6. Health Canada — Guidance on reimbursement under assisted reproduction rules (S06)
  7. Government of Québec — Medically assisted reproduction program (S07)
  8. Government of Québec — Right to know one’s origins in assisted procreation involving a third person (S08)
  9. Québec — Verordening over verplichte informatiebijeenkomsten bij bepaalde draagmoederschapsprojecten (CCQ, r. 12) (S09)
  10. Québec — Verordening over draagmoederschapsprojecten waarbij de partijen bij de overeenkomst in Québec gedomicilieerd zijn (CCQ, r. 4.2) (S10)
  11. Québec — Verordening over draagmoederschapsprojecten waarbij de draagmoeder buiten Québec gedomicilieerd is (CCQ, r. 4.3) (S11)

Laatst bijgewerkt:

Auteur: Khachatrian Razmik, LL.M.

Internationale juridische diensten voor draagmoederschap en afstamming — LEX SURROGACY van Lex Agency · Auteursprofiel · Redactionele richtlijnen