Oostenrijk · Medische en donorvoorwaarden

Medische spreekkamer met laboratoriummicroscoop achter glas

Oostenrijk: medische voorwaarden, donorvereisten en het verbod op draagmoederschap

Juridisch uitgangspunt

Oostenrijk maakt onderscheid tussen toegestane medisch begeleide voortplanting waarbij de patiënte zelf zwanger wordt, en draagmoederschap waarbij een andere vrouw het kind voor wensouders draagt. De Fortpflanzungsmedizingesetz (FMedG) laat zaad- en eiceldonatie in omschreven gevallen toe, maar creëert geen uitzondering voor draagmoederschap. De eerste vraag is dus wie de zwangerschap zal dragen en op welke wettelijke medische grond, niet of een donor beschikbaar is. Deze gids bespreekt Oostenrijks recht zoals nagegaan op 20 oktober 2026; buitenlandse behandelingen en acceptatie door een kliniek vallen daarbuiten.

Oostenrijkse overheidsinstanties stellen uitdrukkelijk dat draagmoederschap verboden is. De wet regelt behandelingen binnen bepaalde relaties en het gebruik van geslachtscellen, zonder een mogelijkheid voor een derde draagmoeder te scheppen. Volgens Buitenlandse Zaken is de vrouw die bevalt de moeder naar Oostenrijks recht. Donoreicellen, een toestemmingsformulier of een particuliere overeenkomst maken draagmoederschap niet rechtmatig. Erkenning van buitenlandse uitspraken en geboorteaangifte moeten afzonderlijk worden bekeken.

Welke behandelingen komen in aanmerking?

Wettelijke voorwaarden en medische indicatie

§ 2 lid 1 FMedG staat begeleide voortplanting alleen toe bij huwelijk, geregistreerd partnerschap of een samenlevingsrelatie. Het is geen algemene voorziening voor iedere alleenstaande aanvrager. Of een relatie voldoet vergt afzonderlijke toetsing; nationaliteit alleen beslist dit niet. Leg vóór de prijsaanvraag vast wie deelnemen en wie zwanger wordt. Een ruimhartig kliniekbeleid kan wettelijke relatie- of indicatievoorwaarden niet opzijzetten.

§ 2 lid 2 biedt alternatieve gronden: andere mogelijke en redelijke behandelingen voor zwangerschap door geslachtsgemeenschap zijn mislukt of kansloos; geslachtsgemeenschap brengt blijvend ernstig besmettingsgevaar door een zware infectie mee; zwangerschap van een van twee vrouwen in een kwalificerende relatie wordt beoogd; of de procedure is nodig voor toegestane pre-implantatiediagnostiek. Niet elke patiënte hoeft onvruchtbaarheid te bewijzen. Bij meerdere geschikte methoden verlangt § 2 lid 3 eerst de minder riskante waarbij minder levensvatbare cellen ontstaan, met oog voor het kind.

Wanneer zijn donorzaad en donoreicellen toegestaan?

Volgens § 3 zijn eigen eicellen en zaadcellen van de partners het uitgangspunt. Donorzaad mag uitzonderlijk als het zaad van de mannelijke partner niet voortplantingsgeschikt is, of voor twee vrouwen met een wettelijk kwalificerende relatie. Er bestaat geen vrije handel in gameten. Bij een geldige grond mag donorzaad ook in IVF worden gebruikt, niet alleen bij inseminatie. De kliniek moet de toepasselijke uitzondering vastleggen.

Donoreicellen zijn alleen mogelijk indien de eicellen van de vrouw die zelf zwanger zal worden niet voortplantingsgeschikt zijn en zij bij aanvang van de behandeling nog geen 45 jaar is (§ 3 lid 3). Deze leeftijdsgrens betreft de ontvangster, niet de donor. De ontvangster moet zelf zwanger worden; eicellen bij een afzonderlijke draagvrouw voor wensouders plaatsen omzeilt het verbod niet. Laat medische indicatie en begindatum documenteren.

Volgens §§ 2b en 13 moeten zaad- en eiceldonoren ten minste 18 jaar zijn. Eicellen voor derden mogen alleen worden afgenomen voordat de donor 30 wordt. Dat is geen algemene maximumleeftijd voor alle IVF-patiënten. Wettelijke en klinische medische geschiktheidsonderzoeken gelden eveneens. Controleer geboorte-, afname-, behandel- en toestemmingsdata in plaats van een geschatte leeftijd.

De tabel onderscheidt wettelijke vereisten van aanvullende controles door de kliniek. Het is een checklist, geen beslissing dat een bepaalde aanvrager in aanmerking komt; alle andere wettelijke voorwaarden en medische beoordelingen blijven gelden. De bereidheid van een donor of reclame voor donorbehandeling schept geen behandelrecht en geeft geen toestemming voor draagmoederschap.

Praktische juridische controletabel

SituatieWettelijke voorwaardePraktische controle
Draagvrouw voor wensoudersDraagmoederschap verbodenDonatie-uitzonderingen helpen niet.
DonorzaadSpecifieke onvruchtbaarheid of erkend vrouwenpaarToets § 3 lid 2 en erkende route.
DonoreicellenEigen eicellen ongeschikt; ontvangster bij start jonger dan 45Ontvangster moet zelf dragen.
EiceldonorTen minste 18 en bij afname jonger dan 30Controleer geboorte- en afnamedatum.
DonorkliniekSpecifieke toelating en verplichte screeningControleer vergunning en protocol.
Toestemming en adviesPersoonlijke donortoestemming, toestemming partners, soms notarieelPlan arts en notaris vooraf.

Klinische veiligheid, toestemming en dossiers

Behandeling met donorgameten mag alleen plaatsvinden in een ziekenhuis of kliniek met specifieke toelating en door een arts met de wettelijk voorgeschreven bevoegdheid. §§ 11–12 verplichten onderzoek van zowel de donor als de gameten op vruchtbaarheid en gezondheidsrisico’s voor de vrouw en het kind. Toelating en onderzoek zijn wettelijk; exacte laboratoriumtesten, grenswaarden, herhalingen en afspraken moet de toegelaten instelling schriftelijk bevestigen.

De donor moet persoonlijk, wilsbekwaam en schriftelijk instemmen met het gebruik van gameten en de voorgeschreven verstrekking van gegevens (§ 13). De gameten mogen maar aan één ziekenhuis of kliniek worden verstrekt; § 14 beperkt toepassing tot maximaal drie huwelijken, geregistreerde partnerschappen of samenlevingsrelaties. Dit waarborgt geen zwangerschap. Vraag waar de dossiers worden bewaard en hoe eerder gebruik wordt gecontroleerd. Artikel 14, lid 3, verbiedt bovendien om bij één medisch begeleide voortplantingsbehandeling sperma van verschillende mannen of eicellen van verschillende vrouwen te gebruiken. Vraag hoe de kliniek de herkomst van de gameten controleert.

Ook de behandelde partners moeten instemmen. § 8 verlangt een notariële akte voor samenwoners of wanneer gameten van derden worden gebruikt. § 7 verplicht notarieel advies over juridische gevolgen voor geregistreerde partners en samenwoners, en voor echtgenoten bij donatie. De toestemming moet persoonlijk en wilsbekwaam worden gegeven en deelnemers, behandeling, eventuele donatie en geldigheidsperiode vermelden. Een normaal kliniekformulier vervangt de wettelijk vereiste notariële akte niet.

Minstens 14 dagen vóór de behandeling moet de arts begrijpelijk uitleg geven over indicatie, alternatieven, kansen, risico’s voor vrouw en kind, medicijnen, complicaties, nazorg en kosten (§ 7). De arts moet psychologische of psychotherapeutische hulp voorstellen en wijzen op onafhankelijk advies. Deze voorlichting is wettelijk verplicht; het format en aanvullende vragenlijsten zijn organisatorisch. Bij donatie verdient het toekomstige informatierecht van het kind over zijn afkomst bespreking.

Elke partner kan toestemming bij de arts zonder vaste vorm intrekken tot het inbrengen van zaad, eicellen of levensvatbare cellen in het lichaam van de vrouw; de arts legt dat vast. De toestemmingen mogen dan niet ouder zijn dan twee jaar (§ 8). De donor kan toestemming voor verder gebruik bij de kliniek intrekken (§ 13); ongebruikt materiaal moet worden vastgesteld. Een eerdere toestemming geldt niet vanzelf voor een volgende cyclus of andere partner.

Verkoop van gameten is verboden. § 16 verbiedt betaalde transacties met zaad en eicellen; vergoeding boven aantoonbare directe kosten van de medische donatie geldt als betaling. Ook bepaalde bemiddeling en reclame voor cellen of potentiële donoren zijn verboden. Dat is iets anders dan kliniekkosten voor rechtmatige medische diensten. Vraag een uitsplitsing van alle ‘vergoedingen’ en wervingskosten.

Identiteit en onderzoeksresultaten van donoren moeten worden geregistreerd. §§ 15 en 18 schrijven bewaring gedurende 30 jaar voor, waarna in de omschreven gevallen overdracht aan de deelstaatgouverneur voor permanente bewaring volgt. Het met donorgameten verwekte kind mag vanaf 14 jaar om inzage in donorgegevens vragen (§ 20). Bij medische noodzaak kan de wettelijke vertegenwoordiger uitzonderlijk eerder inzage krijgen; autoriteiten hebben beperkt toegang. ‘Anonieme donor’ betekent dus geen levenslang geheim voor het kind. Vraag inzage bij de behandelende instelling, of na sluiting bij de bevoegde deelstaatgouverneur. Is het kind vóór 24 februari 2015 met donorzaad verwekt, dan heeft de wettelijke vertegenwoordiger voor inzage bovendien toestemming van de voogdijrechter nodig; voor verwekkingen vanaf die datum niet.

Andere grenzen en voorbeelden

Genetisch onderzoek van embryo’s is geen onbeperkte standaardoptie. § 2a staat pre-implantatiegenetische diagnostiek alleen toe bij nader bepaalde herhaalde mislukte transfers, gedocumenteerde miskramen of doodgeboorten of ernstig genetisch ouderlijk risico. Alleen noodzakelijke tests zijn toegestaan; geslachtsselectie uitsluitend bij geslachtsgebonden erfelijke ziekte. § 9 beperkt ingrepen in de kiembaan. Een commercieel testpakket bewijst geen rechtmatige embryoselectie: vraag de indicatie onder § 2a.

Twee voorbeelden: een 44-jarige vrouw met aantoonbaar ongeschikte eigen eicellen die zelf zwanger zal zijn, kan onder alle relatie-, donor-, kliniek- en toestemmingsvoorwaarden voor eiceldonatie in aanmerking komen; goedkeuring is niet automatisch. Partners met gezonde embryo’s mogen die daarentegen niet bij een aparte draagmoeder plaatsen en dit door de benaming ‘eicelontvangster’ legaliseren. De identiteit van de zwangere vrouw verandert de juridische uitkomst.

Documenten en vervolgstappen

Verzamel vóór contact legitimatie en bewijs van de relatie, vruchtbaarheidsdossiers, specialistische rapporten onder § 2 of § 3, bestaande tests en een duidelijke beschrijving van de vrouw die zwanger wordt. Bij donatie: verifieer donorleeftijd en screening bij de toegelaten kliniek, plan voorlichting, notariële akte en overige toestemmingen. Dit is een praktische checklist, geen uniform wettelijk aanvraagpakket. Vraag naar originelen, vertalingen en recente tests.

Stel de kliniek vijf vragen: welke FMedG-grond rechtvaardigt behandeling? Wie wordt zwanger? Welke uitzondering staat donatie toe? Welke tests, informatie en toestemmingen worden vastgelegd? Wat is wet en wat is kliniekbeleid? Vraag vóór aanbetaling naar vergunning, schriftelijk behandelprotocol en gespecificeerde kosten. Vraag bij afwijzing om de medische of juridische reden en mogelijkheid van aanvullend bewijs of onafhankelijk tweede oordeel. § 6 beschermt de vrijheid van een arts om niet mee te werken; voldoen aan criteria geeft geen recht hem te dwingen.

Kortom: Oostenrijks recht kan behandeling met donorgameten toestaan voor een geschikte vrouw die zelf de zwangerschap draagt, onder alle relatie-, indicatie-, donor-, kliniek-, voorlichtings- en toestemmingsvoorwaarden. Het staat geen aparte draagmoeder toe. Bepaal eerst wie zwanger wordt en de wettelijke grond; controleer dan leeftijden, screening, notaris en kliniekbeleid. Buitenlandse trajecten, afstamming en kinddocumenten vereisen aparte juridische beoordeling.

Officiële bronnen

  1. Fortpflanzungsmedizingesetz (FMedG), consolidated Austrian federal legislation
  2. Austria government: General information about medically assisted reproduction
  3. Austria government: Semen or ova donated by third persons
  4. Austrian Ministry of Foreign Affairs: Surrogacy

Recht nagegaan op 20 oktober 2026

Laatst bijgewerkt:

Auteur: Khachatrian Razmik, LL.M.

Internationale juridische diensten voor draagmoederschap en afstamming — LEX SURROGACY van Lex Agency · Auteursprofiel · Redactionele richtlijnen