Ürdün, yurt dışındaki taşıyıcı annelikten sonra kurulan ebeveynliği tanır mı?
Kısa cevap: otomatik tanıma varsaymayın
Kaynaklarda, yurt dışında taşıyıcı annelik sonrası düzenlenen doğum belgesinde veya yabancı mahkeme kararında adı geçen amaçlanan ebeveynin Ürdün’de otomatik olarak hukuki ebeveyn sayılacağını garanti eden yayımlanmış bir Ürdün kuralı tespit edilmedi. Bu, ihtiyatlı bir araştırma sonucudur; tanımanın hukuken imkânsız olduğunun veya ilgili hiçbir karar bulunmadığının kanıtı değildir. Uygulamadaki durum belirsizdir ve önemli risk taşır.
Sonuç; yurt dışında izlenen hukuki yola, yumurta ve spermin kaynağına, doğumu kimin yaptığına, tarafların medeni durumuna, yabancı kararın hukuki etkisine ve kesinleşmesine ve başvurulan Ürdün makamına bağlı olabilir. Yabancı doğum belgesi doğumun başka ülkede kaydedildiğini; yabancı mahkeme kararı ise yabancı mahkemenin neye hükmettiğini gösterebilir. Bu belgelerin Ürdün’ün soybağı veya nüfus kaydı kurallarının yerine geçtiği varsayılmamalıdır. Aile defteri, kimlik, miras, velayet, vatandaşlık, pasaport veya seyahat için bu belgelere dayanmadan önce Ürdün hukukuna özgü görüş alın.
Ürdün’de soybağı ve evlat edinme kuralları
Ürdün 2019 tarihli 15 sayılı Kişisel Statü Kanunu’nun 157. maddesi, çocuğun anneyle soybağının doğumla kurulduğunu belirtir. Baba yönünden soybağı evlilik karinesi, tanıma veya delille kurulabilir; mahkeme, evlilikten doğan soybağı kurallarına uymak kaydıyla kesin bilimsel yöntemleri de dikkate alabilir. İncelenen metin, yurt dışındaki taşıyıcı annelikten doğan amaçlanan ebeveynliğin tanınması için açık bir yol öngörmemekte; doğumla kurulan anne soybağı kuralının yabancı bir ebeveynlik kararı veya amaçlanan annenin genetik bağıyla nasıl ilişkilendirileceğini de açıklamamaktadır.
Bu nedenle genetik bağ, doğumu yapan kişi, evliliğin varlığı ve geçerliliği, tanıma, deliller ve talep edilen hukuki sonuç önemlidir. DNA sonucu ilgili olabilir; ancak diğer tüm soybağı kurallarının yerine geçeceği garanti kabul edilmemelidir. 162. madde, evlat edinilen çocuğun soybağı bilinmese bile evlat edinmenin soybağı kurmadığını belirtir. Bu hüküm tüm bakım veya vesayet düzenlemelerini açıklığa kavuşturmaz; yine de yabancı bir evlat edinme ya da bakım kararı otomatik olarak Ürdün hukukuna göre ebeveynliğin tanınması şeklinde sunulmamalıdır.
Embriyonun başka bir kadının rahmine aktarılmasına ilişkin resmî Ürdün dinî görüşü
Ürdün Genel Fetva Dairesinin 18 Mart 2010 tarihli 553 sayılı fetvası, tüp bebek uygulamasının yalnızca zorunluluk hâlinde ve belirli koşullarla caiz olduğunu belirtir: yumurta ve sperm evli çifte ait olmalı, döllenmiş yumurta da yumurtanın alındığı kadının rahmine yerleştirilmelidir. Aynı erkeğin ikinci eşi olsa bile başka bir kadının rahmine yerleştirme açıkça kabul edilmez.
Fetva Kurulunun 28 Aralık 2014 tarihli 211 sayılı kararı da döllenmiş yumurtanın eşler arasında aktarılmasını reddeder ve annenin yumurtayı veren kadın mı yoksa gebeliği taşıyan kadın mı olduğu konusunda dinî ve hukuki sorulara işaret eder. Bu resmî dinî kararlar, evli bir çiftin yumurta ve sperminden oluşan embriyonun başka bir kadının, buna diğer eş de dâhil olmak üzere, rahmine yerleştirilmesi şeklindeki belirli durumu ele alır; kapsamlı bir medeni kanun veya yurt dışındaki tüm taşıyıcı annelik türleri hakkında verilmiş bir karar değildir. Soybağı bakımından ciddi bir dinî kaygıya işaret ederler; ancak belirli bir olayda medeni tanıma veya kamu düzeni üzerindeki olası etkileri Ürdün hukukuna göre değerlendirilmelidir.
Yabancı doğum kaydı, ebeveynliğin tanınmasıyla aynı şey değildir
Ürdün Sivil Durum ve Pasaport Dairesi (CSPD) doğum kaydı için bir hizmet rehberi yayımlar. Rehber; doğum bildirimi, yabancı doğum belgesi veya belge Arapça değilse onaylı tercüme, gerekli tasdikler, kimlik belgeleri, evlilik kanıtı ve baba Ürdün vatandaşıysa geçerli aile defterini listeler. Sayfa, hedef kitlesini olayları Ürdün içinde gerçekleşen vatandaşlar ve sakinler olarak tanımlar; ancak notlarda yurt dışından gelen bildirimler de ele alınır. Geç kayıtla ilgili bilgiler kendi içinde tutarsızdır: gerekli belgeler listesi, doğum olayının üzerinden bir yıldan fazla geçmişse kesinleşmiş mahkeme kararı gerektiğini belirtirken, notlar Ürdün’de gerçekleşen olayları (bir yıldan fazla) Arap veya yabancı ülkelerden gelen bildirimlerden (iki yıldan fazla) ayırır. Bu olay yurt dışında gerçekleşen bir doğumla ilgili olduğundan, uygulanacak süreyi, belgeleri ve usulü doğrudan CSPD veya yetkili Ürdün konsolosluğundan teyit edin; bu sürelerden herhangi birinin taşıyıcı annelik sonrası ebeveynliğe otomatik olarak uygulanacağını varsaymayın.
Bu, nüfus kaydı hizmetine yönelik pratik bir listedir; yabancı taşıyıcı annelik belgesinde ebeveyn olarak yazılan herkesin Ürdün’de hukuki ebeveyn kabul edileceğini garanti etmez. En az dört konu ayrı değerlendirilmelidir: doğum olayının kaydı, yabancı nüfus belgesinin kabulü veya aktarılması, hukuki ebeveynliğin belirlenmesi ve yabancı mahkeme kararının tanınması ya da icrası. Bir aşamanın tamamlanması diğerlerini kendiliğinden çözmez. Başvuru öncesinde güncel belge listesini ve tasdik yolunu doğrudan CSPD veya yetkili Ürdün konsolosluğundan doğrulayın.
Yabancı mahkeme ebeveynlik kararı vermişse
Yabancı bir karar Ürdün hukuku bakımından ayrıca incelenmelidir. Ürdün’ün 1952 tarihli 8 sayılı Yabancı Mahkeme Kararlarının İcrası Kanunu’nun erişilebilen İngilizce metni, kapsamı daha çok para ödenmesi, taşınır mal veya hesaplaşmaya ilişkin hukuk davalarıyla sınırlıymış gibi tanımlar. Bu metnin 7. maddesinde yetkisizlik, usulüne uygun tebligat yapılmaması, hile, kararın kesinleşmemesi ve kamu düzenine veya ahlaka aykırılık dâhil ret nedenleri sayılır.
İncelenen İngilizce metin resmî ve güncel bir birleştirilmiş çeviri değildir; ayrıca yalnızca ebeveynlik statüsünü tespit eden bir karara uygulanıp uygulanmayacağı belirsizdir. Kanunun kesinlikle uygulanacağını ya da uygulanmayacağını söylemek güvenli değildir. Ürdünlü bir avukat resmî Arapça metni, değişiklikleri, milletlerarası özel hukuk kurallarını, mahkemenin yetkisini ve ilgili içtihadı incelemelidir. Yabancı kararın icra edilebilir mi olduğu, yalnızca statü tespiti mi yaptığı, yoksa Ürdün’de ayrı bir davada delil olarak mı kullanılabileceği de belirlenmelidir.
Değerlendirmeyi değiştirebilecek olgular
Somut bir dosyanın incelenmesi için Ürdünlü avukata eksiksiz ve tutarlı bilgi verilmelidir. Çocuğun amaçlanan ebeveynlerden biriyle veya her ikisiyle genetik bağı, donör yumurta ya da sperm kullanımı, doğumu yapan kişi, taşıyıcı annenin ve amaçlanan ebeveynlerin medeni durumu, evliliğin geçerliliği ve yabancı doğum belgesi ya da kararın hangi hukuka göre düzenlendiği önemlidir.
Yurt dışındaki usul de önem taşır: tarafların katıldığı çekişmeli bir duruşma yapıldı mı, etkilenen herkese usulüne uygun bildirim yapıldı mı, karar kesinleşti mi ve karar gerçekten ebeveynliği mi belirliyor yoksa yalnızca kayıt yapılmasını mı emrediyor? Çocuğun mevcut vatandaşlığı, seyahat belgeleri, varış ülkesi ve acil sağlık ya da korunma ihtiyaçları da belirlenmelidir. Genetik bağ, sözleşme, klinik yazısı veya yabancı belgenin ifadesi tek başına tüm sorunları çözmez.
Deliller ve belgeler: neyi gösterir, neyi göstermez
Belgeleri tek ve dizinli bir dosyada toplayın. Aşağıdaki tablo planlamaya yardımcı olur; başvurunun yapılacağı makamın güncel listesinin yerine geçmez. Tasdik ve tercüme gereklilikleri belgeyi düzenleyen ülkeye ve belge türüne göre değişir. Asılları göndermeden önce CSPD, Ürdün konsolosluğu ve Ürdünlü avukattan hangi işlemlerin gerektiğini öğrenin.
| Belge | Neyi kanıtlamaya yardımcı olabilir | Tek başına neyi kanıtlamaz |
|---|---|---|
| Yabancı doğum belgesi | Yurt dışındaki doğum kaydını ve kayıtta adı geçen kişileri. | Ürdün’ün taşıyıcı annelik sonrası kayıtta yazan herkesi ebeveyn olarak tanıması gerektiğini. |
| Yabancı ebeveynlik kararı | Yabancı mahkemenin, kararın kapsamı ve usulüne göre neye hükmettiğini. | Ürdün’de otomatik tanıma veya icra edilebilirliği. |
| DNA veya genetik rapor | Test ve numune zinciri güvenilir ise biyolojik bağı. | Ürdün’ün tüm soybağı, kayıt veya vatandaşlık kurallarının karşılandığını. |
| Taşıyıcı annelik sözleşmesi ve klinik dosyası | Tarafların niyetini, rızaları, tedaviyi ve tıbbi zaman çizelgesini. | Sözleşmenin icra edilebilirliğini veya amaçlanan ebeveynliğin Ürdün’de tanınmasını. |
| Tasdik ve Arapça onaylı tercüme | Belgenin resmî kaynağını ve Ürdün makamlarının inceleyebileceği bir sürümünü. | Ebeveynlik talebinin esas bakımından kabulünü. |
Programa başlamadan veya devam etmeden önce daha güvenli adımlar
Taahhütte bulunmadan önce Ürdün aile ve nüfus hukuku alanında çalışan bir avukattan yalnızca yabancı belgelerin kaydedilebileceğine ilişkin genel bir görüş değil, somut plana dair yazılı değerlendirme alın. Sözleşme taslağını, amaçlanan ebeveynler ve taşıyıcı anne bilgilerini, genetik planı, doğum ülkesini, öngörülen mahkeme sürecini ve doğumdan sonra düzenlenecek belgelerin tam listesini iletin.
Şu konuların ayrı ayrı değerlendirilmesini isteyin: (1) 157. maddenin olası uygulanması; (2) 162. madde ve ebeveynlik ile bakım veya vesayet ayrımı; (3) dinî kararlar ve olası kamu düzeni itirazları; (4) yabancı belge ve mahkeme kararı için izlenecek yol; (5) yetkili Ürdün makamı veya mahkemesi; (6) vatandaşlık, pasaport ve seyahat. Mümkünse CSPD veya yetkili konsolosluktan yazılı usul bilgisi alın. Doğum ülkesindeki klinik, ajans veya avukat Ürdün’deki sonucu garanti edemez. Yalnızca reklam vaatlerine dayanarak geri dönüşü olmayan taahhütlerde bulunmayın. Bu yazılı değerlendirme, her belgenin hangi makamda ve hangi amaçla kullanılacağını açıkça belirtmelidir.
Doğumdan sonra veya makam başvuruyu reddederse
Yabancı doğum belgesinin aslını, doğum bildirimini, kesinleşmiş ebeveynlik kararını ve kesinleşme kanıtını, mahkeme gerekçelerini, tebligat ve katılım kanıtlarını, varsa genetik raporları, taşıyıcı annelik sözleşmesini, rıza belgelerini, tıbbi kronolojiyi, evlilik belgelerini ve kimlikleri saklayın. Onaylı kopyalar ile her başvuru ve cevabın tarihli kaydını tutun. Belgeleri, başvuruyu alan makamın doğruladığı biçimde tasdik ettirin ve Arapçaya onaylı olarak tercüme ettirin.
CSPD, konsolosluk veya mahkeme talebi tamamen ya da kısmen reddederse gerekçeli yazılı karar alın. Sözlü açıklama resmî karar olmayabilir; itiraz süreleri de usule göre değişebilir. Yetkili makamı, başvuru ehliyetini, süreyi ve hukuki yolu Ürdünlü avukata tespit ettirin; ek delil veya başka bir başvuru olasılığı incelenirken tüm süreleri koruyun. Belgeleri değiştirmeyin, önemli olguları gizlemeyin ve gerçeğe aykırı beyanda bulunmayın. Çocuğun güvenliği, hukuka uygun bakımı ve seyahati uyuşmazlıktan bağımsız planlanmalıdır.
Vatandaşlık, pasaport ve seyahat ayrı konulardır
Ebeveynliğin tanınması, doğum kaydı, Ürdün vatandaşlığı, pasaport hakkı, velayet ve bir ülkeden çıkış ya da ülkeye giriş izni farklı hukuki konulardır. Yabancı doğum belgesi veya DNA raporu vatandaşlığı ya da seyahat hakkını otomatik olarak kanıtlamaz. Çocuğun ebeveynlik konusu çözülmeden seyahat etmesi gerekiyorsa seyahat belgesini hangi makamın vereceğini, kimin rızasının gerektiğini ve varış ile transit ülkelerin hangi belgeleri istediğini belirleyin.
Pratik sonuç ihtiyatlıdır: incelenen belgeler, yurt dışındaki taşıyıcı annelik sonrası ebeveynliğin Ürdün’de tanınacağını garanti etmeye yetmez. Kanuni soybağı kuralları, resmî dinî görüşler ve CSPD kayıt gereklilikleri somut olay bazında değerlendirilmelidir. Yabancı ebeveynlik kararına uygulanacak yol, resmî mevzuat ve güncel uygulama üzerinden Ürdünlü avukatça doğrulanmalıdır. Yabancı belgelere güvenmeden önce ebeveynlik, kayıt, vatandaşlık ve seyahat hakkında ayrı ayrı yazılı görüş alın.
Kaynaklar ve hukuki sınırlamalar
- S1. Ürdün 2019 tarihli 15 sayılı Kişisel Statü Kanunu (resmî Arapça metin)
- S2. Ürdün Genel Fetva Dairesi, 18 Mart 2010 tarihli 553 sayılı fetva
- S3. Ürdün CSPD, doğum kaydı hizmet rehberi
- S4. 1952 tarihli 8 sayılı Yabancı Mahkeme Kararlarının İcrası Kanunu (resmî olmayan İngilizce metin; Arapça metin doğrulanmalı)
- S5. Ürdün Fetva Kurulu, 28 Aralık 2014 tarihli 211 sayılı karar
1952 tarihli kanunun İngilizce metni resmî değildir; kapsamı ve güncelliği yetkili Arapça metinden doğrulanmalıdır. Yayımlanmamış Ürdün kararları hakkında kapsamlı tarama yapıldığı iddia edilmemektedir.
