Ελλάδα: νομικό καθεστώς παρένθετης μητρότητας
Το νομικό καθεστώς τον Οκτώβριο του 2026
Η Ελλάδα επιτρέπει την αυστηρά ρυθμισμένη παρένθετη κύηση με προηγούμενη δικαστική άδεια, όχι όμως μια ελεύθερη εμπορική υπηρεσία. Η αιτούσα πρέπει να αποδείξει ιατρική αδυναμία κυοφορίας, η κυοφόρος καταλληλότητα υγείας και, μετά τη μεταρρύθμιση του 2025, αμφότερες πρέπει να έχουν κατοικία στην Ελλάδα. Πριν από την εμβρυομεταφορά απαιτούνται έγγραφη συμφωνία χωρίς αντάλλαγμα και δικαστική απόφαση που έχει καταστεί αμετάκλητη. Προβλέπονται πάντως ορισμένες δαπάνες και αποζημιώσεις. Ο χαρακτηρισμός «αλτρουιστική» δεν εξασφαλίζει τη νομιμότητα, ενώ η νόμιμη αποζημίωση δεν καθιστά αυτομάτως την κύηση εμπορική. Κριτήριο είναι ο νόμος, όχι η διαφήμιση.
Ποιες διατάξεις εφαρμόζονται
Κεντρικές διατάξεις είναι τα άρθρα 1458 και 1464 του Αστικού Κώδικα, για τη δικαστική άδεια και το τεκμήριο μητρότητας αντίστοιχα, και το άρθρο 13 του ν. 3305/2005 για τον ιατρικό έλεγχο και το αντάλλαγμα. Το άρθρο 46 του ν. 5197/2025 τροποποίησε το άρθρο 1458 και αντικατέστησε το άρθρο όγδοο του ν. 3089/2002. Κατά το άρθρο 72, η γενική έναρξη ισχύος συνδέεται με τη δημοσίευση στις 16 Μαΐου 2025. Απόφαση της ΕΑΙΥΑ δημοσιευμένη στο ΦΕΚ Β΄ 5524/2022 καθορίζει δαπάνες και αποζημιώσεις. Παλαιότερες αναφορές σε προσωρινή διαμονή δεν παρακάμπτουν τη νεότερη απαίτηση κατοικίας. Για εκκρεμή υπόθεση χρειάζεται ειδικός έλεγχος.
Η άδεια προηγείται υποχρεωτικά της εμβρυομεταφοράς
Το άρθρο 1458 απαιτεί δικαστική άδεια πριν από τη μεταφορά στη μήτρα άλλης γυναίκας γονιμοποιημένων ωαρίων ξένων προς την ίδια. Απαιτείται έγγραφη συμφωνία χωρίς αντάλλαγμα των προσώπων που επιδιώκουν να αποκτήσουν παιδί, της κυοφόρου και του συζύγου της εφόσον είναι έγγαμη. Την αίτηση υποβάλλει η γυναίκα που επιθυμεί το παιδί. Ιδιωτικό συμφωνητικό, συναίνεση της κλινικής ή προκαταβολή δεν υποκαθιστούν την απόφαση. Μετά την αλλαγή του 2025, η άδεια ισχύει μόνον όταν η απόφαση γίνει αμετάκλητη και όχι απλώς όταν εκδοθεί. Προηγούμενη μεταφορά δημιουργεί σοβαρή νομική αβεβαιότητα.
Η αιτούσα και η ιατρική αδυναμία
Η αιτούσα πρέπει να αποδείξει ότι αδυνατεί ιατρικώς να κυοφορήσει και η κυοφόρος ότι είναι κατάλληλη με βάση την υγεία της. Η νέα διατύπωση του άρθρου 1458 ορίζει ρητώς ότι η αδυναμία κυοφορίας λόγω φύλου δεν συνιστά την προβλεπόμενη ιατρική αδυναμία. Επομένως μόνος άνδρας ή ζεύγος ανδρών δεν μπορεί να στηρίξει την αίτηση στο φύλο του. Μεμονωμένες παλαιότερες αποφάσεις και επιχειρήματα ισότητας δεν θεμελιώνουν γενικό ισχύον δικαίωμα. Γυναίκα σε σχέση, ακόμη και ομόφυλη, δεν δικαιούται αυτόματη έγκριση: απαιτούνται ιατρικά στοιχεία, κατοικία και όλες οι νόμιμες προϋποθέσεις. Η εξατομικευμένη επιλεξιμότητα εξετάζεται χωριστά.
Η κατοικία μετά τον νόμο του 2025
Το νέο άρθρο όγδοο του ν. 3089/2002 ορίζει ότι τα άρθρα 1458 και 1464 εφαρμόζονται μόνον όταν η αιτούσα και η κυοφόρος έχουν κατοικία στην Ελλάδα. Πρόκειται για πραγματικό κέντρο βιοτικών σχέσεων, όχι απλώς κράτηση ξενοδοχείου. Οι παλαιότερες πρακτικές σύντομης προσωρινής διαμονής δεν αρκούν αυτομάτως για νέες υποθέσεις. Δεν τίθεται ρητή προϋπόθεση ελληνικής ιθαγένειας, αλλά ούτε η ιθαγένεια αποδεικνύει μόνη της την κατοικία. Αλλοδαπή μπορεί να προσκομίσει πραγματικά στοιχεία διαβίωσης, ενώ ταχυδρομική διεύθυνση γραφείου ή θεώρηση εισόδου δεν επιλύει το ζήτημα. Η εκτίμηση είναι πραγματική και νομική.
Η περιορισμένη μεταβατική εξαίρεση
Η παράγραφος 3 του άρθρου 46 του ν. 5197/2025 εξαιρεί από τη νέα προϋπόθεση κατοικίας της παραγράφου 2 υποθέσεις που είχαν ήδη εκδικαστεί, αλλά δεν είχε εκδοθεί αμετάκλητη απόφαση κατά την έναρξη ισχύος. Δεν αρκεί μόνη της προγενέστερη υπογραφή σύμβασης, προκαταβολή ή κατάθεση αίτησης. Πρέπει να εξετασθούν από τη δικογραφία οι ημερομηνίες συζήτησης, απόφασης, ένδικων μέσων και αμετακλήτου. Η εξαίρεση δεν αίρει την ιατρική καταλληλότητα, τη συμφωνία χωρίς αντάλλαγμα ή την ανάγκη ισχύουσας προηγούμενης άδειας. Κάθε εκκρεμής διαδικασία απαιτεί ειδική αξιολόγηση πριν από τη θεραπεία.
Εμπορική αμοιβή και επιτρεπόμενες αποζημιώσεις
Η έγγραφη συμφωνία πρέπει να είναι χωρίς αντάλλαγμα για την κυοφορία. Το άρθρο 13 παράγραφος 4 του ν. 3305/2005 διακρίνει την απαγορευμένη αμοιβή από αναγκαίες δαπάνες εγκυμοσύνης, κυοφορίας, τοκετού και λοχείας και από θετική ζημία ή απώλεια αποδοχών λόγω αναγκαίας απουσίας από εργασία. Η κανονιστική απόφαση της ΕΑΙΥΑ αναγνωρίζει επίσης συγκεκριμένη αποζημίωση σωματικής καταπόνησης. Πριμ επιτυχίας, αδικαιολόγητα μετρητά ή κρυφή μεσιτική προμήθεια δεν γίνονται επιτρεπτές δαπάνες με αλλαγή ονομασίας. Αντιθέτως, νόμιμες τεκμηριωμένες παροχές μπορούν να καταβληθούν. Εξετάζονται η κατηγορία, τα παραστατικά, ο δικαιούχος και η δικαστική άδεια.
Ιατρικές δαπάνες και έξοδα κύησης
Η απόφαση ΕΑΙΥΑ του 2022 επιτρέπει κάλυψη αναγκαίων δαπανών για την επίτευξη εγκυμοσύνης, την κύηση, τον τοκετό και τη λοχεία, εφόσον δεν καλύπτονται από ασφάλιση της κυοφόρου. Το ποσό προκύπτει από νόμιμα φορολογικά παραστατικά και όχι από απεριόριστη κατ’ αποκοπή πληρωμή. Προϋποτίθεται η απαιτούμενη δικαστική άδεια. Με την τροποποίηση του άρθρου 1458 ΑΚ το 2025, η άδεια ισχύει μόνον όταν η δικαστική απόφαση καταστεί αμετάκλητη. Μην θεωρείτε ότι μη αμετάκλητη απόφαση πληροί την προϋπόθεση πληρωμής· επιβεβαιώστε τον χρόνο με Έλληνα δικηγόρο πριν από οποιαδήποτε καταβολή. Κρατήστε τιμολόγια κλινικής, αποδείξεις φαρμάκων, ιατρικές χρεώσεις, ασφαλιστικές βεβαιώσεις και χωριστή κατάσταση συναλλαγών. Η απόφαση περιγράφει και ειδικούς τεκμηριωμένους τρόπους καταβολής μέσω ιατρών ή μονάδων ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Αυτό δεν επιτρέπει γενικά εμπορική μεσολάβηση.
Όταν οι πληρωμές πραγματοποιούνται μέσω ιατρού ή νόμιμου εκπροσώπου Μονάδας Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής ή Τράπεζας Κρυοσυντήρησης, η απόφαση του 2022 προβλέπει παραστατικά που τηρούνται στο αρχείο του παρόχου και γνωστοποιούνται στις αρμόδιες αρχές υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις. Ζητήστε να προσδιοριστεί ποιος εκδίδει και φυλάσσει κάθε παραστατικό. Ένα τιμολόγιο μεσάζοντος δεν αποδεικνύει από μόνο του τη νομιμότητα της πληρωμής.
Απώλεια εισοδήματος και σωματική καταπόνηση
Η απόφαση ΕΑΙΥΑ προβλέπει χωριστή αποζημίωση αποχής από εργασία που είναι αναγκαία για την εγκυμοσύνη, την κύηση, τον τοκετό και τη λοχεία με ανώτατο όριο 10.000 ευρώ. Για μισθωτή καταβάλλεται μόνον εφόσον δεν καταβλήθηκαν οι αντίστοιχες αποδοχές, με τεκμηρίωση χρόνου και απώλειας. Για άνεργη προβλέπεται αναφορά στην αμοιβή που θα ελάμβανε βάσει επαγγελματικής κατάρτισης. Χωριστά ορίζονται 10.000 ευρώ για σωματική καταπόνηση σε μονήρη κύηση και 15.000 ευρώ σε πολύδυμη. Δεν αποτελούν συνολική τιμή πακέτου αλλά διαφορετικές νόμιμες αιτίες καταβολής, υπό την προϋπόθεση δικαστικής άδειας και λοιπών όρων.
Υποθετικό παράδειγμα εξόδων
Σε επιτρεπτή διαδικασία για ένα παιδί υποθέστε απώλεια επιλέξιμου εισοδήματος 4.000 ευρώ, τεκμηριωμένα ανασφάλιστα έξοδα 2.200 ευρώ και ποσό σωματικής καταπόνησης 10.000 ευρώ σύμφωνα με την απόφαση του 2022. Το αριθμητικό άθροισμα 16.200 ευρώ δεν είναι εγγυημένη αμοιβή ούτε προεγκριμένη πληρωμή. Κάθε στοιχείο χρειάζεται ξεχωριστό έλεγχο και αποκλείονται ατεκμηρίωτα ή μη επιτρεπτά ποσά. Σε πολύδυμη κύηση το αναφερόμενο ποσό σωματικής καταπόνησης είναι 15.000 αντί 10.000 ευρώ. Πρόκειται για υπόδειγμα ελέγχου δικαιολογητικών και όχι προσφορά, φορολογική γνωμάτευση ή άδεια προκαταβολής χωρίς έλεγχο της ισχύουσας ρύθμισης.
Αναζήτηση κυοφόρου, διαφήμιση και μεσάζοντες
Το άρθρο 13 ρυθμίζει τη συμφωνία, ενώ ο ν. 3305/2005 περιλαμβάνει κυρώσεις και για επαγγελματική μεσολάβηση έναντι ανταλλάγματος. Το αρχικό άρθρο 26 παράγραφος 8 αναφέρεται σε συμμετοχή χωρίς τις προϋποθέσεις, ορισμένες δημόσιες αναγγελίες και αμειβόμενη μεσιτεία. Η απόφαση ΕΑΙΥΑ του 2022 προβλέπει δυνατότητα προσφυγής σε Μονάδες ΙΥΑ για την ανεύρεση κυοφόρου και περιγράφει λογοδοτούμενες πληρωμές. Δεν προκύπτει ούτε ότι κάθε σύσταση από κλινική απαγορεύεται ούτε ότι κάθε διαφήμιση γραφείου επιτρέπεται. Πριν από αμοιβή μεσάζοντα ή δημόσια προσφορά απαιτείται έλεγχος της ακριβούς υπηρεσίας, διαφήμισης, αποδέκτη, πληρωμής και τυχόν νεότερων τροποποιήσεων.
Το άρθρο 3 της απόφασης της ΕΑΙΥΑ του 2022 επιτρέπει ρητά σε ιατρούς, άλλους συμμετέχοντες στην παροχή υπηρεσιών ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, αδειοδοτημένες μονάδες και τράπεζες κρυοσυντήρησης τη δημόσια προβολή υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένης της παρένθετης μητρότητας, με τήρηση του άρθρου 24 του Κώδικα Δεοντολογίας της Αρχής. Η προβολή ρυθμιζόμενης ιατρικής υπηρεσίας δεν ισοδυναμεί με άδεια αμειβόμενης εξεύρεσης κυοφόρου ή πώλησης αποτελέσματος· η επ’ αμοιβή διαμεσολάβηση απαιτεί χωριστό νομικό έλεγχο.
Ιατρικός έλεγχος και εποπτεία
Το άρθρο 13 ν. 3305/2005 προβλέπει ιατρικές εξετάσεις και ενδελεχή ψυχολογική αξιολόγηση της κυοφόρου, καθώς και σχετικό έλεγχο των προσώπων που επιδιώκουν να αποκτήσουν παιδί. Η ΕΑΙΥΑ αποτελεί ειδική εποπτική αρχή και δημοσιεύει στοιχεία αδειοδοτημένων μονάδων. Η απόφαση του 2022 αναφέρει ηλικία κυοφόρου άνω των 25 μέχρι 54 ετών, ειδική άδεια της Αρχής για συγκεκριμένο ανώτερο ηλικιακό διάστημα και όχι περισσότερες από δύο προηγούμενες καισαρικές. Πρέπει να ελέγχονται τυχόν μεταγενέστερες ρυθμίσεις και η εξατομικευμένη ιατρική κατάσταση. Η έγκριση κλινικής δεν αναπληρώνει τη δικαστική άδεια.
Σύμφωνα με την απόφαση του 2022, η ηλικιακή κατηγορία της κατ’ εξαίρεση άδειας εκτείνεται από την ηλικία των 50 ετών και μίας ημέρας έως τα 54 έτη. Η ηλικία από μόνη της δεν εξασφαλίζει ιατρική καταλληλότητα ή δικαστική άδεια· απαιτείται έλεγχος της σημερινής ισχύος των κριτηρίων.
Πίνακας νομιμότητας
Πριν από πληρωμή ή ιατρική πράξη κατατάξτε κάθε περίπτωση νομικά. Το «επιτρέπεται κατ’ αρχήν» δεν αποδεικνύει ότι συγκεκριμένοι ενδιαφερόμενοι πληρούν όλες τις προϋποθέσεις, ενώ η μεταβατική εξαίρεση ισχύει μόνο στα ορισμένα πραγματικά περιστατικά. Ο πίνακας συνοψίζει βασικές συνέπειες, όχι κάθε επιπλέον ιατρικό ή οικογενειακό κανόνα.
| Νομική κατάσταση | Συνέπεια |
|---|---|
| Έγγραφη συμφωνία χωρίς αντάλλαγμα, ιατρική ανάγκη, αμετάκλητη άδεια πριν από τη μεταφορά | Κατ’ αρχήν επιτρέπεται μόνον με όλους τους όρους |
| Πραγματική κατοικία και των δύο γυναικών στην Ελλάδα μετά το 2025 | Απαιτείται για νέες υποθέσεις, με στενή εξαίρεση ήδη εκδικασμένων |
| Νόμιμα τεκμηριωμένες δαπάνες, απώλεια εισοδήματος και σωματική καταπόνηση | Δυνατές διαφορετικές αποζημιώσεις, όχι εμπορική αμοιβή |
| Αμοιβή για κύηση, κρυφό πριμ ή ατεκμηρίωτη μεσιτική προμήθεια | Δεν θεμελιώνεται νομιμότητα· υψηλός κίνδυνος |
| Εμβρυομεταφορά πριν από αμετάκλητη δικαστική άδεια | Να μην γίνει· η άδεια ακόμη δεν ισχύει |
Συνέπειες παραβάσεων
Η παράβαση δεν είναι απλή συμβατική ατέλεια. Το αρχικό άρθρο 26 παράγραφος 8 του ν. 3305/2005 προβλέπει ποινικές κυρώσεις για συμμετοχή χωρίς τήρηση του άρθρου 1458 ΑΚ, του άρθρου όγδοου ν. 3089/2002 και του άρθρου 13, όπως και για ορισμένη διαφήμιση ή αμειβόμενη μεσολάβηση. Στο αρχικό κείμενο αναφέρονταν φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών και χρηματική ποινή τουλάχιστον 1.500 ευρώ. Η σημερινή κωδικοποιημένη μορφή και η εφαρμογή των κυρώσεων χρειάζονται επανέλεγχο πριν από πρόβλεψη ποινής. Πέραν αυτών, ελαττωματική άδεια μπορεί να δημιουργήσει κρίση μητρότητας, ληξιαρχικής καταχώρισης, περίθαλψης και ταξιδιού παιδιού. Σε πρόωρη μεταφορά απαιτείται άμεση νομική συνδρομή.
Το τεκμήριο μητρότητας εξετάζεται χωριστά
Το άρθρο 1464 ΑΚ τεκμαίρει ως μητέρα τη γυναίκα στην οποία δόθηκε δικαστική άδεια όταν η κύηση έγινε σύμφωνα με το άρθρο 1458. Προβλέπει όμως ειδική προσβολή μητρότητας εντός έξι μηνών από τον τοκετό από την τεκμαιρόμενη μητέρα ή την κυοφόρο, εφόσον αποδειχθεί βιολογική καταγωγή του τέκνου από την κυοφόρο. Γι’ αυτό τα δικά της ωάρια δεν αποτελούν συνήθη επιτρεπτή επιλογή. Η ληξιαρχική εγγραφή και η ιδιότητα άλλου γονέα απαιτούν επιπλέον αξιολόγηση. Το παρόν κείμενο δεν αποφαίνεται για αλλοδαπό πιστοποιητικό γέννησης, ιθαγένεια, διαβατήριο ή αναγνώριση της ελληνικής μητρότητας στο εξωτερικό.
Εάν η αγωγή προσβολής γίνει δεκτή με αμετάκλητη απόφαση, κατά το άρθρο 1464 μητέρα του τέκνου θεωρείται αναδρομικά από τη γέννησή του η γυναίκα που το κυοφόρησε. Η εξάμηνη προθεσμία αφορά την άσκηση της αγωγής και δεν θεμελιώνει ελεύθερο δικαίωμα αλλαγής της μητρότητας χωρίς απόδειξη της βιολογικής καταγωγής από την κυοφόρο.
Φάκελος πριν από την αίτηση
Συγκεντρώστε ταυτότητες και στοιχεία οικογενειακής κατάστασης όλων, αποδείξεις πραγματικής κατοικίας αμφοτέρων των γυναικών στην Ελλάδα, ιατρικό πιστοποιητικό αδυναμίας της αιτούσας, εξετάσεις καταλληλότητας και ψυχολογικής αξιολόγησης της κυοφόρου, πλήρη έγγραφη συμφωνία χωρίς αντάλλαγμα με συμμετοχή του συζύγου της όταν απαιτείται, στοιχεία της μονάδας και σχεδιαζόμενης εμβρυομεταφοράς και αναλυτική κατάσταση πληρωμών. Για αλλοδαπά έγγραφα απαιτούνται κατά περίπτωση επικυρώσεις ή επίσημες μεταφράσεις. Πρόκειται για πρακτικό κατάλογο αποδεικτικών, όχι καθολικό νομοθετικό έντυπο. Δικηγόρος οφείλει να ελέγξει τις ειδικές απαιτήσεις του αρμόδιου δικαστηρίου πριν από οικονομική ή ιατρική δέσμευση.
Η ασφαλής διαδοχή ενεργειών
Πρώτα λαμβάνεται εκτίμηση Έλληνα δικηγόρου και της θεράπουσας μονάδας για το ισχύον δίκαιο, την κατοικία και τις ιατρικές προϋποθέσεις. Κατόπιν συγκεντρώνονται στοιχεία, συντάσσεται η άνευ ανταλλάγματος συμφωνία και τεκμηριώνονται χωριστά οι επιτρεπόμενες παροχές. Ακολουθεί αίτηση στο αρμόδιο δικαστήριο και έλεγχος του αμετακλήτου της άδειας, συμπεριλαμβανομένων τυχόν ένδικων μέσων. Μόνον τότε εξετάζεται εμβρυομεταφορά εντός του δικαστικού και ιατρικού πλαισίου. Μετά τον τοκετό αντιμετωπίζονται χωριστά η ληξιαρχική καταχώριση, η συγγένεια, η αναγνώριση στο εξωτερικό και τα ταξιδιωτικά έγγραφα. Χρονοδιάγραμμα γραφείου δεν δεσμεύει τις αρχές.
Τρία πρακτικά σενάρια
Επισκέπτρια που φθάνει στην Αθήνα για δύο εβδομάδες δεν μπορεί να θεωρήσει ότι η ενοικίαση διαμερίσματος καλύπτει την απαίτηση κατοικίας μετά το 2025. Γυναίκα με αποδεδειγμένη κατοικία στην Ελλάδα και ιατρική αδυναμία χρειάζεται οπωσδήποτε κατάλληλη κυοφόρο, μη αμειβόμενη συμφωνία και αμετάκλητη δικαστική άδεια. Αιτούσα της οποίας η υπόθεση συζητήθηκε πριν από τον νέο νόμο και εκκρεμεί κατ’ έφεση ενδέχεται να υπάγεται στη στενή μεταβατική εξαίρεση κατοικίας, αλλά πρέπει να τεκμηριώσει τις ημερομηνίες και να τηρήσει τα υπόλοιπα. Τα παραδείγματα αναδεικνύουν ζητήματα, δεν επιλύουν πραγματικές υποθέσεις. Ιθαγένεια και έγκριση κλινικής δεν αρκούν.
Τα όρια της διαθέσιμης τεκμηρίωσης
Οι γενικοί κανόνες δεν καθορίζουν πώς θα αξιολογήσει ένα ελληνικό δικαστήριο την κατοικία, τις αμφισβητούμενες οικογενειακές περιστάσεις ή τις πληρωμές που αφορούν διεθνή μεσάζοντα. Ελληνική άδεια δεν εγγυάται αλλοδαπή αναγνώριση γονικής σχέσης, διαβατήριο ή δικαίωμα εξόδου. Παλαιές οδηγίες ΕΑΙΥΑ για προσωρινή διαμονή προηγούνται του νόμου 2025. Η σχεδιαζόμενη συμφωνία μπορεί επίσης να υπάγεται σε μεταναστευτικούς, φορολογικούς, επαγγελματικούς και αλλοδαπούς κανόνες εκτός του άρθρου. Τα κενά χρήζουν γνωμοδότησης, όχι εικασιών.
Τι πρέπει να γίνει πριν από προκαταβολή
Πριν από πληρωμή ζητήστε γραπτή γνώμη Έλληνα ειδικού για την ισχύουσα διάταξη και έναρξη ισχύος, την πραγματική κατοικία αμφοτέρων, τυχόν μεταβατικό καθεστώς, ιατρικά και δικαστικά αποδεικτικά, το αμετάκλητο και τις επιμέρους κατηγορίες αποζημίωσης. Η κλινική πρέπει να γνωστοποιήσει άδεια, υπεύθυνους ιατρούς, έλεγχο υγείας και πραγματικούς αποδέκτες χρημάτων. Για διεθνή οικογένεια απαιτείται χωριστή γνώμη δικηγόρου της χώρας προορισμού για αναγνώριση και ταξιδιωτικά έγγραφα. Όσο εκκρεμεί η ισχύς της απόφασης, η ασφαλής επιλογή είναι να μην γίνει εμβρυομεταφορά.
Νομικές πηγές
- S1 — Law 5197/2025, Article 46, Greek legislative text reproduced by TaxHeaven
- S2 — Law 5197/2025, Article 72, general commencement
- S3 — EAIYA 2022 surrogacy decision, official authority publication
- S4 — Law 3305/2005 original Greek legal text (National Bioethics website PDF)
- S5 — Greek Civil Code Article 1464, reproduced legal text
- S6 — EAIYA legislative and supervisory index








